Μια νέα γενιά φοιτητών ανοίγει τον διάλογο για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων

Σε μια εποχή όπου η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας, οι ίδιοι οι προπτυχιακοί φοιτητές Ιατρικής αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στον επιστημονικό και κοινωνικό διάλογο. Στο πλαίσιο του 15ου Επιστημονικού Συνεδρίου του Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ, που πραγματοποιήθηκε 4–6 Μαρτίου 2026 στη Θεσσαλονίκη, μια ξεχωριστή στρογγυλή τράπεζα έδωσε χώρο στη φωνή των φοιτητών (για περισσότερες πληροφορίες βλ. σύνδεσμο συνεδρίου: [https://voyagertravel.gr/microsites/15authmedicalcongress/]).

Η στρογγυλή τράπεζα με τίτλο «Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων στην Ιατρική Εκπαίδευση» πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 6 Μαρτίου, στην Ιατρική Σχολή του ΑΠΘ. Στο προεδρείο συμμετείχαν η Παρασκευή Τατσιοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ και η Μαρία Μηλαπίδου, PhD, Νομικός, Reader Αγγλόφωνου Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών Τμήματος Ιατρικής ΑΠΘ, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη δημιουργία ενός ανοιχτού και γόνιμου πλαισίου διαλόγου.

Μέσα από τις παρουσιάσεις τους, οι συμμετέχοντες, προπτυχιακοί φοιτητές Ιατρικής του ΑΠΘ, ανέδειξαν σύγχρονες προσεγγίσεις και προκλήσεις της παιδοψυχιατρικής, συνδέοντας τη θεωρητική γνώση με την κοινωνική πραγματικότητα.

Η Βασιλική Σαμακοβλή ανέδειξε τη σημασία του παιχνιδιού ως θεμελιώδους μέσου ψυχικής ανάπτυξης: «Παίζειν – ένα ταξίδι ανακάλυψης του εαυτού…». Αποτελώντας την πρωταρχική, ίσως, πηγή ζωοφόρου έκφρασης και τελικά μία βαθιά βιωματική εμπειρία, το παιχνίδι είναι το οξυγόνο του παιδιού. Ως βασική μορφή συμβολικής επικοινωνίας και ψυχικής οργάνωσης που προϋπάρχει του λόγου, η διεργασία του «παίζειν» διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ερμηνεία τόσο του εσωτερικού ψυχισμού του ανθρώπου όσο και του εξωτερικού κόσμου.

Μέσα από το κοινωνικό, παραδοσιακό παιχνίδι το παιδί επιχειρεί να κατανοήσει τις κοινωνικές σχέσεις, να δοκιμάσει ρόλους, να προβάλλει επιθυμίες, φόβους, προσωπικά βιώματα, τραυματικές εμπειρίες, ενώ εξοικειώνεται με αυτές και τις μετατρέπει σε διαχειρίσιμες μορφές, θωρακίζοντας την ψυχική του υγεία και προσεγγίζοντας την ψυχοσυναισθηματική ανθεκτικότητα. Βασική δε προϋπόθεση του ελεύθερου και ποιοτικού παιχνιδιού είναι η δημιουργικότητα, ως θεμελιώδες γνώρισμα της ζωής γενικότερα, που ξεκλειδώνει την επικοινωνία, χωρίς να απαιτεί λεκτική ανταπόκριση, δίνοντας στο παιδί τη δυνατότητα να λειτουργήσει αυθόρμητα αλλά παράλληλα και με αίσθημα αυτοελέγχου.

Το γεγονός αυτό, σε ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, καθιστά το παιχνίδι μέσο αποκωδικοποίησης του ανείπωτου και, γι’ αυτό, εργαλείο ενθάρρυνσης του παιδιού να αισθανθεί ελεύθερο και να υπάρξει δημιουργικά.»

