Πρακτορολογία

Λέξεις: Πολυμέρης Βόγλης

Η πρακτορολογία άνθισε στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Εφημερίδες, βιβλία και ταινίες εκλαΐκευσαν την εικόνα του πράκτορα ως ενός τύπου που εξυπηρετεί ξένα, εχθρικά συμφέροντα και ταυτόχρονα εξαπατά ώστε να μην γίνει αντιληπτός και αποκαλυφθεί ο «ρόλος» του. Η πρακτορολογία έχει μακρά ιστορία και στην Ελλάδα. Στο παρελθόν κατά καιρούς πολλοί κατηγορήθηκαν ως πράκτορες της Μόσχας, των Σλάβων, των Βουλγάρων, ή, αντίστροφα, ως πράκτορες της Ιντέλλιτζενς Σέρβις, των Αμερικανών, της CIA, κοκ.

Το πρόβλημα με την πρακτορολογία δεν είναι ότι δεν έχει καμιά εξηγητική ισχύ ούτε η ισχνή τεκμηριωτική βάση της. Δεν έχει σκοπό να εξηγήσει αλλά να προωθήσει μια συνωμοσιολογική αντίληψη της ιστορίας και του κόσμου: για όλα ευθύνονται «ξένες δυνάμεις», «μυστικές υπηρεσίες» και «σκοτεινά κέντρα» που κάποια στιγμή θα πρέπει να αποκαλυφθούν για να λάμψει η «αλήθεια».

Όμως, ο βασικός στόχος της είναι άλλος: είναι ο στιγματισμός. Ο πράκτορας είναι ένας προδότης (της πατρίδας, του κόμματος, της φυλής, κλπ.) και γι’ αυτό χρειάζεται να αποκαλυφθεί ο «ρόλος» του και οι συνεργάτες του, να απομονωθεί και να καταδικαστεί δημόσια. Στον πυρήνα της πρακτορολογίας βρίσκεται η ηθική εξόντωση όχι μόνο ενός συγκεκριμένου ατόμου αλλά κάθε αντιπάλου, ο οποίος μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε «ύποπτο» και «εχθρό».

*Ο Πολυμέρης Βόγλης είναι καθηγητής κοινωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας