Η Ελλάδα του 2026 πληρώνει ακόμη έναν λογαριασμό του 1822

Λέξεις: Δρ. Άγγελος Ροδαφηνός

Την ώρα που η Ελλάδα συζητά για χαμηλούς μισθούς, ελλείψεις στα νοσοκομεία και φυγή νέων επιστημόνων στο εξωτερικό, η κυβέρνηση ανακοίνωσε αυξήσεις από 60% έως και 95% στις αποδοχές του Αρχιεπισκόπου και των Μητροπολιτών, συνδέοντάς τες με το 90% του μισθού ενός Γενικού Γραμματέα Υπουργείου.

Έτσι, οι αποδοχές των ανώτερων κληρικών διαμορφώνονται κοντά στα 4.700 ευρώ μηνιαίως, προκαλώντας ένα απλό αλλά αναπόφευκτο ερώτημα: σε μια χώρα όπου κάθε ευρώ του προϋπολογισμού παρουσιάζεται ως πολύτιμο, γιατί μία από τις μεγαλύτερες μισθολογικές αυξήσεις των τελευταίων ετών κατευθύνεται στην ανώτατη εκκλησιαστική ιεραρχία;

Οι αυξήσεις απλώς μας υπενθύμισαν κάτι που σπάνια συζητάμε: όχι πόσο πληρώνονται οι κληρικοί, αλλά γιατί πληρώνονται από το κράτος.

Μια (Πολύ) Παλιά Συμφωνία

Σταματήστε για δέκα δευτερόλεπτα και σκεφτείτε το. Το 1822 δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα. Δεν υπήρχαν αυτοκίνητα. Δεν υπήρχαν αεροπλάνα. Δεν υπήρχε τηλέφωνο. Δεν υπήρχε καν το ελληνικό κράτος όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Κι όμως, το 2026, ο Έλληνας φορολογούμενος εξακολουθεί να χρηματοδοτεί μια συμφωνία που γεννήθηκε εκείνη την εποχή. Αν αυτό δεν σας φαίνεται παράξενο, πιθανότατα έχουμε συνηθίσει το παράξενο.

Το Πιο Ακριβό «Έτσι Τα Βρήκαμε»

Υπάρχει μια φράση που στοιχειώνει την Ελλάδα: «Έτσι τα βρήκαμε.» Έτσι βρήκαμε τη γραφειοκρατία. Έτσι βρήκαμε τις πελατειακές σχέσεις. Έτσι βρήκαμε τα προνόμια. Έτσι βρήκαμε τις εξαιρέσεις. Και έτσι βρήκαμε και τη μισθοδοσία χιλιάδων κληρικών από το κράτος.

Όχι επειδή κάποιος σχεδίασε αυτό το σύστημα το 2026, το ψήφισε μια σύγχρονη συντακτική συνέλευση, ή το επέλεξε συνειδητά η σημερινή κοινωνία. Αλλά επειδή το κληρονομήσαμε. Και στην Ελλάδα, πολλές φορές η κληρονομιά συγχέεται με τη λογική.

Μια Απλή Ερώτηση

Ας υποθέσουμε ότι αύριο το πρωί ιδρύουμε την Ελλάδα από την αρχή. Λευκή κόλλα. Μηδέν ιστορικά βάρη. Μηδέν πολιτικά ανταλλάγματα. Θα ψήφιζε κανείς το εξής;

«Το κράτος θα προσλαμβάνει και θα μισθοδοτεί χιλιάδες κληρικούς – μιας συγκεκριμένης θρησκευτικής οργάνωσης μόνον – ως δημόσιους υπαλλήλους.»

Πραγματικά; Θα το ψήφιζε κάποιος αυτό το 2026; Ή το δεχόμαστε μόνο επειδή το βρήκαμε έτοιμο;

Το Παράδοξο Που Έχουμε Μάθει Να Αγνοούμε

Όταν ένας δάσκαλος ζητά αύξηση, ακούμε για δημοσιονομικούς περιορισμούς. Όταν ένας νοσηλευτής ζητά αύξηση, ακούμε για αντοχές της οικονομίας. Όταν ένας νέος επιστήμονας φεύγει στο εξωτερικό, ακούμε ότι «δεν υπάρχουν πόροι».

