Η Μοναξιά του Αλγόριθμου: Ραντεβού χωρίς GPS στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Λέξεις: Δημήτρης Μεζές

Γεννήθηκα σε μια εποχή που ο χρόνος μετριόταν με τη σιωπή της αναμονής και όχι με τη δόνηση της ειδοποίησης. Αν κλείσω τα μάτια και σκεφτώ τη Θεσσαλονίκη των μέσων του ’90, δεν βλέπω pixels. Θυμάμαι έναν οσφρητικό χάρτη: τη μυρωδιά του καμένου λαδιού από τα δίχρονα Yamaha στα στενά της Άνω Τούμπας και την υγρασία του Θερμαϊκού να κολλάει στο δέρμα.

Τότε δεν υπήρχε μπλε στίγμα στο GPS να μας πει πού βρισκόμαστε. Υπήρχε μόνο η αίσθηση του προσανατολισμού και η σιγουριά των «στεκιών». Η κοινωνικότητα ήταν μια σωματική άσκηση, μια διαρκής μετακίνηση με την ελπίδα της τυχαίας συνάντησης. Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, κοιτάζω γύρω μου στην πόλη λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 2025. Η εικόνα έχει αντικαταστήσει την εμπειρία. Το προφίλ μας δεν είναι εργαλείο σύνδεσης, αλλά ένα «μαγαζί» που πρέπει να μένει ανοιχτό 24/7.

Η απώλεια των «Τρίτων Τόπων»

Για να καταλάβουμε τη σημερινή μοναξιά, πρέπει να δούμε τι χάσαμε. Ο κοινωνιολόγος Ray Oldenburg μίλησε για τους “Third Places” (Τρίτους Τόπους). Είναι εκείνα τα μέρη που δεν είναι ούτε σπίτι (ιδιωτικότητα), ούτε δουλειά (παραγωγικότητα), αλλά οι ουδέτερες ζώνες της κοινωνικής ζύμωσης.

Στη Θεσσαλονίκη, αυτοί οι τόποι ήταν το DNA της πόλης. Χώροι όπως το θρυλικό Berlin ή το De Facto δεν ήταν απλώς μπαρ. Ήταν προεκτάσεις του σαλονιού μας, όπου η είσοδος δεν απαιτούσε ραντεβού. Στο Berlin, θυμάμαι να ανοίγω την πόρτα και να βγαίνει τόσο ντουμάνι που νόμιζες ότι ο καπνός κρατούσε την πόρτα κλειστή. Εκεί, η κοινωνική θέση κερδιζόταν με το πνεύμα και την παρουσία, όχι με τα likes. Ήσουν «θαμώνας», όχι «follower».

Σιγά-σιγά, η «πλατεία» μεταφέρθηκε στο Group Chat και η τυχαία συνάντηση αντικαταστάθηκε από το αλγοριθμικό match. Χωρίς αυτούς τους χώρους εξίσωσης, η κοινωνικότητα ιδιωτικοποιήθηκε και η χαλαρή συνύπαρξη άρχισε να εξαφανίζεται.

Η «Πείνα του Δέρματος» και το τραύμα της πανδημίας

Και μετά ήρθε η σιωπή της πανδημίας. Δεν ήταν απλώς μια παύση, αλλά ένα βίαιο σοκ που ακρωτηρίασε την κοινωνική μας υπόσταση. Τα στατιστικά είναι αμείλικτα: ο ΠΟΥ κατέγραψε αύξηση 25% στο άγχος και την κατάθλιψη τον πρώτο χρόνο , ενώ μελέτες στο The Lancet μιλούν για εκατομμύρια επιπλέον περιστατικά ψυχικών διαταραχών.

Όμως το βαθύτερο τραύμα ήταν βιολογικό: η στέρηση της ωκυτοκίνης, της ορμόνης που εκκρίνεται με το άγγιγμα. Βιώσαμε μαζικά την «πείνα του δέρματος» (skin hunger). Μάθαμε να φοβόμαστε το σώμα του άλλου, μετατρέποντας το άγγιγμα από πηγή παρηγοριάς σε πηγή κινδύνου. Ακόμα και σήμερα, μια υποκείμενη διστακτικότητα παραμένει.

Από το φλερτ στη διαχείριση δεδομένων

Σε αυτό το αποστειρωμένο τοπίο, ο έρωτας άλλαξε μορφή. Δεν είναι πια μια περιπέτεια, αλλά μια διαδικασία διαλογής δεδομένων (data sorting). Η κουλτούρα του “Swipe” μας έμαθε ότι η αξία δεν βρίσκεται στο πρόσωπο που βρήκες, αλλά στην πιθανότητα να βρεις κάποιον καλύτερο στην επόμενη οθόνη.

Το αποτέλεσμα; Κόπωση. Το λεγόμενο “Dating App Fatigue” χτυπάει κόκκινο, με το 79% των χρηστών (κυρίως Gen Z και Millennials) να δηλώνουν συναισθηματική εξουθένωση. Παρόλο που η τεχνολογία υπόσχεται άπειρες επιλογές, πάνω από το 90% των singles νιώθει ότι το να βρεις σύντροφο σήμερα είναι πιο δύσκολο από ποτέ.

Η άνοδος των Συνθετικών Συντρόφων

Μέσα σε αυτή τη μοναξιά, εμφανίστηκε ένας νέος παίκτης. Δεν έχει σώμα, δεν έχει βλέμμα, αλλά έχει πάντα χρόνο: ο AI συνομιλητής. Εφαρμογές όπως το Replika και το Character.ai γνωρίζουν εκρηκτική ανάπτυξη, ειδικά στις ηλικίες 18-24.

Τα δεδομένα σοκάρουν: το 3% των χρηστών του Replika δήλωσε ότι το bot τους απέτρεψε από την αυτοκτονία. Ένας αλγόριθμος, χωρίς συνείδηση, κατάφερε να προσφέρει την παρηγοριά που δεν βρέθηκε αλλού. Σύμφωνα με έρευνες, ένα σημαντικό ποσοστό της Gen Z έχει ήδη συνάψει κάποιου είδους «ρομαντική σχέση» με AI.

Ψάχνουμε έναν σύντροφο χωρίς απαιτήσεις. Το AI είναι πάντα «καλό», πάντα διαθέσιμο, δεν μπορεί να σε απορρίψει. Αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται η παγίδα. Η εμπιστοσύνη απαιτεί ρίσκο. Στην Πλατεία Ναυαρίνου το ’97, όταν πλησίαζες κάποιον, ρίσκαρες την απόρριψη. Χωρίς τη δυνατότητα του «Όχι», το «Ναι» του αλγορίθμου είναι κενό περιεχομένου.

Επιστροφή στο ρίσκο

Δεν γράφω αυτές τις γραμμές για να ηθικολογήσω. Κάθε εποχή έχει τους δαίμονές της. Όμως, καθώς βλέπουμε τους δείκτες της κατάθλιψης να ανεβαίνουν και την ωκυτοκίνη μας να στερεύει, αξίζει να θέσουμε ένα ερώτημα στον εαυτό μας.

Πότε ήταν η τελευταία φορά που επέτρεψες στον εαυτό σου να νιώσει αμηχανία απέναντι σε έναν άλλον άνθρωπο, χωρίς να κοιτάξεις το κινητό σου για να δραπετεύσεις;.

Αν δυσκολεύεσαι να θυμηθείς, ίσως είναι καιρός να βγεις έξω. Χωρίς GPS. Και απλώς να περιμένεις.