Η ματαίωση μιας πολιτικής πρωτοβουλίας «από τα κάτω»

Είναι δύσκολο να παρακολουθήσεις το περιεχόμενο μιας συζήτησης που διήρκεσε 8 ώρες. Το καθήκον οποιουδήποτε ενεργού πολίτη που εισέρχεται σε ένα ζήτημα ας πούμε εν λευκώ, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση, δυσχαιρένεται από μια τόσο μακροσκελή διαδικασία πολλώ δε μάλλον όταν αυτή γίνεται εν μέσω διαπληκτισμών και έντασης.

Αυτές ήταν οι συνθήκες που έπρεπε να υπομείνουν όσοι ενδιαφέρονταν να δουν τη 8η τακτική συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου που είχε σαν κύριο θέμα το αίτημα δημοψηφίσματος που κατατέθηκε στον Δήμο Θεσσαλονίκης στις 2 Μαρτίου από επιτροπή πολιτών.

Όπως είναι γνωστό, το αίτημα συνόδευαν 23.214 υπογραφές (αντιστοιχούν στο 10% των εγγεγραμμένων δημοτών του δήμου, όπως ορίζει ο νόμος για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος) που συνελέχθησαν τους προηγούμενους 11 μήνες. Το αίτημα ήρθε προς συζήτηση στο δημοτικό συμβούλιο εντός ενός μήνα, όπως υποχρεώνει ο ν. 4555, ενώ είχε προηγηθεί η γνωμοδότηση από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου (Διεύθυνση Μητρώου Πολιτών) πως δεν πληρούν όλες οι υπογραφές τις απαιτούμενες νομικές προϋποθέσεις.

Το αίτημα καταψηφίστηκε με 26 ψήφους, έναντι 8 ψήφων υπέρ. Τι είδους συζήτηση προηγήθηκε όμως; Αν οι 6 ψήφοι υπέρ της διεξαγωγής προκύπτουν λογικά από τη συμμετοχή των αντίστοιχων παρατάξεων (Θεσσαλονίκη για όλους, Πόλη Ανάποδα) στην επιτροπή δημοψηφίσματος, πώς αιτιολογείται η στάση των υπολοίπων; Τι τους οδήγησε στο να αγνοήσουν την μεγαλύτερη καταγεγραμμένη κινητοποίηση πολιτών, η οποία σύμφωνα με τους διοργανωτές κράτησε τόσο προκειμένου να τηρηθεί κάθε προυπόθεση του σχετικού νόμου;

Προκειμένου να καταλάβω τη συζήτηση, μπήκα στην πλατφόρμα του OpenCouncil, όπου είχε καταγραφεί η συζήτηση, και είχε αναρτηθεί απομαγνητοφωνημένη με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Ο τρόπος με τον οποίο πλοηγήθηκα στη συζήτηση ήταν ο εξής: Πήγα στην 8η τακτική συνεδρίαση και βρήκα στα θέματα της ημερήσιας διάταξης το “Δημοψήφισμα για ανάπλαση ΔΕΘ”, ανάμεσα στα πιο πολυσυζητημένα. Κάνοντας κλικ, οδηγήθηκα στη σύνοψη των τοποθετήσεων επί του θέματος, που είχαν συνολική διάρκεια 318’, αν και ο καθαρός χρόνος της συζήτησης ήταν κοντά στις 8 ώρες. Αρχικά, στη σελίδα του θέματος υπάρχει μια σύνοψη που έχει δημιουργήσει η ΤΝ, η οποία είναι κατατοπιστική, αλλά δεν ανταποκρίνεται στο σύνολο των τοποθετήσεων (για παράδειγμα λείπει από τη σύνοψη η τοποθέτηση του επικεφαλής της Πόλης Ανάποδα).

Παρακάτω, υπάρχει μια πιο αναλυτική σύνοψη των κυριότερων τοποθετήσεων (37 στο σύνολο), οι οποίες ξεκινάνε από τους ομιλητές που δεν ανήκουν στο σώμα των συμβούλων του δήμου και ακολουθούν οι σύμβουλοι με σήμανση της παράταξης στην οποία ανήκουν.

