Η χρυσή δεκαετία του ΠΑΟΚ: Ιστορικά κλικ από το φωτορεπόρτερ Μιχάλη Παππού

Η νεότερη γενιά οπαδών του ΠΑΟΚ ακούει για τους ποδοσφαιριστές που έγραψαν ιστορία μέσα από αφιερώματα ή από τους μεγαλύτερους δίχως όμως να ζήσει το μεγαλείο για όλα όσα συνέβησαν τη δεκαετία του ’70 στη Θεσσαλονίκη για χάρη του Δικεφάλου του Βορρά.

Ο Γιώργος Κούδας και η «παρέα» του χάραξαν τη δική τους σπουδαία πορεία. Σήκωσαν το 1972 και το 1974 το Κύπελλο Ελλάδας, επιτυχίες που αποτέλεσαν το πρελούδιο της κατάκτησης του πρώτου πρωταθλήματος το 1976.

Ο ιστορικός φωτορεπόρτερ Μιχάλης Παππούς ήταν παρών, απαθανάτισε εκείνες τις πρωτόγνωρες, μαγικές στιγμές από την Τούμπα μιας άλλης εποχής και χάρη σ’ αυτόν μπορούμε να βλέπουμε σήμερα ιστορικές εικόνες που αποτελούν σημεία αναφοράς.

Ο ίδιος αναπολεί εκείνη την εποχή. Τα χρόνια που φωτογράφιζε στο γήπεδο και έφευγε λίγο πριν τη λήξη συνεχίζοντας με μια χρονοβόρα διαδικασία για να παραδώσει τις φωτογραφίες του στις εφημερίδες. Δίχως να ξέρει, ίσως τότε, πως αυτές, θα μετατραπούν σε ντοκουμέντα για τη δεκαετία που ο ΠΑΟΚ έγραψε ιστορία.

Γεννημένος στις Σέρρες ξεκίνησε να ασχολείται με τη φωτογραφία όταν τελείωσε τη 4η δημοτικού. Σε αυτό συνέβαλε ο αδερφός και μέντοράς του καθώς τον έπαιρνε μαζί του στις δουλειές τις Κυριακές καθώς και αυτός ασχολούνταν με τη φωτογραφία για να συμπληρώνει εισόδημα στο σπίτι.

Η βασική του προτεραιότητα ήταν το πολιτιστικό και αστυνομικό ρεπορτάζ αλλά τις ημέρες που διεξάγονταν αγώνες ακολουθούσε τις ομάδες της Θεσσαλονίκης. Γεμάτη η κερκίδα της Τούμπας παρά τον χιονιά[/caption]

Ο ίδιος έχει εξομολογηθεί πως ήταν 28 ετών, όταν παρατηρούσε τους φωτογράφους του εξωτερικού, τον τρόπο που αντιμετώπιζαν φωτογραφικά το ποδόσφαιρο και τον εξοπλισμό τους και σκέφτηκε ότι κάτι πρέπει να γίνει και στην Ελλάδα.

Το φωτογραφικό λεύκωμα “Ο ΠΑΟΚ ΤΟΥ ’70 ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΚΟ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΠΑΠΠΟΥ” αποτελεί σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές, να μπορέσουν να δουν πως έμοιαζε ο Δικέφαλος, εκείνη την περίοδο.

Ο Μιχάλης Παππούς μιλάει στην Parallaxi για τα κλικ της χρυσής δεκαετίας του ΠΑΟΚ

Πώς ξεκινήσατε να ασχολείστε με τη φωτογραφία; 

Άρχισα να ασχολούμαι το 1955, μόλις είχα τελειώσει την 4η δημοτικού. Κατάγομαι από τις Σέρρες, εκεί τα μικρά παιδιά τα καλοκαίρια δούλευαν, δεν κάνανε διακοπές. Ο αδερφός μου δούλευε σε ένα βιβλιοπωλείο και τις Κυριακές έκανε τον φωτογράφο για να συμπληρώνει εισόδημα.

Αρχικά με είχε πάει να δουλέψω σε ένα κουρείο αλλά προλάβανε άλλοι τη θέση και στη συνέχεια με πήγε σε ένα φωτογραφείο, στο ιστορικό «Φώτο Πένα» στις Σέρρες. Υπάρχει ακόμη και άνοιξε το 1918 είναι ιστορικό.

Το αθλητικό φωτορεπορτάζ πώς ήρθε στη ζωή σας; 

Δεν ήταν αυτή η ειδικότητά μου. Στο γήπεδο πήγαινα τις Κυριακές όταν δεν είχα άλλο θέμα, εγώ ασχολόμουν περισσότερο με το αστυνομικό και το πολιτιστικό φωτορεπορτάζ.

