Η Ευρώπη αναζητά τη στρατηγική της αυτονομία
Οι γεωπολιτικές κρίσεις, η τεχνολογική εξάρτηση και οι νέες οικονομικές ισορροπίες οδηγούν την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια σταδιακή αυτονόμηση από τις ΗΠΑ και στη διεκδίκηση ενός νέου ρόλου στη διεθνή σκηνή
Λέξεις: Μαρία Γουργούρη
Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ και λίγα χρόνια αργότερα, το 1951, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Εκείνη την εποχή το ΝΑΤΟ ένωσε στρατιωτικά τις χώρες της Ευρώπης και τις ΗΠΑ σε μία αμυντική συμμαχία απέναντι στη Σοβιετική Ένωση.
Σχεδόν 70 χρόνια μετά, πολλά έχουν αλλάξει. Η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε, το ΝΑΤΟ άλλαξε πορεία και η συμμαχία συνεχίζεται, αλλά για πόσο ακόμη; Η πρόσφατη αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή στο Ιράν προκάλεσε αντιδράσεις στο ευρωπαϊκό σκέλος του ΝΑΤΟ. Πολλές χώρες της Ευρώπης δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε έναν πόλεμο που θεωρούν αντίθετο προς τα συμφέροντά τους.
Η αντίδραση των ΗΠΑ, μέσω δηλώσεων του ίδιου του προέδρου Donald Trump, ήταν η απειλή επιβολής δασμών 25% σε προϊόντα που προέρχονται από χώρες της Ευρώπης.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μέσα από την έκθεση Draghi, παρουσιάζει έναν οδικό χάρτη επενδύσεων ύψους 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Οι επενδύσεις αυτές αφορούν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, υπηρεσίες cloud και ψηφιακές υποδομές, με βασικό στόχο να μη μετατραπεί η Ευρώπη σε μία «μουσειακή ήπειρο». Δηλαδή, να περιοριστεί η τεχνολογική εξάρτηση της ΕΕ από τις μεγάλες εταιρείες της Silicon Valley.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για το «ψηφιακό ευρώ», που θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να ενισχύσει τη νομισματική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στο δολάριο.
Η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να δείχνει σημάδια γεωπολιτικής αυτονόμησης από τις ΗΠΑ. Οι δηλώσεις των Pedro Sánchez και Emmanuel Macron, οι οποίοι εμφανίζονται αρνητικοί απέναντι σε μια ευρύτερη στρατιωτική εμπλοκή στο Ιράν, ακόμη και μέσω χρήσης στρατιωτικών βάσεων, αποτελούν μία πρώτη ένδειξη αυτής της τάσης. Άλλωστε, ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί άμεσα την ενεργειακή και κοινωνική σταθερότητα της Ευρώπης.
Είναι σαφές λοιπόν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς μία στρατηγική και τεχνολογική αυτονομία. Αυτό βέβαια δεν θα συμβεί άμεσα, αλλά μέσα σε έναν χρονικό ορίζοντα 5-10 χρόνων. Σε αυτό το διάστημα αναμένεται να αναβαθμιστεί και η συνεργασία σε αμυντικά προγράμματα όπως το PESCO και το FCAS. Με τα εργαλεία που δίνουν η ΕΚΤ, η έκθεση Draghi και οι σωστές επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής, η ΕΕ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν τρίτο μεγάλο πόλο ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα.
Ίσως αυτή να είναι και η μεγάλη ευκαιρία της Ευρώπης: να σταματήσει να παρακολουθεί ευγενικά τις εξελίξεις και να αποκτήσει πραγματικό γεωπολιτικό ρόλο. Να διατηρεί ισορροπίες και να τοποθετηθεί ανάμεσα στους μεγάλους παίκτες της διεθνούς σκηνής, όπως ακριβώς οραματίστηκαν οι ιδρυτές της.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση των επόμενων 5-10 χρόνων θα είναι είτε κυρίαρχη είτε εξαρτημένη. Και οι αποφάσεις λαμβάνονται τώρα, στους διαδρόμους των Βρυξελλών και στις δηλώσεις των ηγετών της.
*Η Μαρία Γουργούρη είναι Οικονομολόγος | Μέλος ΟΕΕ, BSc Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