Ακριβώς επειδή οι συνόψεις έχουν παραχθεί με ΤΝ*, υπάρχουν παραπομπές στο απομαγνητοφωνημένο κείμενο (στα υπογραμμισμένα σημεία) και το αντίστοιχο ηχητικό απόσπασμα.

Πλοηγούμενος ανάμεσα στην απομαγνητοφώνηση και τις συνόψεις, σταχυολογώ τις κυριότερες τοποθετήσεις:

Πρώτη τοποθέτηση ήταν της Μ. Κέκη, μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος, εκ μέρους του οποίου κατέθεσε το αίτημα για τη διεξαγωγή του πρώτου θεσμικού τοπικού δημοψηφίσματος στη χώρα. Ανέφερε πως “η διοίκηση είχε καταψηφίσει πρόταση ψηφίσματος πριν ένα χρόνο, οπότε η Επιτροπή προχώρησε στη συλλογή υπογραφών μέσω πλατφόρμας και δια ζώσης, με εκατοντάδες εθελοντές και καθοδήγηση συνταγματολόγων” και κάλεσε το Δημοτικό Συμβούλιο να μην απαξιώσει το αίτημα και να μην φιμώσει τη βούληση 23.000 κατοίκων.

Στη συνέχεια, κλήθηκε από το ΔΣ στο βήμα ο Χ. Τσεντεμεϊδης, πρόεδρος της ΔΕΘ: Η εγκεκριμένη ανάπλαση της ΔΕΘ θα μετατρέψει το 70% του χώρου σε Μητροπολιτικό Πάρκο 120.000 τ.μ., μειώνοντας τα κτίρια από 37 σε 7, με εγκεκριμένο προϋπολογισμό 120 εκατομμυρίων. Η εταιρεία αναλαμβάνει τη συντήρηση και φύλαξη του πάρκου και δεσμεύτηκε να παρουσιάσει το νέο αρχιτεκτονικό σχέδιο τον Ιούνιο. Για την αλλαγή του ειδικού χωρικού σχεδίου, εξήγησε ότι χρειάζονται δύο χρόνια αλλά επιλέχθηκε σημειακή τροποποίηση για επιτάχυνση του έργου, με στόχο έναρξη εργασιών το 2027. Η Ε. Χρυσίδου αμφισβήτησε το λόγο για τον οποίο κλήθηκε ο κ. Τσεντεμεϊδης, καθώς το συμβούλιο αφορούσε το αίτημα των πολιτών για διεξαγωγή του δημοψηφίσματος και όχι για εξαγγελίες επί ενός νέου σχεδίου που δεν έχει ακόμα εκπονηθεί.

Έπειτα, πήρε τον λόγο ο δήμαρχος κ. Αγγελούδης. Είπε πως η Δημοτική Αρχή υποστηρίζει Μητροπολιτικό Πάρκο 120 στρεμμάτων με χαμηλότερο κτηριακό αποτύπωμα, χωρίς real estate. Η θέση αυτή κατακτήθηκε χάρη στην πίεση πολιτών και τις 12 κόκκινες γραμμές που έθεσε η διοίκηση. Η νομιμότητα δεν είναι τυπολατρία αλλά προϋπόθεση δημοκρατίας — ένα δημοψήφισμα χωρίς σύννομη διαδικασία είναι εκτεθειμένο σε ακυρώσεις με κόστος περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ. Κατηγόρησε την αντιπολίτευση ότι παραπλάνησε τους πολίτες μαζεύοντας υπογραφές χωρίς να ενημερώσει ότι το σχέδιο είχε αλλάξει. Πρότεινε προγραμματική σύμβαση με τη ΔΕΘ ως ισχυρή δέσμευση και κάλεσε σε ενότητα.

Αργότερα, συμπληρωματικά στην επιχειρηματολογία του δημάρχου, οι αντιδήμαρχοι Αρβανίτης και Θεοδωράκη υποστήριξαν ότι υπάρχουν εκθέσεις ευρωπαϊκών πόλεων όπου οι εκθεσιακές λειτουργίες δεν απομακρύνονται από τις πόλεις, καθώς είναι συνδεδεμένες οικονομικά και πολιτιστικά με την πόλη, αναφέροντας ονομαστικά το Γκέτεμπορκ, το Όσλο και το Μάλμε όπου οι εκθέσεις ενσωματώνονται μέσα στον αστικό ιστό.

