Τι ισχύει τελικά με τις ανεμογεννήτριες στην Ελλάδα; Μύθοι και αλήθειες

Μετά τις δύο πυρκαγιές που έπληξαν, μέσα σε λίγες ημέρες, τις περιοχές της Λητής, της Φιλοθέης και της Ανθούπολης, στη δυτική Θεσσαλονίκη, διακινήθηκε ραγδαία στο διαδίκτυο μια πληροφορία που αφορά τη χορήγηση αδειών εγκατάστασης ανεμογεννητριών στις καμένες πλέον, εκτάσεις του δήμου Ωραιοκάστρου.

Την παραπάνω είδηση διέψευσε κατηγορηματικά η Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), διευκρινίζοντας μεταξύ άλλων, σε ανακοίνωσή της πως «η καταστροφή ενός δάσους ή μιας δασικής έκτασης από πυρκαγιά δυσκολεύει, αδειοδοτικά και κατασκευαστικά, την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών και των συνοδών τους έργων και δεν προσφέρει κανένα πλεονέκτημα (οικονομικό, τεχνικό ή άλλο) ούτε κατά την κατασκευή, ούτε κατά τη λειτουργία».

Οι ισχυρισμοί αυτοί, επανέφεραν μια συζήτηση που ανακυκλώνεται σχεδόν κάθε φορά μετά από μια μεγάλη φωτιά, την οποία συνδέουν με σχέδια εγκατάστασης ανεμογεννητριών. Τι ισχύει όμως, πώς παράγεται η ενέργεια από τον άνεμο και πού επιτρέπεται να μπουν ανεμογεννήτριες; Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. 

Πώς λειτουργούν οι ανεμογεννήτριες

Η εκμετάλλευση της ενέργειας του ανέμου από τον άνθρωπο αποτελεί μία πρακτική που βρίσκει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα ιστιοφόρα και οι ανεμόμυλοι, τα οποία χρησιμοποιούσαν τη δύναμη του ανέμου για την κίνησή τους ή την παραγωγή έργου.

Σήμερα, για την αξιοποίηση της αιολικής ενέργειας χρησιμοποιούμε τις ανεμογεννήτριες, μηχανές, οι οποίες μετατρέπουν την κινητική ενέργεια του ανέμου σε ηλεκτρική ενέργεια. Η μετατροπή αυτή πραγματοποιείται σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο, μέσω της πτερωτής, έχουμε την μετατροπή της κινητικής ενέργειας του ανέμου σε μηχανική ενέργεια με την μορφή περιστροφής του άξονα της πτερωτής και στο δεύτερο στάδιο, μέσω της γεννήτριας, επιτυγχάνουμε την μετατροπή της μηχανικής ενέργειας σε ηλεκτρική.

Οι ανεμογεννήτριες χρησιμοποιούνται για την πλήρη κάλυψη ή και τη συμπλήρωση των ενεργειακών αναγκών. Το παραγόμενο από τις ανεμογεννήτριες ηλεκτρικό ρεύμα είτε καταναλώνεται επιτόπου, είτε εγχέεται και διοχετεύεται στο ηλεκτρικό δίκτυο για να καταναλωθεί αλλού. Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια από τις ανεμογεννήτριες, όταν η παραγωγή είναι μεγαλύτερη από τη ζήτηση, συχνά αποθηκεύεται για να χρησιμοποιηθεί αργότερα, όταν η ζήτηση είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή.

Η αποθήκευση γίνεται με δύο οικονομικά βιώσιμους τρόπους, ανάλογα με το μέγεθος της παραγόμενης ενέργειας. Οι ηλεκτρικοί συσσωρευτές (μπαταρίες) είναι η πλέον γνωστή και διαδεδομένη μέθοδος αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία χρησιμοποιείται για μικρής κλίμακας παραγωγικές μη διασυνδεδεμένες στο κεντρικό δίκτυο μονάδες. Η άντληση ύδατος με χρήση ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από ανεμογεννήτριες και η ταμίευσή του σε τεχνητές λίμνες κατασκευασμένες σε υψόμετρο το οποίο είναι ικανό να τροφοδοτήσει υδροηλεκτρικό σταθμό, είναι η μέθοδος αποθήκευσης που χρησιμοποιείται όταν η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια είναι μεγάλη.

