Άγιος Ευστράτιος: Το «πράσινο» νησί της Ελλάδας που λειτουργεί με 100% ενεργειακή αυτονομία
Τι μας είπε για το θέμα ο Δήμαρχος Αγίου Ευστρατίου, Κωνσταντίνος Σινάνης
Η ανανεώσιμη ενέργεια αποτελεί ένα θέμα το οποίο βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο της συζήτησης τις τελευταίες δεκαετίες. Με την κατάσταση του περιβάλλοντος όλο και να χειροτερεύει, πολλοί ειδικοί έχουν προτείνει πρακτικές ώστε ο πλανήτης που ζούμε να πάρει μια “ανάσα καθαρού αέρα”. Ειδικότερα στην Ελλάδα η οποία αποτελεί ένα από τα στολίδια της Μεσογείου το πρόβλημα με τους περιβαλλοντικούς ρύπους κάθε είδους δεν θα το χαρακτήριζε κανείς μικρό.
Στο βορειοανατολικό Αιγαίο, στο πιο απομονωμένο νησί του Αρχιπελάγους βλέπουμε κάτι που δεν το περίμενε κανείς.
Ο Άγιος Ευστράτιος ή Άη Στράτης κατάφερε να δείξει πως μπορεί μια κοινωνία να λειτουργεί με 100% αυτονομία από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που διαθέτει. Μια αξιοθαύμαστη κίνηση η οποία αποτελεί παράδειγμα για την υπόλοιπη Ελλάδα αλλά και τον κόσμο.
Το νησί αυτό της Ελλάδας κατάφερε να βελτιώσει στο μέγιστο το ενεργειακό του αποτύπωμα επιτυγχάνοντας την κάλυψη των αναγκών του νησιού από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο 100%. Το ΚΑΠΕ (Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας) μαζί με τον Δήμο Αγίου Ευστρατίου εφάρμοσαν το πρόγραμμα «Πράσινο Νησί» το οποίο τέθηκε σε δοκιμαστική λειτουργεία το καλοκαίρι του 2025.
Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις του νησιού απαρτίζονται από τα εξής συστήματα. Ένα υβριδικό σύστημα παραγωγής το οποίο απαρτίζεται από μια ανεμογεννήτρια ισχύος 0,9 MW και έναν φωτοβολταϊκό σταθμό 0,2268 MW. Για την αποθήκευση ενέργειας γίνεται χρήση συστημάτων συσσωρευτών με χωρητικότητα 2,56 MWh για τη διασφάλιση της παροχής ενέργειας όταν δεν υπάρχει ηλιοφάνεια ή άνεμος και ένα σύστημα τηλεθέρμανσης από το οποίο το δίκτυο μεταφέρει ζεστό νερό στα σπίτια του οικισμού, αξιοποιώντας το περίσσευμα ενέργειας από τις ΑΠΕ.
Ένα χρόνο μετά τα πράγματα δείχνουν να βρίσκονται σε καλό δρόμο με την καινοτομία αυτή να βρίσκεται σε πλήρη λειτουργεία διευκολύνοντας την ζωή των κατοίκων στο νησί, αλλά και με το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα να είναι σχεδόν μηδαμινό.
Για το θέμα μίλησε στην Parallaxi ο Δήμαρχος του Αγίου Ευστρατίου, Κωνσταντίνος Σινάνης τονίζοντας τον αντίκτυπο που έχει στους κατοίκους αλλά και στο ίδιο το νησί. Πιο συγκεκριμένα τον ρωτήσαμε για το πως προχωράει η λειτουργεία του έργου μετά την δοκιμαστική περίοδο αφού πλέον το νησί βασίζεται σε αυτό όσον αφορά την παροχή ηλεκτρισμού και την θέρμανση κατά τους χειμερινούς μήνες με τον ίδιο να απαντά:
“Η αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε ιδιαίτερα προβλήματα, έχουμε ξεκινήσει περίπου από τον Σεπτέμβρη να είμαστε ενεργειακά αυτόνομοι μετά την δοκιμαστική περίοδο τους περσινούς θερινούς μήνες όπου το σύστημα τίθονταν σε λειτουργεία σε διάφορες ώρες της ημέρας για να δούμε πως ανταποκρίνεται.
Έτσι έχουμε ξεκινήσει πλέον μόνιμα να λειτουργούμε αυτόνομα, τουλάχιστον στο κομμάτι της τροφοδοσίας με ηλεκτρικό ρεύμα στο νησί. Φυσικά υπήρξαν κάποια μικρά προβλήματα τα οποία αφορούσαν κυρίως την ρύθμιση και διάφορες άλλες λεπτομέρειες του συστήματος, αλλά μπορούμε να δηλώσουμε ότι σε γενικές γραμμές το σύστημα λειτουργεί πάρα πολύ καλά και ανταποκρίνεται αν και σίγουρα όπως είναι φυσικό υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης”.
