Κάποιες σκέψεις για τον πόλεμο που συνεχίζεται…

Λέξεις: Μ. Μπουγκετέρης

1. Η χθεσινή δημοσκόπηση Reuters/Ipsos αποκαλύπτει μια έντονη αντίφαση: το 65% των Αμερικανών πιστεύει ότι ο Τραμπ θα προχωρήσει σε μεγάλης κλίμακας χερσαίο πόλεμο στο Ιράν, αλλά μόλις 7% υποστηρίζει ένα τέτοιο σενάριο. Ταυτόχρονα, το 55% αντιτίθεται σε οποιαδήποτε αποστολή χερσαίων δυνάμεων, ενώ υπάρχει μόνο περιορισμένη αποδοχή για πιο «ελεγχόμενες» επιχειρήσεις, καθώς 34% υποστηρίζει την αποστολή ειδικών δυνάμεων.

2. Οι κομματικές διαφορές είναι έντονες: το 77% των Ρεπουμπλικάνων εγκρίνει τα πλήγματα στο Ιράν, έναντι μόλις 6% των Δημοκρατικών και 28% των ανεξάρτητων. Η όποια στήριξη δεν είναι συμπαγής: περίπου 1 στους 5 Ρεπουμπλικάνους (περίπου 20%) απορρίπτει τον πόλεμο. Συνολικά μόνο 37% των Αμερικάνων τον εγκρίνει και 59% τον αποδοκιμάζει. Φαίνεται ήδη μια ελαφριά υποχώρηση στην μειωμένη έτσι και αλλιώς στήριξη στον πόλεμο στο Ιράν.

3. MAGA. Είναι αλήθεια ότι η βάση του δεν τον έχει εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό και οι υποστηρικτές του κινήματος MAGA δηλώνουν σε ποσοστό 90% ότι στηρίζουν τον πόλεμο. Η κριτική από πρόσωπα όπως ο Tucker Carlson, η Marjorie Taylor Greene, η Megyn Kelly και άλλοι επιδραστικοί παράγοντες δεν έχει ακόμα μεταφραστεί σε μαζική αποστασιοποίηση της βάσης των Ρεπουμπλικάνων ή του MAGA. H στήριξη είναι «πλατιά αλλά όχι βαθιά»: μόνο περίπου οι μισοί δηλώνουν ισχυρή υποστήριξη.

Μια δημοσκόπηση (Strength in Numbers-Verasight) δείχνει έναν πιθανό μηχανισμό φθοράς αυτής της στήριξης. Συγκεκριμένα, το 24% των Ρεπουμπλικάνων θεωρεί ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν αποτελεί καλή χρήση των χρημάτων των φορολογουμένων.

4. Η απαίτηση για «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν δεν είναι στρατηγική, είναι τεράστια αυταπάτη, όπως έχει επισημάνει ο Φράνσις Φουκουγιάμα. Το ιρανικό καθεστώς δεν μπορεί να καταρρεύσει εύκολα: είναι θεσμικά αποκεντρωμένο με πολλαπλά κέντρα ισχύος (Φρουροί της Επαναστασης, δίκτυα, παραστρατιωτικές δυνάμεις), δεν εξαρτάται από “πολιτικές κεφαλές” αλλά από θεσμούς και ρόλους. Μια πτώση του θα σήμαινε υπαρξιακή απειλή για όσους το έχουν στηρίξει για πολλά χρόνια. Επιπλέον, λόγω του τεράστιου κοινωνικού βάθους της Ιρανικής Ισλαμικής Επανάστασης, έχει ακόμα σοβαρά κοινωνικά στηρίγματα. Ο Έρβαντ Αμπραχαμιάν εκτιμούσε ένα 20% ισχυρής κοινωνικης βάσης πριν τους βομβαρδισμούς. Μετά τον βομβαρδισμό σχολείων και άμαχων πολιτών από τους αμερικανοισραηλινούς βομβαρδισμούς, όπως συχνά συμβαίνει η στήριξη θα είναι πολλαπλάσια. Η ιδέα της «άνευ όρων παράδοσης» είναι πρακτικά ανεφάρμοστη. Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος δεν οδηγεί σε καθαρή νίκη, αλλά σε παρατεταμένη φθορά και κίνδυνο κλιμάκωσης.

5. Η αεροπορική εκστρατεία, αν και καταστρέφει στρατιωτικές υποδομές του Ιράν, δεν μπορεί να επιφέρει πολιτική κατάρρευση. Αντίθετα, όσο παρατείνεται τόσο θα οδηγεί σε κλιμάκωση και σταδιακή μετατόπιση στόχων προς πολιτικές και οικονομικές υποδομές, με σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες. Και εδώ αρχίζει η γνώριμη αντίφαση: οι ΗΠΑ «στηρίζουν τον ιρανικό λαό» βομβαρδίζοντας, κατά λάθος, φυσικά ένα σχολείο (λόγω μη επικαιροποιημένων δεδομένων), αμάχους (που απλώς βρέθηκαν στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή) και βασικές υποδομές που καθορίζουν την καθημερινή ζωή.

6. Ταυτόχρονα, η αντιπολίτευση στο Ιράν είναι κατακερματισμένη και δεν υπάρχει συνεκτική πολιτική εναλλακτική. Αυτό καθιστά την ιδέα της «αλλαγής καθεστώτος» αδύνατη δίχως υποδαύλιση συγκρούσεων με εθνοτικές ομάδες (π.χ. Κούρδοι ένα περίπου 15%, Αζέροι ένα περίπου 20% του Ιρανικού πληθυσμού), ακόμη και με εκτεταμένη στρατιωτική εμπλοκή. Το Ιράν δεν είναι στόχος που “τελειώνει” είναι σύγκρουση που τραβάει σε βάθος χρόνου.