Τρεις μεταβλητές καθορίζουν πόση ενέργεια μπορεί να παράγει μια ανεμογεννήτρια:

1. Ταχύτητα του ανέμου: Δυνατότεροι άνεμοι μας επιτρέπουν να παράγουμε περισσότερη ενέργεια. Οι ψηλότερες ανεμογεννήτριες είναι πιο κατάλληλες σε δυνατούς ανέμους. Οι ανεμογεννήτριες παράγουν ηλεκτρισμό σε ταχύτητες του ανέμου 4 – 25 μέτρα το δευτερόλεπτο.
2. Μήκος πτερυγίων: Όσο πιο μεγάλα είναι τα πτερύγια, τόσο περισσότερος ηλεκτρισμός μπορεί να παραχθεί. Ο διπλασιασμός του μήκους των πτερυγίων, μπορεί να συνεπάγεται τον τετραπλασιασμό της παραγωγής ενέργειας.
3. Πυκνότητα του αέρα: Ο πυκνός αέρας κινεί πιο εύκολα τα πτερύγια μιας ανεμογεννήτριας. Η πυκνότητα του αέρα εξαρτάται από το υψόμετρο, τη θερμοκρασία και την πίεση του αέρα.

Τα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα

Η χώρα μας διαθέτει πλούσιο αιολικό δυναμικό, σε αρκετές περιοχές της Κρήτης, της Πελοποννήσου, της Στερεάς Ελλάδας, της Εύβοιας και στα νησιά του Αιγαίου.  Σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, το 2025, τα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα παρήγαγαν 13,1 TWh καθαρής ενέργειας, καλύπτοντας το 23% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, ενώ σήμερα καταμετρούνται περισσότερες από 3.000 ανεμογεννήτριες στη χώρα.

Ο χάρτης με τα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα:

Ανεμογεννήτριες: Πού απαγορεύονται και πού επιτρέπονται κατ’ εξαίρεση

Σύμφωνα με το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), για τους αιολικούς σταθμούς δεν επιτρέπονται εφεξής, οριζόντια:

• Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
• Εντός περιοχών με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μ.
• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και στους πυρήνες των εθνικών δρυμών
• Εντός των ζωνών απολύτου προστασίας της φύσης και των ζωνών προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986
• Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ., εκτός αν αφορούν την κάλυψη αναγκών δημοσίου συμφέροντος του εκάστοτε νησιού (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης)
• Σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη, όπως αυτές ορίζονται στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
• Σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής
• Σε τμήματα των λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης.

Οι εξαιρέσεις σε περιοχές NATURA 2000

Στο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ υπογραμμίζεται πως εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), δηλαδή περιοχών προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000, επιτρέπονται αιολικοί σταθμοί (σ.σ. ανεμογεννήτριες) μόνο κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που συντρέχουν ταυτόχρονα 2 προϋποθέσεις:

1. Προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και
2. το αιολικό δυναμικό είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ).

Επιτρέπονται, επιπλέον, μόνο στις «Περιοχές Καταλληλότητας», δηλαδή σε Δημοτικές Ενότητες με αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 4 m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ) – και μόνο υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ανωτέρω (ειδικότερους) περιορισμούς, όπως υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, υγρότοποι Ραμσάρ κτλ., καθώς και λαμβάνοντας υπόψη την υπολειπόμενη έκταση της Δημοτικής Ενότητας, σύμφωνα τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ.