Όσον αφορά την διαφορά που είδαν στο πορτοφόλι τους οι κάτοικοι του νησιού μέσω αυτής της αλλαγής ο Δήμαρχος μας είπε πως “Δυστυχώς ο καταναλωτής έτσι όπως ορίστηκε το θεσμικό πλαίσιο και του έργου αλλά και γενικότερα στις ενεργειακές κοινότητες ή τουλάχιστον όπως εντάχθηκε στο έργο του Αγίου Ευστρατίου, δεν βλέπει κάποια διαφοροποίηση στον λογαριασμό του ρεύματος του. Πάντως αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι βλέπουμε μια σταθερότητα στην τάση του ρεύματος, δεν υπάρχουν οι αυξομειώσεις που υπάρχουν όταν λειτουργεί ένα εργοστάσιο και ιδιαίτερα όταν λειτουργεί σε μια τόσο μικρή περιοχή.”
Που όμως βλέπει πραγματική διαφορά ο καταναλωτής με το έργο αυτό; “Εκεί που βλέπει διαφοροποίηση ο κάτοικος είναι στο κομμάτι της τηλεθέρμανσης, εκτός από την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος για την κατανάλωση και τις ανάγκες του νησιού, το περίσσευμα της ηλεκτρικής ενέργειας των θερινών μηνών που όπως καταλαβαίνουμε η παραγωγή του ηλεκτρικού ρεύματος είναι πολύ μεγαλύτερη από την κατανάλωση διοχετεύεται στην τηλεθέρμανση. Εκεί, μέσω ηλεκτρολεβητών το σύστημα παράγει ζεστό νερό και από τα κεντρικά δίκτια μεταφέρεται στον τελικό καταναλωτή, δηλαδή στα σπίτια των κατοίκων”.
Σε ένα νησί λοιπόν, που δεν έχει αυτάρκεια καυσίμων όπως για παράδειγμα την ύπαρξη πρατηρίου για να μπορεί κάποιος να αγοράσει πετρέλαιο θέρμανσης, αντιλαμβανόμαστε ότι είναι πολύ σημαντικό να μπορεί ο άνθρωπος τον χειμώνα να ζεσταθεί, κάτι που γίνεται μέσω της τηλεθέρμανσης· και εδώ να σημειώσουμε ότι με αυτόν τον τρόπο η θέρμανση του κοστίζει 60% πιο φθηνά από την μέση τιμή του πετρελαίου, εάν δηλαδή πέρσι με πετρέλαιο χρειαζόταν κάποιος να ζεσταθεί με 100 ευρώ με την τηλεθέρμανση ζεστάθηκε με 40-50 ευρώ εκεί είναι που βλέπει όφελος ο καταναλωτής”.
Όσο αφορά το ηλεκτρικό ρεύμα αυτό που κάνει την διαφορά είναι το ότι το νησί πλέον μπορεί και συντηρείται ανεξάρτητα και δεν έχει την ανάγκη του παραδοσιακού εργοστασίου ηλεκτρικής ενέργειας το οποίο πολλές φορές λόγω χρόνιας ύπαρξης του έχει προβλήματα τα οποία επηρεάζουν την τοπική ηλεκτροδότηση. Επίσης δεν εξαρτάται πλέον και από την σωστή λειτουργεία εργοστασίων των πιο μεγάλων νησιών.
Στον Άγιο Ευστράτιο δεν έχει καταργηθεί το εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος αλλά έχει μείνει σε ψυχρή εφεδρεία με σκοπό την χρήση του σε περίπτωση ανάγκης.
Ένα κομμάτι όμως που απασχολεί έντονα είναι η επιρροή του έργου πάνω στην βιοποικιλότητα του τόπου. Συνήθως έργα σαν κι αυτό χρειάζεται να οικοδομηθούν σε χώρους όπως βουνά (ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά) και οι εγκαταστάσεις πιάνουν ένα μεγάλο μέρος χώρου το οποίο θα πρέπει να αναπλαστεί σύμφωνα με τις ανάγκες του έργου.
Στην ερώτηση μας σχετικά με το εάν λήφθηκε σωστά υπ’ όψη η βιοποικιλότητα του νησιού ο κύριος Σινάνης μας τόνισε πως ” Έχει γίνει μια πολύ μεγάλη περιβαλλοντολογική μελέτη που λήφθηκαν υπ’ όψη όλα τα μέτρα τα οποία ορίζει ο περιβαλλοντολογικός νόμος ο οποίος αφορούσε την χλωρίδα και την πανίδα του νησιού. Έλαβε επίσης υπ’ όψη τις δασικές εκτάσεις και το γεγονός ότι το νησί είναι όλο περιοχή Natura, ήταν ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα και ήταν ένας από τους λόγους που υπήρχε και μια σχετική καθυστέρηση γιατί όπως καταλαβαίνουμε είναι θέματα τα οποία εδώ στην Ελλάδα προσεγγίζουμε με ιδιαίτερη ευαισθησία”.