Η Έλενα Τριάντου εστίασε στην επιθετικότητα και τη βία στην εφηβεία: «Η εφηβεία αποτελεί περίοδο αυξημένης ευαλωτότητας, κατά την οποία βιολογικοί, οικογενειακοί και κοινωνικοί παράγοντες συμβάλλουν στη διαμόρφωση της ιδιοσυγκρασίας των παιδιών, συνεπώς και στην εκδήλωση επιθετικότητας. Ο χαρακτηρισμός “δύσκολο παιδί” από το οικείο του περιβάλλον είναι συχνός και υποδεικνύει ένα βαθύτερο κοινωνικό ζήτημα, όπου ποικίλοι προδιαθεσικοί παράγοντες συναθροίζονται για τη δημιουργία μίας εικόνας βίας και επιθετικότητας. Οι τρόποι με τους οποίους συμβάλλουμε στην εμφάνιση ή αποφυγή, επιδείνωση ή βελτίωση αυτού του φαινομένου εμφανίζονται στις περισσότερες πτυχές της ζωής του παιδιού, στην ανάπτυξή του, την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα. Η θεματική εξετάζει τις αναπτυξιακές διαδρομές της εφηβικής επιθετικότητας, τον ρόλο του στιγματισμού στη διαμόρφωση αντικοινωνικών προτύπων και τους παράγοντες κινδύνου και προστασίας που επηρεάζουν τη λειτουργική έκβαση. Έμφαση δίνεται στην έγκαιρη αναγνώριση και στις πολυεπίπεδες παρεμβάσεις πρόληψης σε σχολικό και κλινικό πλαίσιο.»

Οι Μαρίνα Παπανικολάου και Αλέξανδρος Σαλβατζόγλου ανέδειξαν τη σημασία της αποδοχής των διαφορετικών μορφών οικογένειας: «Οικογένειες διαφορετικής μορφής που δεν ανήκουν στον μέσο όρο υπήρχαν πάντοτε. Τις τελευταίες δεκαετίες ωστόσο, το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο έχει επιτρέψει την πιο ορατή ύπαρξη και λειτουργία τους. Αυτό που δεν άλλαξε είναι οι διακρίσεις, ο κοινωνικός στιγματισμός και ενίοτε η περιθωριοποίηση των μελών των οικογενειών αυτών είτε γιατί οι γονείς είτε γιατί τα παιδιά ανήκουν σε κάποια μειονότητα. Στην παρούσα εισήγηση προσπαθήσαμε να αναλύσουμε την επίδραση στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών της ένταξης των παιδιών ή των γονέων τους στην ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήξαμε είναι ότι το σημαντικότερο για ένα παιδί είναι οι συναισθηματικοί δεσμοί εντός της οικογένειας και όχι τόσο η μορφή της.»

Οι Οδυσσέας Μωϋσίδης και Παναγιώτης Μήτσικας παρουσίασαν τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία των παιδιών και εφήβων: «Η οικονομική κρίση ενίσχυσε τη φτώχεια, την ανεργία και το οικογενειακό στρες, επηρεάζοντας άμεσα την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Το χρόνιο στρες επιδρά ακόμη και στη νευροβιολογική ανάπτυξη, ενώ συνδέεται με μαθησιακές δυσκολίες και αυξημένη ψυχοπαθολογία. Την ίδια στιγμή, δεδομένου ότι η αύξηση των αναγκών δεν συνοδεύτηκε από επαρκή υποστήριξη των δομών ψυχικής υγείας, κατέστη επιτακτική η ανάγκη για πρόληψη, ενίσχυση της οικογένειας και βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες.»

Η στρογγυλή τράπεζα ανέδειξε ότι η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων αποτελεί ένα κατεξοχήν πολυπαραγοντικό και κοινωνικά προσδιοριζόμενο πεδίο. Πάνω απ’ όλα, όμως, κατέδειξε ότι η εκπαίδευση των προπτυχιακών φοιτητών σε ζητήματα παιδοψυχιατρικής είναι όχι μόνο απαραίτητη, αλλά θεμελιώδης για τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων και ευαισθητοποιημένων επαγγελματιών υγείας.

Η ανταπόκριση του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε τέτοιες πρωτοβουλίες υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο του Πανεπιστημίου στη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η επένδυση στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων δεν αποτελεί απλώς επιστημονική προτεραιότητα, αλλά κοινωνική ευθύνη.

*Το κείμενο έχει διαμορφωθεί από τους ίδιους τους φοιτητές σε συνεργασία με τις καθηγήτριες Παρασκευή Αθ. Τατσιοπούλου και Μαρία Μηλαπίδου.