7. Για πόσο χρόνο? Ο Τραμπ έχει ζητήσει από το Κογκρέσο 200 δισεκ για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Στις ΗΠΑ, το κόστος υπολογίζεται σε πάνω από 1 δισ. δολάρια ίσως και 2 δισ. δολάρια ημερησίως. Αυτό μεταφράζεται σε 120 ημέρες πολέμου, περίπου μέχρι τον Μάη-Ιούνιο, παρά τις μπλόφες και τα τρικ που ο Τραμπ επιχειρεί σχεδόν σε καθημερινή βάση.

8. Στις ΗΠΑ, η βενζίνη πλησιάζει τα 4 δολάρια/γαλόνι, μια αύξηση περίπου 1 δολ. το βαρέλι μετατρέποντας τον πόλεμο σε καθημερινό λογαριασμό. Για τους Έλληνες, το κόστος έρχεται μέσω ενέργειας: με το πετρέλαιο στα 105 δολάρια/βαρέλι , κάθε αύξηση μεταφράζεται σε υψηλότερα καύσιμα, μεταφορές και γενικευμένο πληθωρισμό, δηλαδή άμεση μείωση εισοδήματος. Η Ισπανία έδειξε ότι υπάρχει επιλογή: – μείωση ΦΠΑ ενέργειας (21% → 10%) – επιδοτήσεις – προστασία χαμηλών εισοδημάτων Το κόστος δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι πολιτική απόφαση.

9. Ο κίνδυνος κλιμάκωσης: όταν η σύγκρουση πλησιάζει το πυρηνικό όριο. Η ιρανική επίθεση κοντά στη Ντιμόνα, δίπλα σε πυρηνική εγκατάσταση στο Ισραήλ (που δεν έχει παραδεχτεί ότι έχει πυρηνικά όπλα), δείχνει ότι η σύγκρουση μπορεί κάποια στιγμή να περάσει σε πιο επικίνδυνη φάση και από την “άλλη μεριά”

10. Οικονομία και χρηματιστήριο. Ο πόλεμος ήδη αποσταθεροποιεί την αμερικανική οικονομία. Το χρηματιστήριο έπεσε 2% την προηγούμενη βδομάδα και από οτι φαίνεται η πτώση θα συνεχιστεί. Μόνο συγκεκριμένοι τομείς κερδίζουν: ενέργεια (κυρίως πετρελαϊκές etaire;iew, φυσικό αέριο, LNG), και μελλοντικά ίσως άμυνα και κυβερνοασφάλεια. Η υπόλοιπη οικονομία θα πληρώσει ακριβά το τίμημα.

11. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανάμεσα σε εξάρτηση και αυτονομία Οι πόλεμοι σε Ουκρανία, Ιράν, Γάζα και Λίβανο δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα, αλλά μέρος μιας ευρύτερης αναδιάταξης του παγκόσμιου συστήματος. Το ερώτημα για την Ευρώπη είναι υπαρξιακό: θα συνεχίσει ως προέκταση της αμερικανικής στρατηγικής ή θα επιδιώξει μια αυτόνομη πορεία, με έμφαση στη διπλωματία και την ειρήνη με αναθεώρηση της πολιτικής και απέναντι στο Ουκρανικό και τη Ρωσία, ως λύση και στο ενεργειακό κόστος;

12. Δεν υπάρχει καθαρή έξοδος Γίνεται λόγος για «αποχώρηση» χωρίς να έχουν επιτευχθεί οι αρχικοί (ασαφείς) στόχοι, πράγμα που μπορεί να είναι ρητορικό τρικ μπορεί και όχι. Οι στόχοι απλώς μετακινούνται και συρρικνώνονται: από «στρατηγική νίκη» σε διαχείριση κρίσης (π.χ. ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ). Πρόκειται για γνώριμο μοτίβο από Ιράκ και Αφγανιστάν: ο πόλεμος ξεκινά ως επίδειξη αποφασιστικότητας και καταλήγει σε παρατεταμένο αδιέξοδο, όπου η ίδια η έξοδος επαναπροσδιορίζεται ως «επιτυχία».

13. Σε γεωστρατηγικό επίπεδο, η ειρωνεία γίνεται ακόμη πιο έντονη. Αν ο πόλεμος, από την πλευρά των ΗΠΑ [το Ισραήλ έχει πιο σαφείς στόχους] υποτίθεται ότι στοχεύει έμμεσα στον περιορισμό της ανόδου της Κίνας μέσω ενεργειακής πίεσης, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το αντίθετο. Η Κίνα δεν χρειάζεται να κάνει πολλά, αρκεί να περιμένει. Όπως λέει και η παλιά ρήση, «κάθισε δίπλα στο ποτάμι και θα δεις τα πτώματα των εχθρών σου να περνούν». Σε αυτό το πλαίσιο, ο αμερικανικός νεο-ιμπεριαλισμός δεν περιορίζει την Κίνα, της ανοίγει χώρο.

Μετά τον Ρίτσαρντ Νίξον, που άνοιξε τον δρόμο για την ενσωμάτωση της Κίνας στο παγκόσμιο σύστημα και είχε ως επακόλουθο την τεράστια Οικονομική Επιτυχία της (μοναδική στα καταγεγραμμένα οικονομικά χρονικά), ο Ντόναλντ Τραμπ θα πρέπει να μπει στο Πάνθεον των Μεγάλων Απρόθετων Ευεργετών της Κίνας.