«Πρόσωπα…αλλιώς»: Κωνσταντίνος Γιατράς
Απαντά στο ερωτηματολόγιο Στανισλάφσκι
(Κονσταντίν Στανισλάβσκι (1863-1938) Σκηνοθέτης, ηθοποιός και θεωρητικός του θεάτρου. Σύμφωνα με τη μέθοδο Στανισλάβσκι, τα βασικότερα ερωτήματα που πρέπει ο κάθε χαρακτήρας να μπορεί να απαντήσει ώστε να θεωρείται ολοκληρωμένος και αληθινός, είναι: Ποιος είμαι, που είμαι, τι κάνω, τι θέλω και το μαγικό Εάν που ορίζει μια φανταστική συνθήκη).
Ποιός είσαι;
Είμαι ο Κωνσταντίνος Γιατράς. Νέος εν δυνάμει δημιουργός, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και κλίση προς τον κινηματογράφο και τον πολιτισμό ευρύτερα. Προσφάτως τελειόφοιτος του τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών & Ανατολικών Σπουδών, και το αναφέρω αυτό καθώς ήταν η πρώτη μου επαφή με την οπτική ανθρωπολογία και την εθνογραφία γενικότερα. Εκεί ανακάλυψα ότι η τέχνη δε βρίσκεται απέναντι από τον ακαδημαϊκό κόσμο, αλλά μπορεί να αποτελέσει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης και ερμηνείας του. Για αυτό θα έλεγα, πολύ ταπεινά, ότι είμαι visual ethnographer, ο οποίος προσπαθεί να συνδυάσει το πεδίο της κοινωνικής ανθρωπολογίας με την τέχνη του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών μέσων. Σημαντική έμπνευση σε αυτή τη διαδρομή αποτέλεσε και η πρακτική μου άσκηση στον οργανισμό Balkans Beyond Borders Short Film Festival, με τον οποίο συνεχίζω να συνεργάζομαι μέχρι σήμερα. Μέσα από αυτή τη συνεργασία ανακάλυψα νέα δημιουργικά πεδία, ενώ ταυτόχρονα, η επαφή με καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, πολιτιστικούς φορείς και τοπικές κοινότητες από τα Βαλκάνια με βοήθησε να ξεκλειδώσω ακόμη περισσότερο τη δημιουργική μου έκφραση και να κατανοήσω στην πράξη πώς ο πολιτισμός μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικού προβληματισμού.
Πού είσαι;
Είμαι στη Θεσσαλονίκη, αλλά θα με βρείς και κάπου στα Βαλκάνια σίγουρα, καθώς ταξιδεύω αρκετά και πολλές φορές τα φιλικά μου πρόσωπα έχουν πιστέψει ότι έχω μετακομίσει σε κάποια πόλη στο εξωτερικό και ότι απασχολούμαι με κάτι εκεί. Εν δυνάμει νομάς -χαριτολογώντας-, αλλά σίγουρα δε θα μπορούσα, γιατί θέλω και το σπίτι μου, τη “βάση μου” που λένε… ή μάλλον και σε μια παραλία απομακρυσμένη, με το βιβλίο μου και μια μπίρα. Βρίσκομαι όπου υπάρχει ηρεμία και ένταση ταυτόχρονα, με άλλα λόγια. Κάπου εκεί στο ενδιάμεσο αντλείται και η έμπνευση, οι ιδέες για έρευνα, πρότζεκτ, και η καλλιτεχνική αποτύπωση τους. Την ένταση και τη ‘’φασαρία’’ τη χρειάζομαι καθώς εκεί κρύβονται πολλές ιστορίες, κοινωνικά ζητήματα μέσα από τις καθημερινές ιστορίες που βιώνει κανείς. Στο safe space μου (το σπίτι, ή την παραλία) δημιουργείται η δομή και η βάση. Για να καταλάβεις, μέσα στο χάος των διακοπών μου σε ένα νησί, τους καφέδες, τα φαγητά, τα μπαράκια και τη συναναστροφή με κάθε λογής άνθρωπο, ανακάλυψα πάρα πολλές όμορφες, και μή, ιστορίες από τα βιώματα των ντόπιων και την ιστορία του τόπου, όπου στην επιστροφή μου στη Θεσσαλονίκη, και με μαγικό τρόπο, θυμόμουν κάθε τι. Καταγράφοντας τις εμπειρίες αυτές, γεννήθηκε έτσι μια ιδέα για την παραγωγή ενός εθνογραφικού ντοκιμαντέρ. Οπότε, για να κλείσω, θα έλεγα πως βρίσκομαι σε ένα μεταίχμιο στάδιο πάντα, μια “γκρίζα ζώνη”, μεταφορικά, όπου με διάφορες μεταπηδήσεις, βρίσκω πάντοτε κάποιο νόημα και τροφή για σκέψη και δημιουργία.
