Ο φίλος μου η Τεχνητή Νοημοσύνη

Λέξεις: Βασίλης Πετρίδης

Κάποια στιγμή πήγα στο χωριό για τις γιορτές και με μεγάλη μου χαρά συνάντησα μετά από χρόνια τη Μαρία, ας την πούμε. Ρώτησα για τη ζωή της και πώς τα περνάει. Όλα καλά μου λέει, βρήκε δουλειά, συνάδελφος προγραμματίστρια, πληρώνεται καλά, μόνο που η δουλειά είναι στη… Σόφια.

Προφανώς και ρώτησα τι εννοούσε. Μου εξήγησε ότι βρήκε δουλειά στη Σόφια σε μεγάλη αμερικανική εταιρεία, το ενοίκιο είναι φθηνό, η ζωή είναι φθηνότερη από εδώ, ο μισθός είναι πάρα πολύ καλός και τώρα που άνοιξαν τα σύνορα ουσιαστικά είναι σε 3,5 ωρίτσες σπίτι της.

Η Αθήνα λέει είναι πιο μακριά και πιο ακριβά για να μείνεις. «Φοβερή ιδέα», λέω. «Πώς το σκέφτηκες να στείλεις βιογραφικό στη Βουλγαρία;». «Α, δεν το σκέφτηκα εγώ», μου απαντάει. «Ήταν ιδέα του φίλου μου». Κι έτσι όπως τα λέγαμε ρώτησα με χαρά, ποιος είναι ο φίλος της; Είναι από το χωριό, τον ξέρω; Εκεί άρχισε λίγο να μου τα μασάει…

Αυτό που ακολούθησε μόνο με ταινία επιστημονικής φαντασίας μπορώ να το χαρακτηρίσω. Μου είπε ότι ο “φίλος” της ήταν ουσιαστικά το ChatGPT. Ότι την έχει σώσει από ψυχολόγους, χάπια, κακές σχέσεις και τελευταία της έδωσε την – πραγματικά ευφάνταστη – ιδέα να στείλει βιογραφικό στη Σόφια: κοντά στη Β. Ελλάδα, με καλές απολαβές και φθηνότερη ζωή. Ουσιαστικά προσπαθούσε να μου δικαιολογήσει ότι η ζωή της άλλαξε από τη στιγμή που γνώρισε το ChatGPT. Και η αλήθεια είναι πως ό,τι κι αν πιστεύεις για τη λαίλαπα που λέγεται Τεχνητή Νοημοσύνη, τα γεγονότα μιλάνε μόνα τους. Με απτά, μετρήσιμα παραδείγματα.

Αλήθεια πόσοι άνθρωποι μπορούν να σε πάρουν από το χέρι και να σε οδηγήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον; Η ζωή της Μαρίας πήγε προς το καλύτερο. Δύσκολα μπορείς να το αρνηθείς. Μόνο που το αποκαλεί… «φίλο» της. Και αυτό, όσο κι αν προσπαθήσεις να το καταπιείς, είναι τρομακτικό.

Είμαι από τους πρώτους που χρησιμοποίησε το ChatGPT, είμαι κάθε μέρα 8 ώρες μπροστά από έναν υπολογιστή και για να πω την αλήθεια δεν μπορώ να θυμηθώ πώς ήταν η δουλειά μου πριν από αυτό. Αλλά ποτέ δεν θα ζητούσα αποφάσεις ζωής από το μηχάνημα. Η Μαρία το πήγε ένα βήμα παραπέρα από ό,τι φαίνεται, αλλά και πάλι θεωρώ πως αν ποτέ νιώσει ότι γίνεται καταχρηστικό, θα το σταματήσει. Ελπίζω.

Η ευκολία με την οποία γίνεται πλέον η δουλειά μας είναι εντυπωσιακή. Βλέπουμε το μέλλον να ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια μας. Το ερώτημα όμως είναι: είμαστε όλοι έτοιμοι για αυτό το υπερ-όπλο;

Σκέφτομαι, τι θα γίνει με το παιδί μου όταν θα πάει σχολείο. Μπορεί ως γονείς να μην του δώσουμε κάποιο ΑΙ για να χρησιμοποιεί, όμως θα βλέπει τους συμμαθητές του να λύνουν ασκήσεις και να τελειώνουν τα μαθήματά τους πιο γρήγορα. Εδώ εμείς, μεγάλοι άνθρωποι, δυσκολευόμαστε να δεχτούμε ότι κάποιος είναι πιο γρήγορος και πιο αποδοτικός από εμάς στη δουλειά. Πόσο μάλλον ένα παιδί, που θα βλέπει από το παράθυρο τους άλλους να παίζουν μπάλα γιατί «τελείωσαν».

