Ψηφιακή παιδεία: Δικαίωμα ή προνόμιο στην Ελλάδα του σήμερα;

Λέξεις: Μαρία Γουργούρη

Η ψηφιακή μετάβαση παρουσιάζεται συχνά ως ένα αυτονόητο βήμα προόδου: περισσότερη τεχνολογία, περισσότερες δυνατότητες, περισσότερη πρόσβαση στη γνώση. Από τις ηλεκτρονικές συναλλαγές μέχρι την εργασία και την καθημερινότητα, η ψηφιακή πραγματικότητα έχει γίνει πια η νέα κανονικότητα.

Όμως η εκπαίδευση το πεδίο όπου διαμορφώνεται το μέλλον μιας κοινωνίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας ακόμη χώρος εφαρμογής εργαλείων και πλατφορμών. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το σχολείο έγινε “ψηφιακό”, αλλά αν αυτή η μετάβαση γίνεται με όρους ισότητας.

Γιατί στην Ελλάδα του σήμερα, η πρόσβαση σε έναν υπολογιστή, σε σταθερό διαδίκτυο ή σε ένα ασφαλές ψηφιακό περιβάλλον μάθησης δεν είναι δεδομένη για όλους. Και εκεί ακριβώς ξεκινά το πραγματικό διακύβευμα της ψηφιακής παιδείας: όχι ως τεχνική δεξιότητα, αλλά ως κοινωνικό δικαίωμα.

Στις μέρες μας που η χρήση ηλεκτρονικών μέσων έχει επεκταθεί σε όλους τους τομείς από την προσωπική ζωή έως την εργασία, δε θα μπορούσε να μείνει από έξω και η παιδεία. Σε όλες τις βαθμίδες από το δημοτικό έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Η εφαρμογή ψηφιακών εφαρμογών όπως e-class ασύγχρονης εκπαίδευσης και ιδιαίτερα από την εποχή της πανδημίας covid-19 και μετά, έχει αναπτυχθεί και εφαρμοστεί ραγδαία σε κάθε βαθμίδα της εκπαίδευσης.

Η οικονομία από βιομηχανική έγινε ψηφιακή e-shops και e-banking έχουν μπει για καλά στη ζωή μας. Οπότε η εκπαίδευση και ο τρόπος διδασκαλίας με ηλεκτρονικά μέσα είναι ο τρόπος μετάβασης από το κλασικό σχολείο στο ψηφιακό.

Υπάρχουν όμως και αρκετά προβλήματα. Η πρόσβαση στα ψηφιακά εργαλεία από το hardware όπως φορητοί υπολογιστές, tablets σύνδεση στο διαδίκτυο δεν είναι για όλους δεδομένη ακόμα και σήμερα.

Και όταν λέμε ψηφιακή παιδεία δεν εννοούμε φυσικά τις ψηφιακές δεξιότητες που πρέπει οπωσδήποτε να διδάσκονται σε όλα τα σχολεία από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου. Αλλά την πρόσβαση σε μαθήματα σύγχρονης και ασύγχρονης εκπαίδευσης, πρόσβαση σε ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες άλλων σχολείων και πανεπιστημίων. Αυτό προϋποθέτει ο μαθητής να έχει αποκτήσει τεχνικές δεξιότητες, να έχει μάθει από τους δασκάλους του να έχει κριτική σκέψη και να ξεχωρίζει τι είναι ασφαλές στο διαδίκτυο και τι όχι.

Αυτό για ένα κράτος είναι επένδυση και όχι ακόμα μία δαπάνη. Επένδυση γιατί εξοικειώνει όλους με την τεχνολογία και μάλιστα από μικρή ηλικία.

Τι γίνεται όμως έχουν όλοι οι πολίτες την ίδια πρόσβαση σε ηλεκτρονικά μέσα; Όχι οι δύο βασικοί λόγοι είναι:

1) Ο οικονομικός. Στην Ελλάδα του σήμερα υπάρχουν οικογένειες που δύσκολα βγάζουν το μήνα. Οπότε ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός που απαιτείται συχνά αν όχι πάντα είναι ένα αβάσταχτο έξοδο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα το παιδί αυτής της οικογένειας να μείνει πίσω.

2) Yπάρχουν γεωγραφικές περιοχές στην Ελλάδα που η ταχύτητα του internet είναι χαμηλή οπότε η πρόσβαση σε ψηφιακά μέσα διδασκαλίας είναι πολύ δύσκολη όσο καλό τεχνικό εξοπλισμό και να έχει η οικογένεια.

Η ενασχόληση με ψηφιακά εργαλεία από μικρή ηλικία, ειδικά μέσα σε ένα προστατευμένο περιβάλλον όπως είναι το σχολείο βοηθά τους μελλοντικούς ενήλικες να ξεχωρίζουν τα fake news, ενισχύει την πολιτική συμμετοχή και τους βοηθά μεγαλώνοντας να ξεχωρίζουν ποιος τους χειραγωγεί οικονομικά και πολιτικά.

Υπάρχουν όμως και κάποιες κοινωνικές ομάδες εκτός από την περίπτωση των μαθητών και φοιτητών που είναι ήδη αποκλεισμένοι ή λιγότερο εξοικειωμένοι με όλο το νέο πλαίσιο της ψηφιακής μετάβασης. Αυτοί είναι οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με χαμηλή μόρφωση και οι οικογένειες με χαμηλό εισόδημα.

Τι πρέπει να γίνει:

1) Το μάθημα της ψηφιακής παιδείας υποχρεωτικά από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού.

2) Βασική κατάρτιση των ενηλίκων μέσα από προγράμματα δήμων, της ΔΥΠΑ και δημοσίων ΚΔΒΜ. Μέσα από αυτά να παίρνουν πιστοποίηση που μπορεί να αξιοποιηθεί και στην αγορά εργασίας.

Η ψηφιακή παιδεία δεν είναι μόνο η γνώση του χειρισμού των εργαλείων και του εξοπλισμού. Είναι ο διαχωρισμός του τι είναι αληθινό και τι όχι, η συμμετοχή σε δημοκρατικούς θεσμούς και όχι μόνο σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης πχ η συμμετοχή σε μία δημόσια διαβούλευση ενός νομοσχεδίου. Συνδέεται τόσο άμμεσα με την ίδια τη δημοκρατία, την ανάπτυξη μέσω της εκπαίδευσης σε νέες τεχνολογίες όταν έχουν όλοι ισότιμη πρόσβαση.

Η ψηφιακή παιδεία, λοιπόν, δεν είναι μια πολυτέλεια ούτε απλώς ένα ακόμη σχολικό μάθημα. Είναι προϋπόθεση ισότητας, κοινωνικής συνοχής και ουσιαστικής συμμετοχής στη δημόσια ζωή.

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία διακινείται με ταχύτητα, όπου η παραπληροφόρηση μπορεί να επηρεάζει θεσμούς και δημοκρατικές διαδικασίες, η ψηφιακή εκπαίδευση αποκτά πολιτική και κοινωνική σημασία.

Γιατί τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν η εκπαίδευση έγινε ψηφιακή. Το ερώτημα είναι: έγινε ψηφιακή για όλους;

*Η Μαρία Γουργούρη είναι Οικονομολόγος, Μέλος ΟΕΕ