Τις Κυριακές πήγαινα στους αγώνες του ΠΑΟΚ, του Άρη και του Ηρακλή. Είχα άλλες προτεραιότητες, μου άρεσε ό,τι αφορούσε τον πολιτισμό. Δεν περιφρονώ το αθλητικό φωτορεπορτάζ, μου άρεσε πάρα πολύ.

Τι σας μάγεψε στον ΠΑΟΚ; 

Ο ΠΑΟΚ είχε το Γιώργο Κούδα… είναι ο GOAT (σ.σ. Καλύτερος όλων τον εποχών) της 100ετίας. Ο Κούδας έδινε ωραίες φάσεις, όπως αυτή με τον Άνθιμο Καψή, αυτό βέβαια ήταν ένα τυχερό κλικ.

Ο Κούδας είχε μια επιχείρηση στην οδό Εγνατίας, το ΠΡΟΠΟ-Κούδας. Εκεί έκανα έκθεση φωτογραφίας από τους αγώνες του ΠΑΟΚ με άλλες ομάδες.

H φωτογραφία Κούδα-Καψή ήταν τυχερή;

Ε βέβαια. Όμως η τύχη βοηθάει αυτόν που προσπαθεί. Αυτό που λέω πάντα – χιουμοριστικά – είναι ότι βοήθησε η Αγία Βαρβάρα γιατί ήμουν από εκείνη την πλευρά του γηπέδου όταν έβγαλα τη φωτογραφία.

Ο Κούδας μόλις είχε περάσει το κέντρο σχεδόν 10 – 15 μέτρα και εγώ φωτογράφισα. Ήμουν σε ετοιμότητα γιατί έβλεπα και τους δύο πρωταγωνιστές στην ίδια φάση.

Τις επόμενες μέρες η φωτογραφία κυκλοφόρησε σε όλο τον κόσμο; 

Εκτός από τις εφημερίδες και τα πρωτοσέλιδα που έπαιζε παντού αυτή η φωτογραφία, χρησιμοποιήθηκε και από πολλά ΠΡΟΠΟ και όχι μόνο…

Πολλοί την αντέγραψαν χωρίς να πληρώσουν μια δραχμή, αλλά που να τους κυνηγήσεις… το ίδιο έγινε από φιλάθλους του ΠΑΟΚ. Έπαιξε ακόμα και στο εξωτερικό.

Η σχέση σας με τον Κούδα ξεκίνησε μετά την ιστορική φωτογραφία; 

Ναι, δε γνωριζόμασταν πιο πριν. Δε θυμάμαι πως ήρθαμε σε επαφή την πρώτη φορά αλλά από εκεί και έπειτα γίναμε φίλοι. Ακόμα και σήμερα πάντως, έχουμε επαφές.

Ποια ήταν η διαδικασία για να κυκλοφορήσει μια φωτογραφία; Σήμερα με το που γίνεται μια φάση τα πρακτορεία έχουν τις φωτογραφίες στο δευτερόλεπτο…  

Πολλές φορές χρειαζόταν να φύγω πριν τελειώσει ο αγώνας για να κάνω τη διαδικασία, αυτό βέβαια το έκρινες με βάση πως εξελισσόταν ο αγώνας.

Πήγαινα στο εργαστήριο, εμφάνιζα το φιλμ, εκτύπωνα τις φωτογραφίες… έπρεπε να στεγνώσουν. Χρονοβόρα διαδικασία, σχεδόν δύο ωρών.

Όλα αυτά γινόταν μετά τους αγώνες, το επόμενο πρωί θα χανόταν η επικαιρότητα. Εκείνη την περίοδο οι διευθυντές των εφημερίδων μας ζητούσαν τις φωτογραφίες χωρίς να στεγνώσουν για να μην χάσουν χρόνο, τις ζητούσαν υγρές.

Ο εξοπλισμός πώς έμοιαζε εκείνη την περίοδο για έναν φωτογράφο στο γήπεδο; 

Εγώ είχα μια κάμερα για τις φάσεις που είμαι κοντά στην εστία και κρατούσα ακόμα μια κάμερα για να ελέγχω όσα γίνονται από την πλευρά του επιτιθέμενου προς τα εμένα. Στηνόμουν από την πλευρά που έκανε επίθεση το φαβορί. Αν ήταν κάποιο ντέρμπι, για παράδειγμα ΠΑΟΚ – Άρης καθόμουν στο κέντρο του γηπέδου με τηλεφακό.