Ο πρώην δήμαρχος Κ. Ζέρβας δικαιολόγησε πως ο ίδιος και η παράταξη του καταψήφισαν, “από σεβασμό στις γνωμοδοτήσεις των υπηρεσιών, αλλά χωρίς σεβασμό στις πολιτικές μεθοδεύσεις της διοίκησης” και είπε πως το πραγματικό ερώτημα του δημοψηφίσματος θα έπρεπε να είναι αν η ΔΕΘ παραμείνει στο Δήμο ή να φύγει εκτός. Ακόμα, ανέφερε πως ο Δήμος σε συνεννόηση με την κυβέρνηση έχει προαποφασίσει την απόρριψη του δημοψηφίσματος για να αποφύγει πολιτικές επιπτώσεις.

Ύστερα, τον λόγο πήρε ο επικεφαλής της παράταξης Θεσσαλονίκη για Όλους, Σ Πέγκας, ο οποίος κατήγγειλε την παράλειψη εισήγησης από τον Πρόεδρο και τον προσδιορισμό δαπάνης, παρά την σχετική αρμοδιότητα προκήρυξης στο Δημοτικό Συμβούλιο που αναθέτει ο νόμος 4555. Επίσης, ανέφερε πως η κα. Τατάγια, υπεύθυνη της διεύθυνσης Μητρώου Πολιτών προέβη αναρμοδίως σε έλεγχο νομιμότητας αρνούμενη να χορηγήσει τα αιτούμενα στοιχεία, ενώ η αγνόηση 23.214 δημοτών από τη Δημοτική Αρχή είναι πρωτοφανής. Τέλος, ανέφερε πως η θετική ψήφος της παράταξής του επί του δημοψηφίσματος τελεί υπό επιφύλαξη νομιμότητας της διαδικασίας.

Αργότερα, ο κ. Τρεμόπουλος κατήγγειλε ότι ο Δήμος αρνήθηκε δειγματοληπτικό έλεγχο των υπογραφών και ότι η υπάλληλος του Μητρώου είναι εξαρτημένη από τη διοίκηση λόγω παλαιότερων πειθαρχικών παραπτωμάτων. Υποστήριξε ότι στη συνεδρίαση δεν θα αποφασιζόταν ναι ή όχι στο δημοψήφισμα, αλλά αν οι 23.000 πολίτες είναι απατεώνες ή όχι, και ότι η απόφαση είναι πολιτική. Στον ίδιο τόνο και η Γ. Καλφακάκου κατηγόρησε τη διοίκηση ότι ενώ γνώριζε επί 8 μήνες τη συλλογή υπογραφών, δεν παρείχε μια φόρμα η οποία να μην επιδεχόταν προσβολής, ούτε υπέδειξε τυχόν νομικά προβλήματα. Ανέφερε ότι τρεις συνταγματολόγοι επιβεβαιώνουν τη νομιμότητα, ενώ η νομολογία του ΣτΕ δέχεται ανυπόγραφη αίτηση όταν προκύπτει ταυτότητα και σοβαρότητα βούλησης.

Τα μέλη της Λαϊκής Συσπείρωσης ήταν τα μόνα δύο που υπερψήφισαν την πρόταση διεξαγωγής δημοψηφίσματος χωρίς να συμμετέχουν στην επιτροπή. Ο Βασίλης Τομπουλίδης είπε πως δεν έχει καμία εμπιστοσύνη σε προφορικές δεσμεύσεις για αλλαγή του ειδικού χωρικού σχεδίου, και επισήμανε ότι το νέο σχέδιο είναι εναλλακτικό επιχειρηματικό σχέδιο με υπαρκτό ενδεχόμενο ξενοδοχειακών και εμπορικών χρήσεων στο μέλλον. Ωστόσο, αναφέρει πως η αλλαγή σχεδίου δεν προέκυψε από αγώνες αλλά επειδή δεν βρέθηκαν ιδιώτες επενδυτές.

