Πόσο έλεγχο αντέχει η Θεσσαλονίκη;

Λέξεις: Χρήστος Αβδελλάς

Για χρόνια, η καθημερινότητα της πόλης συνοψιζόταν σε δύο λέξεις: καθαριότητα και κυκλοφοριακό. Στο πρώτο πεδίο, το τελευταίο διάστημα καταγράφεται μια αισθητή βελτίωση. Η εικόνα της πόλης έχει αλλάξει. Στο δεύτερο, όμως, οι προκλήσεις παραμένουν.

Η στάθμευση είναι ίσως το πιο καθημερινό παράδειγμα ενός ευρύτερου ζητήματος: του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί ο δημόσιος χώρος. Γιατί πίσω από κάθε διπλοπαρκαρισμένο όχημα, κάθε κατειλημμένη θέση κατοίκου ή κάθε παράβαση σε θέση ΑμεΑ βρίσκεται τελικά η ίδια πρόκληση: η διασφάλιση ότι ο δημόσιος χώρος λειτουργεί με όρους δικαιοσύνης, τάξης και σεβασμού προς όλους.

Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Τα τελευταία χρόνια, όμως, γίνεται ολοένα και πιο ορατό στην καθημερινότητα της πόλης. Η πίεση στο διαθέσιμο οδικό δίκτυο και στους χώρους στάθμευσης αυξάνεται, ενώ πολλοί κάτοικοι εξακολουθούν να βιώνουν την αίσθηση ότι οι κανόνες εφαρμόζονται αποσπασματικά και όχι με τον ίδιο τρόπο για όλους.

Φυσικά, θα ήταν άδικο να αγνοήσει κανείς τις προσπάθειες που καταβάλλονται. Τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι έλεγχοι, έχει ενισχυθεί η παρουσία της δημοτικής αστυνομίας και έχουν γίνει βήματα προς μια πιο συστηματική επιτήρηση του δημόσιου χώρου. Πρόκειται για κινήσεις προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η κλίμακα του προβλήματος παραμένει τέτοια ώστε ο ανθρώπινος έλεγχος, όσο αναγκαίος κι αν είναι, δύσκολα μπορεί από μόνος του να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα της πόλης.

Η Θεσσαλονίκη, βέβαια, δεν είναι η μόνη πόλη που αντιμετωπίζει προβλήματα στάθμευσης. Σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις το πρόβλημα δεν εξαφανίστηκε, βελτιώθηκε όμως αισθητά μέσα από έναν συνδυασμό μέτρων, τεχνολογίας και συστηματικότερης εφαρμογής των κανόνων.

Ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται είναι τα λεγόμενα scan cars: οχήματα εξοπλισμένα με συστήματα αυτόματης αναγνώρισης πινακίδων, τα οποία κινούνται στους δρόμους και ελέγχουν σε πραγματικό χρόνο αν ένα όχημα σταθμεύει νόμιμα ή αν έχει καταβληθεί το αντίστοιχο τέλος στάθμευσης.

Από προσωπική εμπειρία στις Βρυξέλλες, γνωρίζω ότι ακόμη και λίγα λεπτά υπέρβασης του επιτρεπόμενου χρόνου στάθμευσης αρκούν για την καταγραφή παράβασης. Η λειτουργία του συστήματος είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Δεν εξαφανίζει τις παραβάσεις, αυξάνει όμως σημαντικά τη βεβαιότητα του ελέγχου. Ο οδηγός γνωρίζει ότι η πιθανότητα εντοπισμού της παράβασης είναι υψηλή και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπεριφορά του.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τέτοιου τύπου συστήματα συνέβαλαν όχι μόνο στη βελτίωση της συμμόρφωσης, αλλά και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση του διαθέσιμου δημόσιου χώρου. Παράλληλα, αύξησαν την αποτελεσματικότητα της είσπραξης ήδη προβλεπόμενων τελών και προστίμων, όχι μέσω νέων επιβαρύνσεων, αλλά μέσω της συστηματικότερης καταγραφής των παραβάσεων.

Τα εργαλεία υπάρχουν ήδη και εφαρμόζονται εδώ και χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Η συζήτηση δεν είναι πλέον τεχνολογική. Αφορά το κατά πόσο μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη είναι έτοιμη να αποδεχθεί τη λογική που τα συνοδεύει.

Γιατί συστήματα αυτού του τύπου λειτουργούν με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και λιγότερο χώρο για εξαιρέσεις. Περιορίζουν τον ρόλο της ανθρώπινης κρίσης, δεν εξετάζουν προθέσεις, δεν αξιολογούν δικαιολογίες και δεν κάνουν εξαιρέσεις. Εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες για όλους.

Ταιριάζει ένα τέτοιο μοντέλο σε μια πόλη με έντονη κοινωνική και εμπορική ζωή, αυξημένο τουρισμό και χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο;

Είναι διατεθειμένοι οι καταστηματάρχες και οι κάτοικοι να αποδεχθούν ένα σύστημα με πολύ λιγότερα περιθώρια ανοχής;

Και τελικά, είμαστε έτοιμοι να περάσουμε από μια κουλτούρα ανοχής σε μια κουλτούρα μεγαλύτερης προβλεψιμότητας και συνέπειας;

Στην πραγματικότητα, η συζήτηση αυτή ξεπερνά τη στάθμευση. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία του δημόσιου χώρου και τις κοινές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμβίωση στην πόλη.

Για χρόνια, η καθημερινότητα της πόλης διαμορφώθηκε και μέσα από μικρές ανοχές, εξαιρέσεις και άτυπες διευθετήσεις. Αυτή η ευελιξία συχνά διευκόλυνε την καθημερινότητα. Δημιούργησε όμως και μια κουλτούρα όπου η εφαρμογή των κανόνων δεν είναι πάντοτε δεδομένη, ούτε πάντοτε προβλέψιμη.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για τα scan cars δεν είναι απλώς μια συζήτηση για την τεχνολογία. Είναι μια συζήτηση για το αν είμαστε έτοιμοι να ανταλλάξουμε ένα μέρος αυτής της ευελιξίας με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα, ισονομία και αποτελεσματικότητα.

Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις.

Υπάρχει όμως μια πραγματικότητα: σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις αντίστοιχα εργαλεία συνέβαλαν σε πιο αποτελεσματική διαχείριση του δημόσιου χώρου και σε μεγαλύτερη συνέπεια στην εφαρμογή των κανόνων.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχουν διαθέσιμες λύσεις. Είναι αν είμαστε έτοιμοι να αποδεχθούμε το επίπεδο συνέπειας που απαιτεί η εφαρμογή τους.

Ίσως, τελικά, το πραγματικό δίλημμα να μην αφορά μόνο τη στάθμευση.

Αφορά το αν θέλουμε μια πόλη όπου οι κανόνες εφαρμόζονται περιστασιακά ή μια πόλη όπου εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο για όλους.

Και αυτή είναι μια συζήτηση που αργά ή γρήγορα η Θεσσαλονίκη θα χρειαστεί να κάνει.

*Ο Χρήστος Αβδελλάς είναι Σύμβουλος Α’ Δημοτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, Project Manager, Reframe.food, Πολιτικός Επιστήμων, Σύμβουλος Ευρωπαϊκών Πολιτικών