Αλλά όταν συζητάμε για τη μισθοδοσία του κλήρου, ξαφνικά εμφανίζεται μια συμφωνία ηλικίας διακοσίων ετών. Μια συμφωνία τόσο παλιά ώστε όταν ξεκίνησε δεν υπήρχε ούτε η ίδια η Ελλάδα με τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα.

Τι Γίνεται στις Ευρωπαϊκές Χώρες;

Σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες πέρασαν κάποια στιγμή από μια δύσκολη αλλά καθοριστική διαδικασία: περιόρισαν την οικονομική εξάρτηση των εκκλησιών από το κράτος και μετέφεραν τη χρηματοδότησή τους κυρίως στους ίδιους τους πιστούς. Στη Γαλλία, μετά τη Γαλλική Επανάσταση και τον νόμο του 1905, το κράτος σταμάτησε να μισθοδοτεί τον κλήρο. Στη Σουηδία, η κρατική Εκκλησία διαχωρίστηκε από το κράτος το 2000 και χρηματοδοτείται κυρίως μέσω εισφορών των μελών της. Στην Ισπανία και τη Γερμανία, το κράτος δεν πληρώνει άμεσα τους ιερείς ως δημόσιους υπαλλήλους· αντίθετα υπάρχουν συστήματα εκκλησιαστικού φόρου ή εθελοντικής φορολογικής εισφοράς που καταβάλλουν οι ίδιοι οι πιστοί.

Παράλληλα, σε πολλές χώρες το κράτος κατέσχεσε, απαλλοτρίωσε ή απέκτησε σημαντική εκκλησιαστική περιουσία κατά τον 18ο, 19ο και 20ό αιώνα, συχνά καταβάλλοντας αποζημιώσεις ή δημιουργώντας ειδικά καθεστώτα οικονομικής στήριξης. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η σχέση εξελίχθηκε προς μεγαλύτερη θεσμική ανεξαρτησία. Η Ελλάδα παραμένει από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου η μισθοδοσία χιλιάδων ορθόδοξων κληρικών εξακολουθεί να αποτελεί άμεση δαπάνη του κρατικού προϋπολογισμού, διατηρώντας μια σύνδεση που οι περισσότερες ευρωπαϊκές δημοκρατίες έχουν εδώ και δεκαετίες χαλαρώσει ή εγκαταλείψει.

«Μα η Εκκλησία κάνει κοινωνικό έργο»

Βεβαίως. Και πολλοί άνθρωποι της Εκκλησίας προσφέρουν πραγματικά. Αλλά αυτό δεν απαντά στο ερώτημα.

Οι εθελοντές αιμοδοσίας προσφέρουν. Οι οργανώσεις αναπηρίας προσφέρουν. Τα κοινωφελή ιδρύματα προσφέρουν. Οι ΜΚΟ προσφέρουν. Κανείς όμως δεν ισχυρίζεται ότι όλοι πρέπει να μπουν στο κρατικό μισθολόγιο. Η κοινωνική προσφορά είναι επιχείρημα υπέρ της κοινωνικής προσφοράς. Δεν είναι επιχείρημα υπέρ της κρατικής μισθοδοσίας.

Δεν Είναι Ζήτημα Πίστης

Αυτό είναι το σημείο όπου πολλοί σταματούν να διαβάζουν. «Άλλος ένας που τα βάζει με την Εκκλησία.»

Όχι. Ακριβώς το αντίθετο. Αν η Εκκλησία είναι τόσο ισχυρός, ιστορικός και ζωντανός θεσμός όσο πιστεύουν οι υποστηρικτές της, τότε γιατί χρειάζεται να βρίσκεται στο κρατικό μισθολόγιο;

Ποια επιχείρηση (γιατί περί επιχείρησης πρόκειται) θεωρείται επιτυχημένη αλλά χρηματοδοτείται μόνιμα από τον φορολογούμενο; Ποιος ανεξάρτητος οργανισμός αποδεικνύει την ανεξαρτησία του εξαρτώμενος οικονομικά από το κράτος;

Το Πείραμα Των 200 Εκατομμυρίων

Ας κάνουμε ένα νοητικό πείραμα. Αύριο το πρωί εμφανίζονται 200 εκατομμύρια ευρώ. Ένα έκτακτο κονδύλι. Ένα δώρο. Μία επιταγή. Και η Βουλή καλείται να αποφασίσει.