Το δύσκολο της εποχής ήταν το φως. Τη δεκαετία του ’70 τα γήπεδα ήταν υποφωτισμένα. Στα κόρνερ προσπαθούσες να βρεις που είναι ο πρωταγωνιστής…

Η κερκίδα πώς έμοιαζε; 

Ήταν κάτι μαγικό, δε θεωρώ πως έχει αλλάξει πολύ με τη σημερινή εποχή, πάντα υπάρχει αυτή η «τρέλα». Το μόνο σίγουρο είναι πως τότε δεν υπήρχαν τα κινητά και ο κόσμος ήταν αφοσιωμένος στον αγώνα.

Το κυρίαρχο συναίσθημα όταν φωτογραφίζατε στο γήπεδο ποιο ήταν; 

Το άγχος. Πρώτα από όλα αφορούσε το πορτοφόλι μου, όποτε πήγαινα στο γήπεδο έπρεπε να παράγω. Έπρεπε να είμαι ο καλύτερος και να προσπεράσω τους άλλους. Δημιουργήθηκε μια ανταγωνιστικότητα…

Ήταν υγιής ανταγωνισμός;

Δε θα το έλεγα, οι μεγαλύτεροι με προπηλάκιζαν κάποιες φορές…

Τι είναι αυτό που διαφοροποιεί τον ΠΑΟΚ από τις υπόλοιπες ομάδες της Ελλάδας;

Η Θύρα 4. Από αυτά που είδα εγώ ξεχωρίζω τη Θύρα 4, θυμάμαι σε έναν αγώνα είχαν βάλει μέσα τον πρόεδρο της ομάδας…

Έχετε συναντήσει και το Γιόχαν Κρόιφ όταν ήρθε στην Τούμπα… Πώς ήταν για εσάς να φωτογραφίζετε έναν τέτοιο ποδοσφαιριστή;

Ήταν μαγικός… αυτό που μου έμεινε χαραγμένο στο μυαλό, είναι πως όταν έγινε αλλαγή και κάθισε στον πάγκο… κάπνιζε. Τον έφαγε το τσιγάρο.

Στο συγκεκριμένο αγώνα δεν ξεχώρισε καθώς ήταν φιλικό αλλά για εμένα είναι από τους καλύτερους παίχτες όλων των εποχών. Τον θαύμαζα…

Όταν βλέπετε φωτογραφίες από τα γήπεδα σήμερα τι σκέφτεστε; 

Τα πράγματα σήμερα είναι πολύ διαφορετικά. Οι φωτογράφοι έχουν τη δυνατότητα να κάνουν καλύτερη δουλειά από εμάς. Τη φάση με τον Κούδα ας πούμε θα την είχαν σε 20 – 30 καρέ, ενώ εγώ την είχα μονάχα σε δύο.

Δε ξέρω όμως στο πορτοφόλι τους τι μπαίνει… Στη δική μου εποχή έπρεπε να κατέχεις εκτός από τη λήψη και το εργαστήριο που ήταν πιο δύσκολο από έναν υπολογιστή.

Πόσο έχει αλλάξει η Θεσσαλονίκη μέσα από το φακό σας τα τελευταία χρόνια;

Νομίζω πως με τα χρόνια φτιάχνουν τα πράγματα. Το Μετρό ας πούμε είχε αίσιο τέλος και βελτίωσε τη μετακίνηση του κόσμου. Δεν πρέπει να γκρινιάζουμε, αλλά βέβαια από το καλό, υπάρχει το καλύτερο.

Βέβαια εμείς έχουμε ζήσει και τα πολύ κακά… τη δεκαετία του 50 ας πούμε που μεγάλωνα εγώ. Σήμερα, η κρίση βρίσκεται στην υπογεννητικότητα ενώ φυσικά οι απαιτήσεις σήμερα είναι μεγάλες.

Πιστεύετε μια φωτογραφία ολοκληρώνεται στο χαρτί; 

Αυτό που μένει στην ιστορία είναι ένα φωτογραφικό άλμπουμ. Σε κάθε σπίτι υπάρχει τουλάχιστον ένα. Όταν κρατάς μια εικόνα, έχεις μια σιγουριά.

Υπήρξατε κομμάτι της χρυσής εποχής του ΠΑΟΚ, πώς ήταν να φωτογραφίζετε την χρυσή εποχή του ΠΑΟΚ;

Μου αρέσει πολύ αυτό που λες… Με συγκινείς πολύ που με συνδέεις με εκείνη την ομάδα και εκείνη την εποχή. Όλο αυτό ήταν πολύ τιμητικό για εμένα. Έχω αγαπήσει τον ΠΑΟΚ μέσα από αυτά τα χρόνια ρε γαμώτο…

***Οι εικόνες παραχωρήθηκαν από το αρχείο του Μιχάλη Παππού στην Parallaxi και απαγορεύεται ρητά η αναδημοσίευση ή η αναπαραγωγή τους. Μερικές από τις εικόνες μπορείτε να τις βρείτε στο λεύκωμα.