Η εξουθένωση των νέων

Αυτή την περίοδο βλέπω συνέχεια εξουθενωμένους νέους επιστήμονες που δουλεύουν 13ωρα για 1.000 ευρώ, ακόμα και σε κλάδους με υψηλή ζήτηση για νέους επιστήμονες αλλά σε μια αγορά εργασίας που ελέγχεται από λίγους εργοδότες.

Βλέπω νέους επιστήμονες διαρκώς αγχωμένους: επειδή τα κονδύλια της έρευνας μειώνονται πανευρωπαϊκά, επειδή η δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας έχει σχεδόν μηδενιστεί, επειδή δεν προλαβαίνουν να γράφουν προτάσεις μήπως λύσουν για άλλα δύο ή τρία χρόνια το πρόβλημα της επιβίωσης (και δεν χρειαστεί να φύγουν στο εξωτερικό).

Βλέπω όμως πολλούς νέους αποφοίτους, διδάκτορες, μεταδιδακτορες να θεωρούν ως μονόδρομο ακόμη και σήμερα την φυγή από τη χώρα, δεκαπέντε χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης.

Βλέπω συναδέλφους να τρέχουν και να μην προλαβαίνουν… Να είναι πάντα πίσω από δεκάδες υποχρεώσεις, να μην απολαμβάνουν την ελευθερία που θα έπρεπε να τους προσφέρει η ακαδημαϊκή καριέρα (όχι φυσικά με την έννοια της τεμπελιάς αλλά με τη δυνατότητα να αφοσιωθούν σε αυτό που θα μπορούσαν πραγματικά να προσφέρουν στην έρευνα και την εκπαίδευση, σε αυτό που θα μεγιστοποιούσε ταυτόχρονα την προστιθέμενη αξία του χρόνου τους και την ικανοποίηση που θα έπαιρναν από την ενασχόληση τους).

Βλέπω όμως και κάτι ακόμη: όλα αυτά βιώνονται ατομικά, σαν προσωπική αποτυχία, σαν να φταίει ο καθένας μόνος του. Σαν να μην έχει βρει ο καθένας την ισορροπία ή το μυστικό της ευημερίας σε σχέση με την επαγγελματική του “ζωή”. Όταν όμως όλοι δουλεύουν υπερβολικά, κανείς δεν φαίνεται να δουλεύει «παράλογα». Όταν όλοι αγχώνονται, το άγχος παύει να αναγνωρίζεται ως πρόβλημα. Όταν οι νέοι σκέφτονται να φύγουν, η φυγή θεωρείται από τους ίδιους και τους δικούς τους ανθρώπους ως “προσωπική στρατηγική”.

Και έτσι, αυτό που είναι συστημικό παρουσιάζεται ως ατομικό. Και αυτό που αφορά πολλούς, βιώνεται από τον καθένα μόνο του! Μέσα σε αυτή τη διαρκή εξάντληση, η ενασχόληση με τα κοινά μοιάζει πολυτέλεια — κι έτσι αναπαράγεται ο ίδιος φαύλος κύκλος: λιγότερη συμμετοχή, λιγότερη διεκδίκηση, περισσότερη πίεση. Αυτή ήταν η αριστεία που μας έταξαν;

Και μην ακούσω ότι δεν διαθέτουμε αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό! Το αντίθετο! Έχουμε υπερπροσφορά αφοσιωμένων ανθρώπων σε ένα σύστημα που έχει μάθει να τους εξαντλεί γιατί το αναγνωρίζει ως το μοναδικό σύστημα…ως σύστημα χωρίς εναλλακτική… Ως ένα πρεκαριατο υψηλής ειδίκευσης…

Το πιο ανησυχητικό φαινόμενο λοιπόν δεν είναι η πίεση που αισθάνεται ο καθένας από μας. Είναι η συλλογική μας μοναξιά μέσα σε αυτήν κατάσταση πίεσης. Είναι αυτό το άτιμο συναίσθημα ότι φταις εσύ ή ότι δεν μπορείς να κάνεις κάτι για αυτό.. Μόνο όμως ό,τι έχει όνομα μπορεί να διεκδικηθεί. Μόνο ότι έχει πλήθος ανθρώπων που το μοιράζεται ως πρόβλημα μπορεί να διεκδικηθει με αξιώσεις.

Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω ποια είναι η λύση ούτε θέλω να το παίξω έξυπνος προσφέροντας λύσεις. Και εγώ στην ίδια ομάδα αισθάνομαι ότι ανήκω όπως και πολλοί από σας που διαβάζετε και μιλήσαμε αυτή την εβδομάδα (και νομίζετε ότι αναφέρομαι συγκεκριμένα σε σας, αν και είστε πολύ περισσότεροι από όσο νομίζετε)…

Ξέρω όμως ότι η λύση δεν μπορεί να είναι η αποδοχή και η παραίτηση. Ούτε η κανονικοποίηση της εξάντλησης και της τάσης φυγής ως μια μακροχρόνια «φάση της ζωής μας». Πρέπει να επαναφέρουμε την έννοια της αριστείας και να την συνδέσουμε με τις συνθήκες εργασίας και την ποιότητα ζωής…