Ο Άγιος Ευστράτιος αποτελεί το πρώτο αυτάρκες και μη διασυνδεδεμένο ενεργειακά νησί, δηλαδή το περίσσευμα ενέργειας που αποθηκεύεται από την λειτουργεία των εγκαταστάσεων αυτών δεν μπορεί να μοιραστεί σε άλλα νησιά, κάτι που αποτέλεσε μια εσκεμμένη κίνηση με σκοπό την πιο φιλική προσέγγιση στην βιοποικιλότητα του τόπου, πιο συγκεκριμένα “Να μην υπάρχει η άναρχη ανοικοδόμηση των ανεξέλεγκτων συστημάτων, έχουμε μια ανεμογεννήτρια 900 kW και ένα φωτοβολταϊκό πάρκο περίπου των 200-250 kW τα οποία συστήματα είναι επαρκή για την λειτουργία του Αγίου Ευστρατίου και μόνο” τόνισε ο κ. Σινάνης.
Έχει επηρεάσει το έργο αυτό τον τουρισμό και εάν ναι πως;
Σύμφωνα με τον Δήμαρχο το έργο αυτό έχει σπρώξει τον τουρισμό του νησιού σε μια πιο θετική κατεύθυνση, πλέον “Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι επισκέπτονται το νησί για να δούνε το έργο, σίγουρα δεν είναι άτομα πιο νέας ηλικίας που θα σκεφτούν “Θα ήθελα να επισκεφτώ το νησί για να δω το έργο αυτό και επειδή το νησί δεν λειτουργεί με παραδοσιακούς τρόπους αλλά με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας” αλλά σίγουρα έχουμε ανθρώπους πιο συνειδητοποιημένους πάνω σε αυτό το θέμα και έρχονται γ αυτόν τον λόγο στο νησί με αποτέλεσμα να στηρίζουν ταυτόχρονα τον τουρισμό του τόπου”.
“Είναι ένα έργο το οποίο χτίζεται τουλάχιστον μια 15ετία και οι έρευνες χρειάστηκαν μια 20ετία για να μπορέσει να υλοποιηθεί το πρώτο έργο το οποίο σχεδιάστηκε τότε και προφανώς θα έχει και κάποια μειονεκτήματα σε σχέση με νέα έργα τα οποία γίνονται αυτή την χρονική περίοδο στην υπόλοιπη Ελλάδα και εύχομαι να πάρουν παράδειγμα από τον Άγιο Ευστράτιο και απ’ τα θετικά και απ’ τα αρνητικά και από διάφορες παραλείψεις οι οποίες ίσως γίνανε σε αυτό το έργο έτσι ώστε κάθε μελλοντικό εγχείρημα να εξελίσσεται και να γίνεται καλύτερο από το προηγούμενο” ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ Σινάνης.
Τέλος ο Δήμαρχος ευχήθηκε “Το έργο αυτό να επιδράσει στον κόσμο όπως επέδρασσε και σε εσάς και να έρθει ο κόσμος να επισκεφτεί το νησί ενδεχομένως να δει τις εγκαταστάσεις του έργου από κοντά και γενικότερα να επιλέγει νησιά τα οποία είναι πιο φιλικά προς το περιβάλλον με όσο γίνεται λιγότερο ενεργειακό αποτύπωμα και να μας τιμήσει με την παρουσία του”.
Μια μικρή ιστορική αναδρομή του νησιού
Ο Άγιος Ευστράτιος αν και μικρό νησί, έχει μεγάλη ιστορία. Τα αρχαία χρόνια που τότε ονομάζονταν Αλόννησος ή Νέα, σύμφωνα με τον Παυσανία, η περιοχή είχε ήδη κατοικηθεί από τους προϊστορικούς χρόνους ενώ στην ανατολική ακτή του νησιού βρέθηκαν πολλά ευρήματα ανθρώπινης παρουσίας που χρονολογούνται στη μυκηναϊκή περίοδο. Σύμφωνα με τον ρήτορα Δημοσθένη το νησί ήταν μεγάλης σημασίας λόγω της γεωγραφικής του θέσης καθώς βρισκόταν στον μεγαλύτερο εμπορικό θαλάσσιο δρόμο της αρχαιότητας.
