Η χυδαιότητα της προβολής οκτώ φορές του βίντεο στο δικαστήριο

Λέξεις: Βασίλης Σωτηρόπουλος

Η είδηση ότι σε μία δίκη για εκδικητική χρήση βίντεο προσωπικών στιγμών μιας πολύ γνωστής ινφλουένσερ χρειάστηκε το υλικό να προβληθεί οκτώ (φορές στην δικαστική αίθουσα δεν πρέπει να αποθαρρύνει θύματα αντίστοιχων εγκλημάτων να καταγγείλουν τα περιστατικά στις αρχές.

Διότι αυτό που φέρεται ότι συνέβη στη συγκεκριμένη δίκη απαγορεύεται από την νομοθεσία για την δευτερογενή θυματοποίηση των θυμάτων και πιθανότατα δεν θα είχε συμβεί εάν είχε προηγηθεί η κατάλληλη επεξεργασία του υλικού που επιβάλλει την αναλυτική εκτύπωση των «καρέ», καθώς και την διενέργεια ειδικών εκθέσεων πραγματογνωμοσύνης που θα διαλεύκαναν τα τυχόν αμφισβητούμενα θέματα. Προφανως ελλείψει μιας τέτοιας ειδικής εγκληματολογικής προεργασίας, το δικαστήριο ανέχθηκε την βασανιστική για την παθούσα επανάληψη.

Την οποία κανονικά δεν θα έπρεπε να είχε ανεχθεί ένα δικαστήριο. Αλλά σε μια ποινική δίκη που πρέπει να αποκαλυφθεί όλη η αλήθεια χωρίς να μείνουν αμφιβολίες, όταν δεν υπάρχει η σχετική ανάλυση όλα πρέπει να γίνουν ξανά και ξανά για να μην καταδικαστεί κανένας αθώος.

Σε υποθέσεις που έχω εκπροσωπήσει ως δικηγόρος θύματα αντίστοιχων εκδικητικών ενεργειών δεν χρειάστηκε τα βίντεο να προβληθούν ούτε μία φορά. Η σχετική προεργασία είχε γίνει όταν έπρεπε, δηλαδή πολύ πριν η υπόθεση φτάσει στην δικαστική αίθουσα, ώστε να διαφυλαχθεί η ψυχική ισορροπία της ύπαρξης αυτής που υπέστη μια τέτοια κατακρεούργηση της ιδιωτικής της ζωής. Πέρσι πήρα μέρος σε πολλές δεκάδες δικών που αφορούσαν την διαρροή των email των αποδήμων και δεν επέτρεψα ούτε μία φορά να ακουστεί έστω και μια ηλεκτρονική διεύθυνση στο ακροατήριο.

Δεν μπορούμε βέβαια να γνωρίζουμε τι ακριβώς συνέβη στην δίκη που απασχόλησε σήμερα την δημοσιότητα διότι αυτή διενεργήθηκε κεκλεισμένων των θυρών για την διασφάλιση της ιδιωτικής ζωής της παθούσας. Είναι βέβαιο ότι οι συνήγοροι επιτέλεσαν άψογα τα καθήκοντα τους και ότι το δικαστήριο προστάτευσε όσο μπορούσε τα δικαιώματα όλων των πλευρών. Όμως, κάτι σίγουρα δεν πήγε καλά, για να προβληθεί οκτώ φορές το επίδικο βίντεο.

Πάμε λοιπόν, πάλι, στην έννοια της δευτερογενούς θυματοποίησης, η οποία αφορά την πρόσθετη βλάβη που υφίσταται ένα θύμα, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζεται από τις αρχές ή κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας. Η έννοια αυτή έχει αποκτήσει σαφή νομική υπόσταση στο ενωσιακό δίκαιο μέσω της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ. Στο άρθρο 18 της Οδηγίας ορίζεται ότι «τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα θύματα προστατεύονται από δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση», επιβάλλοντας έτσι μια σαφή υποχρέωση στα κράτη να προσαρμόζουν τις διαδικασίες τους με γνώμονα την προστασία του θύματος.

Παράλληλα, το άρθρο 20 της ίδιας Οδηγίας προβλέπει ότι «ο αριθμός των ανακρίσεων των θυμάτων περιορίζεται στο ελάχιστο». Η αρχή αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη κατεύθυνση του ευρωπαϊκού νομοθέτη, σύμφωνα με την οποία κάθε διαδικαστική ενέργεια που μπορεί να επιβαρύνει το θύμα πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο μέτρο. Η επαναλαμβανόμενη προβολή ενός ιδιωτικού βίντεο αντίκειται στο πνεύμα αυτής της ρύθμισης.

Οι ανωτέρω αρχές έχουν ενσωματωθεί και στην ελληνική έννομη τάξη μέσω του Νόμου 4478/2017, ο οποίος καθιερώνει την υποχρέωση των αρμόδιων αρχών να διασφαλίζουν ότι τα θύματα αντιμετωπίζονται «με σεβασμό, ευαισθησία και επαγγελματισμό». Ο ίδιος νόμος προβλέπει την αποφυγή «πρόκλησης πρόσθετης βλάβης κατά τη διάρκεια της διαδικασίας», υπογραμμίζοντας ότι η δικαστική διαδικασία δεν πρέπει να μετατρέπεται σε πηγή νέου τραύματος.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και σε κοινωνικό επίπεδο. Η πιθανότητα έκθεσης σε επαναλαμβανόμενες και επώδυνες διαδικασίες λειτουργεί αποτρεπτικά για τα θύματα που εξετάζουν το ενδεχόμενο να καταγγείλουν παρόμοια περιστατικά. Η δευτερογενής θυματοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε αποσιώπηση σοβαρών αδικημάτων, επηρεάζοντας αρνητικά την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης και ενισχύοντας το αίσθημα ατιμωρησίας. Όμως αυτό δεν πρέπει να γίνει, διότι τα νομικά εργαλεία υπάρχουν!

Η ανάγκη αποφυγής τέτοιων πρακτικών καθίσταται συνεπώς επιτακτική. Οι δικαστικοί λειτουργοί και όλοι οι εμπλεκόμενοι στη διαδικασία καλούνται να σταθμίζουν προσεκτικά την αποδεικτική αξία κάθε ενέργειας σε σχέση με τις επιπτώσεις που αυτή μπορεί να έχει στο θύμα. Η προστασία της αξιοπρέπειας και της ψυχικής ισορροπίας του θύματος συνιστά βασικό στοιχείο μιας δίκαιης διαδικασίας.

Η σύγχρονη αντίληψη περί απονομής της δικαιοσύνης επιβάλλει μια προσέγγιση που δεν περιορίζεται στην τιμωρία του δράστη, αλλά επεκτείνεται και στη φροντίδα για το θύμα. Σε αυτό το πλαίσιο, η αποφυγή της δευτερογενούς θυματοποίησης δεν αποτελεί απλώς νομική υποχρέωση αλλά είναι και ουσιώδης προϋπόθεση για την εμπέδωση ενός συστήματος δικαιοσύνης που σέβεται τον άνθρωπο και τα δικαιώματά του.

*O Βασίλης Σωτηρόπουλος είναι νομικός και συγγραφέας