O N. Νικήσιανης της Πόλης Ανάποδα ξεκίνησε κάνοντας αυτοκριτική σχετικά με το ότι πίστεψαν στις διακηρύξεις της Δημοτικής Αρχής για σεβασμό του δημοψηφίσματος. Περιέγραψε τη διαδικασία συλλογής υπογραφών και τον επανειλημμένο έλεγχό τους πριν την κατάθεση και ανέπτυξε εκτενή νομική επιχειρηματολογία. Ανέφερε σχετικά ότι ο νόμος 4555 δεν απαιτεί υπογραφή αλλά παραπέμπει στο εκλογικό δίκαιο, η νομολογία του ΣτΕ δέχεται ανυπόγραφη αίτηση όταν προκύπτει ταυτότητα και σοβαρότητα βούλησης, και η διοίκηση μπορούσε να κάνει δειγματοληπτικό έλεγχο αντί να κρυφτεί πίσω από γνωμοδοτήσεις αναρμόδιων υπηρεσιών. Έφερε ως παράδειγμα ασυνέπειας ότι σε προηγούμενα αιτήματα πολιτών (flyover, στέγαση) δεν ζητήθηκαν τέτοιες τυπικότητες. Συνέχισε λέγοντας πως αν η διοίκηση δεχόταν την ύπαρξη του αιτήματος, το Δημοτικό Συμβούλιο θα ήταν υποχρεωμένο να το αποδεχτεί σύμφωνα με τον 4555. Γι’ αυτό κατηγόρησε το Προεδρείο για παράτυπη διαδικασία: δεν εισάγει απόφαση προκήρυξης δημοψηφίσματος αλλά ψηφοφορία επί του αιτήματος, χωρίς εισήγηση της διοίκησης. Έθεσε ζήτημα παραπλάνησης από τον Δήμαρχο, υπενθυμίζοντας ότι ο ίδιος εκλέχτηκε υποσχόμενος μετεγκατάσταση της ΔΕΘ στην περιαστική ζώνη. Είπε επίσης ότι η πραγματική πρόταση του υπερταμείου με 41.500 τ.μ. εκθεσιακά κέντρα θα αποκαλύψει πόσο λίγο πράσινο απομένει και τέλος υποστήριξε ότι η πλειοψηφία φοβάται να χάσει το δημοψήφισμα, καθώς θα μπορούσε να διεξαχθεί και με ψηφοφορία δύο τρίτων στο δημοτικό συμβούλιο χωρίς το φόβο να εκπέσει.

Τέλος, ο Σ. Καλόγηρος (Θεσσαλονίκη Μακεδονία) καταψήφισε το δημοψήφισμα και κατέθεσε εισαγγελική καταγγελία για τη διαδικασία συλλογής υπογραφών και ανέφερε πως η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δεν σκέφτηκε ποτέ να μεταφέρει τη ΔΕΘ, ενώ τώρα η κυβέρνηση Μητσοτάκη δίνει χρήματα για ανάπλαση και αύξησε τον χώρο πρασίνου. Όσο για τις υπογραφές επισήμανε πως δεν είχαν τηλέφωνα, ημερομηνία γέννησης ούτε ψηφιακή υπογραφή, ενώ θεωρεί το ερώτημα του δημοψηφίσματος παραπλανητικό χωρίς εναλλακτική επιλογή. Υποστηρίζει ότι ο στόχος ορισμένων είναι η αναταραχή στην πόλη, παραλληλίζοντας με τις αντιδράσεις στο μετρό. Θεωρεί ότι η ΔΕΘ είναι ο οικονομικός πνεύμονας της πόλης και η μετεγκατάστασή της θα οδηγήσει σε κλείσιμο επιχειρήσεων.

Τον λόγο πήρε και ο γενικός γραμματέας του δήμου, ο Μ. Μήττας αναφέροντας τα εξής: Ο νόμος 4555/18 περιλαμβάνει τρία στάδια ελέγχου για δημοψήφισμα με λαϊκή πρωτοβουλία, αίτημα από το 10% δημοτών, έλεγχος τυπικότητας και εισαγωγή στο Δημοτικό Συμβούλιο. Τα πρόσωπα δεν είναι ταυτοποιήσιμα ούτε αποδεικνύεται η σοβαρότητα του αιτήματος, καθώς δεν υπάρχουν υπογραφές αλλά μόνο συλλογή προσωπικών στοιχείων. Η υπηρεσία διατύπωσε τα αυτονόητα ότι δεν προκύπτει η υποβολή 23.000 υπογραφών και η διοίκηση ζήτησε γνώμη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους για να περιβάλλει την απόφαση με εχέγγυα νομιμότητας.