Τι θα γίνει, λοιπόν, όταν ανακαλύψει ότι υπάρχει κάτι που απαντάει τα πάντα; Κυριολεκτικά τα πάντα! Σκεφτείτε το για λίγο.

Εμείς μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο όπου έπρεπε να παιδευτείς για να μάθεις. Δεν υπήρχαν εύκολοι δρόμοι στην Εκπαίδευση. Οι δάσκαλοι έδιναν ασκήσεις την προηγούμενη μέρα και την επόμενη έπρεπε να τις έχεις λυμένες — αλλιώς, τηλέφωνο στο σπίτι.

Γίνονται προσπάθειες σε θεσμικό επίπεδο (Ε.Ε.) να περιοριστεί η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης από τα παιδιά, όμως είδαμε και τι έγινε με το TikTok και το Instagram. Η χρήση είναι αλόγιστη. Είναι όμως άλλο πράμα να βλέπεις βιντεάκια και άλλο να έχεις το απόλυτο εργαλείο που έφτιαξε η ανθρωπότητα στην τσέπη σου.

Το βλέπουμε καθημερινά στα σχολεία. “Γιατί να το κάνω, μωρέ; Θα το κάνει το τσατ-τζι-πι-τι”! Τα παιδιά είναι επιρρεπή στο εύκολο και στο γρήγορο.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα παιδιά θα χρησιμοποιήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς.

Τον τελευταίο καιρό εμφανίζονται και στην Ελλάδα προσπάθειες για τη δημιουργία εκπαιδευτικών συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης: εργαλείων που γνωρίζουν τη σχολική ύλη αλλά δεν δίνουν έτοιμες απαντήσεις. Αντίθετα, καθοδηγούν τον μαθητή με ερωτήσεις και σκέψη, με έναν πιο σωκρατικό τρόπο, ώστε η λύση να προκύπτει μέσα από την προσπάθεια και όχι από την αντιγραφή.

Η Εκπαιδευτική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να λειτουργεί ως λυσάρι, αλλά περισσότερο ως ψηφιακός δάσκαλος. Δεν αντικαθιστά τη σκέψη· την προκαλεί.

Ένα παράδειγμα αυτής της λογικής είναι και το daskalakos.ai, όπου ο μαθητής μπορεί να πάρει βοήθεια μόνο αφού προσπαθήσει. Συγχρόνως το σύστημα προσαρμόζει τον τρόπο που μιλάει ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο: σε ένα παιδί Α’ Δημοτικού απευθύνεται με απλές, σύντομες προτάσεις, ενώ σε έναν μαθητή Γ’ Λυκείου γίνεται πιο απαιτητικό και στοχευμένο, με σκοπό να τον βοηθήσει να τα καταφέρει στις εξετάσεις. Δεν είναι όλοι οι μαθητές ίδιοι.

Η διαφορά σε τέτοιου είδους εργαλεία δεν βρίσκεται στην ταχύτητα των απαντήσεων, αλλά στο πώς καλλιεργείται η σκέψη. Και αυτό, ειδικά στην Εκπαίδευση, ίσως αποδειχθεί το πιο κρίσιμο σημείο.

Το μέλλον της Εκπαίδευσης –ή όπως συχνά λέγεται, Εκπαίδευση 4.0– φαίνεται πως θα πορευτεί χέρι-χέρι με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν πρόκειται να φύγει. Το στοίχημα είναι να τη χρησιμοποιήσουμε προς όφελός μας. Και το όφελος των παιδιών το ξέρουν καλύτερα απ’ όλους οι γονείς τους.

Ο Βασίλης Πετρίδης είναι δάσκαλος, μουσικός, προγραμματιστής και δημιουργός της πρώτης εκπαιδευτικής πλατφόρμας ΑΙ στην Ελλάδα daskalakos.ai