Πού θα πάνε; Σε σχολεία; Σε νοσοκομεία; Σε παιδικούς σταθμούς; Σε ερευνητικά κέντρα; Ή στη μισθοδοσία χιλιάδων κληρικών;

Πόσοι πιστεύουν πραγματικά ότι η τελευταία επιλογή θα κέρδιζε τη λαϊκή ψήφο;

Η Μεγαλύτερη Επιτυχία Του Συστήματος

Το πραγματικό παράδοξο δεν είναι ότι πληρώνεται η Εκκλησία – είναι ότι κανείς δεν φαίνεται να αναρωτιέται γιατί. Έγινε «φυσιολογικό».

Και τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο από μια συνήθεια που βαφτίστηκε λογική. Γιατί οι περισσότερες ιστορικές παραδοξότητες δεν επιβιώνουν επειδή είναι σωστές. Επιβιώνουν επειδή συνηθίσαμε την ύπαρξή τους. Έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ το σύστημα ώστε σταματήσαμε να το εξετάζουμε. Σαν έναν παλιό λογαριασμό που χρεώνεται αυτόματα κάθε μήνα. Κανείς δεν θυμάται γιατί ξεκίνησε. Κανείς

δεν ξέρει πότε τελειώνει. Κανείς δεν τολμά να τον ακυρώσει. Απλώς συνεχίζει να πληρώνεται.

Οι Δημοκρατίες Ενηλικιώνονται

Οι ώριμες δημοκρατίες κάνουν κάτι απλό. Ξεχωρίζουν τους θεσμούς. Το κράτος δεν είναι κόμμα. Το κόμμα δεν είναι κράτος. Η δικαιοσύνη δεν είναι κυβέρνηση. Και η Εκκλησία δεν είναι δημόσια υπηρεσία. Αυτό είναι θεσμική καθαρότητα, σεβασμός των ορίων, ενηλικίωση.

Μια Άβολη Αλήθεια

Ο διαχωρισμός Κράτους και Εκκλησίας είναι η ενηλικίωση της σχέσης τους – δεν είναι επίθεση στην πίστη. Είναι η στιγμή που δύο θεσμοί στέκονται στα πόδια τους χωρίς να κρατά ο ένας το πορτοφόλι του άλλου.

Η Εκκλησία παραμένει Εκκλησία. Το κράτος παραμένει κράτος. Οι πιστοί παραμένουν πιστοί.

Αλλά οι ρόλοι γίνονται καθαροί. Όπως συμβαίνει σχεδόν παντού στον σύγχρονο δημοκρατικό κόσμο.

Και Τώρα Η Δύσκολη Ερώτηση

Κανένας λογαριασμός δεν πρέπει να μένει ανοιχτός για πάντα. Ούτε καν ένας που ξεκίνησε το 1822.

Αν μια συμφωνία που ξεκίνησε πριν από δύο αιώνες δεν μπορεί ούτε καν να συζητηθεί… Τότε τι ακριβώς σημαίνει μεταρρύθμιση στην Ελλάδα;

Γιατί αν κάθε ιστορικός συμβιβασμός είναι αιώνιος, αν κάθε παλιά διευθέτηση είναι ιερή, αν κάθε κεκτημένο είναι απρόσβλητο, τότε δεν έχουμε κράτος που εξελίσσεται.

Έχουμε μουσείο.

Και τα μουσεία είναι υπέροχα μέρη.

Αρκεί να μην προσπαθείς να ζήσεις μέσα τους.

*Ο Δρ Άγγελος Ροδαφηνός είναι Καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και διδάσκει Νέες Τεχνολογίες. Σπούδασε και εργάστηκε σε 13 πανεπιστήμια στην Αμερική, Αυστραλία, Κύπρο και Ελλάδα.

* Σημείωση του συγγραφέα: Το άρθρο δημιουργήθηκε με τη βοήθεια TN (GPT). Ό,τι λάθος είναι της ΤΝ. Ό,τι έξυπνο, ανθρώπινο και χρήσιμο ανήκει στον Δρ Ρο, που έκανε τις σωστές προτροπές, τη σωστή επεξεργασία, και τις σωστές ερωτήσεις.

Books: Οι Ηλίθιοι είναι Ανίκητοι, Από Πρίγκιπας Βάτραχος και… Τούμπαλιν, Λογική και Παραλογική. Online courses: Εργαλεία ΤΝ για την Εργασία/Εκπαίδευση, Stress management, Λογική και Παραλογική.