Από την άλλη πλευρά, δόθηκε ο λόγος για συμπληρωματική νομική εισήγηση στην Ι. Καμτσίδου, νομική σύμβουλο της επιτροπής δημοψηφίσματος, η οποία ανέφερε πως με την πρακτική του Δήμου και κακοποίηση της ερμηνείας των διατάξεων επιβάλλεται περιορισμός σε πολιτικό δικαίωμα. Συνέχισε λέγοντας πως η νομολογία του ΣτΕ λέει ότι η αίτηση διατυπώνεται έγκυρα όταν προκύπτει το πρόσωπο και η βούληση, χωρίς να απαιτείται αυθεντικοποιημένη ψηφιακή υπογραφή ή θεώρηση γνησίου και πουθενά ο νόμος ή ο κώδικας διοικητικής διαδικασίας δεν προβλέπει τέτοια απαίτηση. Τέλος, συμπλήρωσε πως τα στοιχεία που υπάρχουν είναι πλήρη και επιτρέπουν τον έλεγχο αν κάποιος είναι δημότης και αν υπήρχαν αμφιβολίες, θα έπρεπε να παραπεμφθεί στη διεύθυνση τεχνικών υπηρεσιών, όχι στο Μητρώο.

Βέβαια, μια συνεδρίαση 8 ωρών έχει πολλές λεπτομέρειες και επιχειρήματα που ακούστηκαν. Από την άλλη, βρίσκω σημαντικό κάποιος να μπορεί να δει λίγο πιο πρακτικά, έστω και σχηματικά, τα σημεία που στήριξε κάθε πλευρά.

Τα ερωτήματα παραμένουν. Τι εντέλει είναι καλύτερο για την πόλη της Θεσσαλονίκης; Είναι εφικτή η άμεση υλοποίηση ή απαιτείται σε κάθε περίπτωση έναρξη νέων αρχιτεκτονικών διαγωνισμών και επανέγκριση από την πολεοδομία; Τι θα λέει το νέο σχέδιο που θα έρθει τον Ιούνιο σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΔΕΘ και ποια είναι η ικανότητα υλοποίησης; Είναι προτιμότερη η διατήρηση της ΔΕΘ στο κέντρο της πόλης με 70 στρέμματα πρασίνου ή μεταφορά της ΔΕΘ και μετατροπή του χώρου σε πάρκο εξ ολοκλήρου;

Τα τεχνικά ζητήματα απαιτούν την γνώμη ειδικών, ωστόσο το τελευταίο θα μπορούσε να μπει σε δημόσια διαβούλευση. Άλλωστε, για να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, στην ψηφοφορία θα έπρεπε να συμμετάσχει το 40% των εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους.

Παρακολουθώντας τη συνεδρίαση, καταλαβαίνει κανείς ότι πρόκειται για μια συζήτηση που πήρε άλλη τροπή, εστιάζοντας σε ένα νέο σχέδιο που δεν είναι ακόμα έτοιμο. Μπορεί να θεωρηθεί (και προβάλλεται ως τέτοια και από τις δύο πλευρές) ως μια νίκη των ενεργών πολιτών καθώς πέτυχαν ένα μέρος των αρχικών αιτημάτων. Ωστόσο, στην πραγματικότητα πρόκειται για την ματαίωση μιας πολιτικής πρωτοβουλίας “από τα κάτω”.

*Σε κάποιες περιπτώσεις, διαπίστωσα ότι έχουν αποδοθεί λανθασμένα κάποιες τοποθετήσεις σε διαφορετικούς ομιλητές. Το OpenCouncil αναφέρει: “Στη Θεσσαλονίκη, δεν υποστηρίζεται από τον Δήμο, αλλά λειτουργεί μόνο για την συνεδρίαση της 1ης Απριλίου του 2026 με πρωτοβουλία της OpenCouncil. Η πραγματικότητα είναι πως στους δήμους με τους οποίους συμβαλλόμαστε, ελέγχουμε όλους τους ομιλητές και όλη την απομαγνητοφώνηση εντός 48 ωρών, υπάρχουν εργαζόμενοι που ασχολούνται full-time με αυτό. Οπότε στους δήμους του OC, δεν υπάρχουν τέτοια λάθη”.