Στον νησιωτικό χώρο το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) από αιολικούς σταθμούς δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

Μύθοι, αλήθειες και αστερίσκοι με περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας, παρότι αποτελεί μια καθαρή και ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, συνοδεύεται από ορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Μία από τις σημαντικότερες αφορά την οπτική αλλοίωση του τοπίου, ιδιαίτερα όταν οι ανεμογεννήτριες εγκαθίστανται σε περιοχές φυσικού κάλλους ή κοντά σε τουριστικούς προορισμούς. Το μεγάλο τους μέγεθος μπορεί να επηρεάσει την αισθητική του τοπίου, γεγονός που καθιστά απαραίτητο τον σωστό χωροταξικό σχεδιασμό.

Παράλληλα, η λειτουργία των αιολικών πάρκων ενδέχεται να επηρεάσει τη βιοποικιλότητα, κυρίως τα πτηνά και τις νυχτερίδες, τα οποία μπορεί να συγκρουστούν με τις περιστρεφόμενες πτέρυγες ή να αποπροσανατολιστούν κατά τη μετακίνησή τους. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται ήπια ηχητική όχληση, ιδιαίτερα για κατοίκους που βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τις εγκαταστάσεις, καθώς και μεταβολές στη χρήση της γης, κυρίως σε ορεινές και αγροτικές περιοχές.

Ωστόσο, η συνεχής τεχνολογική πρόοδος έχει περιορίσει σημαντικά τις παραπάνω επιπτώσεις. Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες είναι πιο αθόρυβες, αποδοτικότερες και απαιτούν μικρότερη έκταση για την εγκατάστασή τους. Οι ανεμογεννήτριες οφείλουν να πληρούν αυστηρές προδιαγραφές εκπομπών θορύβου. Μάλιστα, μια ανεμογεννήτρια σε απόσταση 200 μ. είναι πιο αθόρυβη (50 dBA) από μια χαμηλόφωνη συνομιλία (60 dBA). Επιπλέον, πριν από την κατασκευή κάθε αιολικού πάρκου πραγματοποιούνται περιβαλλοντικές μελέτες και διαδικασίες αδειοδότησης, ώστε να διασφαλίζεται η προστασία των οικοσυστημάτων και να ελαχιστοποιούνται οι πιθανές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

Μύθος: Οι ανεμογεννήτριες είναι λιγότερο αποδοτικές από τους θερμοηλεκτρικούς σταθμούς.

Αλήθεια: Δεν έχει νόημα να συγκρίνουμε την απόδοση ανεμογεννητριών με την απόδοση θερμοηλεκτρικών σταθμών. Οι ανεμογεννήτριες αξιοποιούν τον άνεμο, ο οποίος είναι ανεξάντλητος, ανανεώσιμος και απεριόριστος. Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί καταναλώνουν περιορισμένους και μη ανανεώσιμους πόρους, όπως ο λιγνίτης, ο άνθρακας ή το φυσικό αέριο. Οπότε δεν έχει νόημα ο ισχυρισμός ότι οι ανεμογεννήτριες μετατρέπουν ένα μικρό μέρος της ενέργειας του ανέμου σε ηλεκτρική ενέργεια και άρα είναι λιγότερο αποδοτικές.

Μύθος: Τα ορυκτά καύσιμα είναι πιο φθηνά από την αιολική ενέργεια και δεν επιδοτούνται.

Αλήθεια: Τα ορυκτά καύσιµα λαµβάνουν πολύ υψηλές επιδοτήσεις µε αποτέλεσµα να δηµιουργείται στρεβλή εικόνα για το πραγµατικό κόστος ενέργειας. Έτσι, συντηρούνται µύθοι όπως ο «φθηνός λιγνίτης» και διατηρείται υπερβολική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιµα. Λάθος. Τα ορυκτά καύσιμα φαίνονται μερικές φορές πιο φθηνά ακριβώς επειδή επιδοτούνται.

Ακολουθήστε τις ειδήσεις του parallaximag.gr στο Google News