Τί κάνεις;
Προσπαθώ να συγχρονιστώ με τα δεδομένα και τους ρυθμούς που τρέχουν διαρκώς, μέχρι που κάποιες στιγμές απλά λέω “άστο να πάει στο καλό και πήγαινε με το flow”! Πάντα, κάπου σε βγάζει. Κάπως έτσι ξεκίνησα να συνδυάζω την ανθρωπολογία με τον κινηματογράφο, όπου το πρώτο μου δημιούργημα αφορούσε, κατά κάποιον τρόπο, αυτόν τον liminal space, που ανέφερα και προηγουμένως. Το Marked., είναι το πρώτο μου παιδί, ένα εγχείρημα που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με δύο ακόμη ερευνητές/καλλιτέχνες. Μέσα από αυτό καταφέραμε να εκφραστούμε δημιουργικά αξιοποιώντας το μέσο του ντοκιμαντέρ, προσεγγίζοντάς το με έναν τρόπο που ξεφεύγει από τις πιο συμβατικές φόρμες του είδους.
Σκόπος μας ήταν να ακουστούν οι ιστορίες μεταναστών και τρανς ατόμων στην Ελλάδα, με οπτικοακουστική προσέγγιση. Περίεργος συνδυασμός θα πει κανείς, αλλά κι όμως, αυτές οι δύο κατηγορίες ανθρώπων έχουν τόσα κοινά στοιχεία στην διαδρομή τους. Παράλληλα, ασχολούμαι ενεργά, πλέον, με το Balkans Beyond Borders, καθώς δε μιλάμε για απλώς ένα φεστιβάλ. Για μένα είναι ένας χώρος συνάντησης ανθρώπων, ιδεών και εμπειριών από διαφορετικές χώρες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Πάντα με ενδιέφερε η δύναμη που έχει η τέχνη στο να ανοίγει συζητήσεις γύρω από κοινωνικά ζητήματα και να φέρνει κοντά ανθρώπους που ίσως δε θα συναντιούνταν ποτέ αλλιώς. Επομένως, μου δίνεται η ευκαιρία να συμμετέχω ενεργά σε κάτι που συνδυάζει τον πολιτισμό με τον κοινωνικό αντίκτυπο. Οι εμπειρίες αυτές, θα έλεγα, ότι μου έδωσαν το έναυσμα να επενδύσω σε επόμενα πρότζεκτ, όπως η ταινία μικρού μήκους “Midway”, που έχω συντελέσει ως παραγωγός, αλλά και το “anthrogrounds”, μια πρωτοβουλία που έχω τη χαρά να συμμετέχω τόσο επικοινωνιακά, όσο και σε επίπεδο ιδεοληψίας και υλοποίησης βιωματικών εργαστηρίων που συνδυάζουν μορφές τέχνης με την επιστήμη της κοινωνικής & πολιτισμικής ανθρωπολογίας.
Τί θέλεις;
Θέλω να είμαι σε έναν κόσμο όπου δε θα χάσω αυτό που θέλω να είμαι. Και αυτό που θέλω να είμαι να μην προσδιορίζεται από ταμπέλες και κοινωνικές κατασκευές. Όλα είναι ρευστά και μεταβαλλόμενα, και μόνο όταν το καταλάβουμε αυτό θα είμαστε χαρούμενοι ως άνθρωποι. Διαφορετικά θα ψάχνουμε διαρκώς να είμαστε κάτι που αύριο δε θα θέλουμε να είμαστε, αλλά επειδή μπορεί να έχουμε επενδύσει σε αυτό, να νιώθουμε πως πιεζόμαστε και να μιζεριάζουμε.
Είναι κάτι που παλεύω κι εγώ να καταλάβω ή και να εφαρμόσω, καθώς έχουμε μεγαλώσει έτσι ώστε να πρέπει να τηρούμε κάπως την απάντησή μας στην ερώτηση που μας κάνουν όταν είμαστε παιδιά: ‘’Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;’’ Ε, λοιπόν, πλέον απαντάω ότι θέλω να είμαι πρώτα από όλα άνθρωπος και μετά τα υπόλοιπα… βρίσκονται!
Εαν…θα…
Εάν υπάρχει κάτι που θέλω να συνεχίσω να κάνω στη ζωή μου, θα είναι να βρίσκομαι παντού και πουθενά ταυτόχρονα. Εάν αντιλαμβανόμασταν τη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητά μας, θα είχαμε μια κοινωνία χωρίς προκατάληψη. Εάν δίναμε περισσότερο χώρο στις ιστορίες των άλλων, θα βρίσκαμε περισσότερα κοινά απ’ όσα νομίζουμε.
Selfie:
Ο Κωνσταντίνος Γιατράς είναι κοινωνικός ερευνητής και απόφοιτος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Τα ενδιαφέροντά του κινούνται ανάμεσα στην κοινωνική και οπτική ανθρωπολογία, με έμφαση σε ζητήματα ταυτότητας, φύλου και μετανάστευσης. Παράλληλα, τον απασχολεί έντονα ο κινηματογράφος ως μέσο αφήγησης και έρευνας, μέσα από τον οποίο προσπαθεί να προσεγγίζει και να καταγράφει ανθρώπινες εμπειρίες με εθνογραφικό τρόπο. Έχει συμμετάσχει στη δημιουργία εθνογραφικών ντοκιμαντέρ που γεφυρώνουν την έρευνα με την οπτικοακουστική αφήγηση. Σήμερα συνεργάζεται με το Balkans Beyond Borders, όπου δραστηριοποιείται στον τομέα της επικοινωνίας και της ανάπτυξης του φεστιβάλ.
https://www.instagram.com/kostas_giatras/ https://www.instagram.com/anthrogrounds/ https://www.balkansbeyondborders.eu/
