Επίθεση στο Ιράν: Ευρωπαίοι θεατές στο ίδιο ολέθριο έργο

Λέξεις: Γιώργος Χρηστίδης

Όταν ήμουν μεταπτυχιακός φοιτητής στο Εδιμβούργο πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, με είχαν ενθουσιάσει δύο θεωρίες που ήταν τότε η τελευταία λέξη της μόδας στις διεθνείς σχέσεις: οι ανθρωπιστικές παρεμβάσεις και η θεωρία της δημοκρατικής ειρήνης.

Η πρώτη βασιζόταν σε αγαθές προθέσεις (με τις οποίες ως γνωστόν είναι στρωμένος ο δρόμος προς την κόλαση) περί κοσμοπολιτισμού και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για να καταλήξει να χρησιμοποιείται ως ηθική νομιμοποίηση για πολέμους και αλλαγές καθεστώτων, συχνά με καταστροφικά αποτελέσματα.

Η δεύτερη, εμπνευσμένη από τον Καντ, υποστήριζε μέσες-άκρες ότι οι δημοκρατίες δεν πολεμούν μεταξύ τους, το οποίο ερμηνεύτηκε από πολλούς ως συμπέρασμα ότι η εξαγωγή δημοκρατίας, ακόμα και διά της βίας, θα έκανε τον κόσμο καλύτερο και ασφαλέστερο.

Λίγα χρόνια αργότερα, μου είχε δοθεί το προνόμιο που δυστυχώς είχα το θράσος να αποδεχθώ μέσα στη νιότη και την πρεμούρα μου, να γράφω κάθε εβδομάδα ένα άρθρο γνώμης στην εφημερίδα Μακεδονία. Εκεί συχνά εκφραζόμουν αναφανδόν κατά των δεσποτικών καθεστώτων και υπέρ της ανατροπής τους από τους πεφωτισμένους Αμερικανούς και Ευρωπαίους.

Πόσο αφελής ήμουν.

Το έργο το είδαμε έκτοτε επανειλημμένα, μαζί με το κόστος του σε αίμα και χρήμα. Στο Ιράκ, θα μας περίμεναν με ανοιχτές αγκάλες ως απελευθερωτές και καταλήξαμε με τουλάχιστον 500.000 νεκρούς, ένα διαλυμένο κράτος, τη γέννηση του ISIS, και τη σιιτική κατά πλειοψηφία χώρα να περνά στη σφαίρα επιρροής του Ιράν.

Στη Λιβύη, ο Ομπάμα μάς διαβεβαίωνε πως ο λαός σχεδόν ικέτευε για την ανατροπή του Καντάφι, ενός ασφαλώς στυγνού και τραγελαφικού δικτάτορα, που είχε γίνει όμως μέχρι τότε σχεδόν asset της Δύσης. Το αποτέλεσμα της πτώσης Καντάφι; Χάος, εμφύλιος, συμμορίες, και ένα μόνιμο εφαλτήριο απελπισμένων προσφύγων από την Αφρική, που όταν δεν είναι παγιδευμένοι σε κελιά ή σκλαβοπάζαρα σαλπάρουν σε σαπιοκάραβα και έχουμε τραγωδίες όπως αυτή της Πύλου.

Στο Αφγανιστάν, μετά από 20 χρόνια πολέμου, δεκάδες χιλιάδες αμάχους νεκρούς, και 2 τρισεκατομμύρια δολάρια κόστος, οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία το 2021 σαν να μην πέρασε μια μέρα.

Στη Συρία, με την πτώση του επίσης επαχθούς Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, είχα δυσαρεστήσει ακόμα και στενούς φίλους όταν είχα πει ότι οι πανηγυρισμοί της Δύσης μπορεί να αποδεικνύονταν πρόωροι και δεν έβρισκα λόγο να αισιοδοξώ ότι κάποιος τζιχαντιστής μέχρι προχθές, θα ήταν ο ιδανικός εγγυητής της ειρήνης, της συμφιλίωσης και της ευημερίας στη χώρα.

Και πάμε σήμερα στο Ιράν. Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ που μόλις ξεκίνησε είναι αναμενόμενη μεν, αστόχαστη και απροσχημάτιστη δε. Το επιχείρημα περί πυρηνικού προγράμματος προκαλεί προφανώς την απορία: Καλά, μετά την επιχείρηση «Μεσονύχτιο Σφυρί» τον Ιούνιο του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ δεν διακήρυττε πανηγυρικά την «ολοσχερή καταστροφή» των υποδομών σε Fordow και Natanz και η κυβέρνησή του απέρριπτε ως fake news τις αναλύσεις που κατέβαζαν τις προσδοκίες;

Το γεγονός ότι σήμερα η κυβέρνηση Τραμπ επικαλείται την ίδια απειλή, υποδηλώνει είτε την αποτυχία της προηγούμενης επιχείρησης είτε την προσχηματικότητα και εργαλειοποίηση του φόβου. Ο Τραμπ, που εξελέγη υποσχόμενος το τέλος των πολέμων, έχει ήδη εμπλέξει τις ΗΠΑ σε 7 στρατιωτικές παρεμβάσεις (Ιράν, Υεμένη, Συρία, Σομαλία, Νιγηρία, Ιράκ και Βενεζουέλα).

Στο Ιράν, κανείς δεν εξηγεί το σχέδιο για την επόμενη μέρα, αν υποθέσουμε ότι πέφτουν οι μουλάδες, για μια χώρα 85 εκατομμυρίων, πληγωμένη αλλά ακόμα αξιόμαχη, με ένα καθεστώς που δεν μοιάζει με τους tinpot Αφρικανούς δικτάτορες με τα μαύρα Ρέιμπαν και τις στρατιωτικές στολές πάνω σε τζιπ με οπλοπολυβόλα που βλέπουμε στις καρικατούρες των αμερικανικών ταινιών. Το Ιράν έχει βαθιές κρατικές δομές και ισχυρό ιδεολογικό υπόβαθρο.

Ουδείς θέλω να ελπίζω τρέφει συμπάθεια για το απεχθές καθεστώς των μουλάδων, που σκοτώνουν τους πολίτες τους και κρατάνε αιχμάλωτο έναν λαό με τεράστια ιστορία, πολιτισμό και δυναμική. Και ίσως – μακάρι – να υπάρχει λογική πίσω από την τρέλα. Δεν φαίνεται όμως κάτι τέτοιο. Πριν από λίγο μάθαμε ότι στόχος των Αμερικανών είναι η αλλαγή καθεστώτος. Μέχρι χθες κανείς δεν είχε μπει στον κόπο να εξηγήσει στη διεθνή κοινότητα το σκεπτικό της συγκέντρωσης τρομακτικής ισχύος δυνάμεων στην περιοχή ή πολύ περισσότερο να τηρήσει έστω τα προσχήματα της διεθνούς σύμπραξης.

Η πρόσφατη ιστορία διδάσκει ότι οι συνέπειες μπορεί να είναι αιματηρές και για τους αρχικούς θριαμβευτές και ότι τα θύματα δεν είναι μόνο των άλλων. Για την Ευρώπη, που παρακολουθεί τις εξελίξεις στη γειτονιά της με τη γεωπολιτική της φωνή στον σιγαστήρα, χωρίς να την υπολογίζει κανείς, ίσως πρέπει να επανέλθουμε.

*Ο Γιώργος Χρηστίδης είναι δημοσιογράφος