Κατά την περίοδο του Μεσαίωνα, στα τέλη του 15ου αιώνα, το νησί κατοικήθηκε ξανά μετά από ερήμωση δυο αιώνων. Εκείνη την περίοδο κτίστηκε το κάστρο του νησιού και το χωριό (στη θέση που βρισκόταν μέχρι τον σεισμό του 1968) το οποίο προσέφερε προστασία στους κατοίκους από πειρατές. Το 1540 ανακαινίστηκε μέσα στο κάστρο ο προϋπάρχων ναός των Αγίων Πέντε Μαρτύρων που αποτελεί μέχρι και σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά ορόσημα του νησιού.
Στην πιο πρόσφατη ιστορία από το 1928 μέχρι και το 1960 ο Άγιος Ευστράτιος χρησιμοποιήθηκε ως τόπος πολιτικής εξορίας πολλών επώνυμων αλλά και άλλων ανώνυμων εξόριστων που έμεναν σε σκηνές και πλίνθινα κτίρια. Οι πρώτοι εξόριστοι στο νησί είναι ένας μικρός αριθμός από εργάτες και συνδικαλιστικά στελέχη κατά την δεκαετία του 1920. Με την ίδρυση του ΚΚΕ (ΣΕΚΕ) εκτοπίζονται στο νησί μέλη και στελέχη του κόμματος. Εξόριστοι επίσης υπάρχουν και στη Δικτατορία του Πάγκαλου το 1925.
Συστηματική όμως αξιοποίηση του νησιού, ως τόπο εξορίας έκανε το 1929 η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου με βάση το νόμο του 1929 «περί Ιδιωνύμου αδικήματος» και τότε βρέθηκαν οι πρώτοι εκτοπισμένοι κομμουνιστές στο νησί. Οι επόμενες κυβερνήσεις συνέχισαν να χρησιμοποιούν τον Αϊ Στράτη για την εκτόπιση αριστερών και το φαινόμενο κορυφώθηκε στην περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά (1936 – 1941), όπου εκτοπίστηκαν εκεί εκατοντάδες αντίπαλοι του καθεστώτος.
Λίγο πριν την άφιξη των Γερμανών στο νησί, τις 26 Απριλίου 1941, εκδηλώθηκε στάση των εκεί εξόριστων κομμουνιστών. Η μικρή δύναμη της Χωροφυλακής που ήταν εκεί, ενώ στην αρχή ήθελε να εγκαταλείψει το νησί μαζί με τους εξόριστους, διατάχθηκε να παραμείνει στη θέση της και να καταστείλει την εξέγερση με κάθε μέσον, ακόμη και με αιματοχυσία.
Την άνοιξη του 1947 ο Αϊ Στράτης άνοιξε και πάλι ως τόπος εξορίας Αριστερών. Με τον αναγκαστικό νόμο 511 της 31ης Δεκεμβρίου 1947 «Περί μέτρων αναφερομένων εις τους υπό εκτόπισιν διατελούντας» η επίσημη ονομασία του στρατοπέδου του Αϊ Στράτη έγινε «Στρατόπεδον Πειθαρχημένης Διαβιώσεως Εκτοπισμένων». Μετά το κλείσιμο της Μακρονήσου ο Άη Στράτης αποτέλεσε τον μαζικότερο τόπο εξορίας.
Σπουδαίοι πνευματικοί άνθρωποι εκτοπίστηκαν στο νησί αυτό, όπως ο εκπαιδευτικός, συγγραφέας και πολιτικός Δημήτρης Γληνός, οι ποιητές Κώστας Βάρναλης, Γιάννης Ρίτσος, Τάσος Λειβαδίτης, οι λογοτέχνες Μενέλαος Λουντέμης, Θέμος Κορνάρος, Δημήτρης Φωτιάδης, οι ηθοποιοί Μάνος Κατράκης και Τζαβαλάς Καρούσος, και πολλοί άλλοι, επώνυμοι και μη. Υπολογίζεται ότι από το 1947 μέχρι και το 1962 πέρασαν από το νησί περίπου 9.000 Αριστεροί εξόριστοι.
Ο Άι Στράτης στην σημερνή εποχή, πλέον αποτελεί έναν μικρό επίγειο παράδεισο ηρεμίας για κάθε επισκέπτη. Ο μικρός αλλά σημαντικός τουρισμός δεν “βαραίνει” το νησί των 243 κατοίκων με αποτέλεσμα να αποτελεί έναν προορισμό για κάθε άνθρωπο που θέλει να ξεφύγει από την πίεση της καθημερινότητας του και να απολαύσει τις ημέρες του κάτω από τον ήλιο και την καταγάλανη θάλασσα. Επίσης μπορεί να επισκεφτεί τις εγκαταστάσεις των ΑΕΠ από κοντά και να ζήσει και ο ίδιος έστω και λίγο το πράσινο νησί της Ελλάδας.
Εικόνες: Δήμος Αγίου Ευστρατίου, Άι Στράτης- Πράσινο Νησί Ιστορικές αναφορές: Agios Efstratios Authentic Destination
