Μαρίνα Φασάκη: «Τα παιδιά γεννιούνται έτοιμα να πιστέψουν στον εαυτό τους, αλλά βάζουμε τρικλοποδιές»
Η εκπαιδευτικός και συγγραφέας, με αφορμή το παιδικό βιβλίο της «Ο Καθρέπτης», μιλά για τη σημασία της αυτοεικόνας των παιδιών και τις αναγκαίες αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα και το σχολείο
Όταν γυρίζουμε πίσω στα μαθητικά μας χρόνια, όλοι θυμόμαστε κάποιους δασκάλους που άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στη ζωή μας.
Ανθρώπους που, πέρα από γνώσεις, μας έδωσαν τα πρώτα σημαντικά ερεθίσματα και συνέβαλαν, άλλοτε θετικά κι άλλοτε αρνητικά, στον τρόπο με τον οποίο μεγαλώσαμε και διαμορφωθήκαμε. Πάντα υπάρχει ένας δάσκαλος ή μια δασκάλα που θυμόμαστε με αγάπη και νοσταλγία, αλλά και κάποιος άλλος που ακόμα και σήμερα, στο άκουσμα του ονόματός του σχηματίζεται μια γκριμάτσα αποστροφής στο πρόσωπο μας.
Η Μαρίνα Φασάκη φαίνεται να ανήκει ξεκάθαρα στην πρώτη κατηγορία. Η 27χρονη δασκάλα ονειρεύεται ένα πιο ανθρώπινο, ανοιχτό και δημιουργικό σχολείο για τα παιδιά, διαφορετικό από εκείνο που βίωσε η ίδια ως μαθήτρια. Μέσα από τη δουλειά της, προσπαθεί καθημερινά να διδάξει στους μαθητές της την αξία της αυτοεκτίμησης, της αγάπης προς τον εαυτό τους και της θετικής εσωτερικής φωνής, ώστε να μη χρειάζονται διαρκώς επιβεβαίωση από τους άλλους.
Αυτή η ανάγκη την οδήγησε και στη συγγραφή του πρώτου της παιδικού βιβλίου, «Ο Καθρέπτης», μιας ιστορίας που βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν ακριβώς αυτό. Τη σημασία του να μιλούν όμορφα και υποστηρικτικά στον εαυτό τους.
Φέτος διδάσκει σε Δημοτικό σχολείο της Μυκόνου και προσπαθεί να κάνει τη διδασκαλία πιο διαδραστική, και ελκυστική για όλα τα παιδιά, μέσα από παιχνίδια, δραστηριότητες και πρωτότυπες ιδέες που φέρνουν περισσότερη χαρά μέσα στην τάξη. Πολλοί τη γνωρίσαμε μέσα από τα social media, όπου μοιράζεται στιγμές από τη ζωή της ως δασκάλα σε ένα ελληνικό νησί, αλλά και εικόνες από την καθημερινότητα της σχολικής τάξης, στιγμές που συχνά μας κάνουν να σκεφτόμαστε πως θα θέλαμε κι εμείς να είχαμε μια τέτοια δασκάλα στα σχολικά μας χρόνια.
Με αφορμή, λοιπόν, το βιβλίο της, η Μαρίνα μας μίλησε για τη σημασία της αυτοεικόνας στα παιδιά, τη σχέση της με τα social media, τις δυσκολίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και όλα όσα έχει μάθει η ίδια μέσα από τους μαθητές της.
Εικόνα:Instagram
Μαρίνα, το θέμα του βιβλίου σου, «Ο Καθρέπτης», είναι η αυτοεικόνα των παιδιών. Πόσο εύκολο είναι να πιστέψει ένα παιδί στον εαυτό του;
Τα παιδιά γεννιούνται έτοιμα να πιστέψουν στον εαυτό τους. Στην πορεία, όμως, εμείς οι ενήλικες , γονείς, εκπαιδευτικοί και όλοι όσοι εμπλέκονται στη ζωή τους, συχνά τους βάζουμε “τρικλοποδιές”, κάνοντάς τα να αισθάνονται πως πρέπει διαρκώς να αποδεικνύουν ότι είναι αρκετά: αρκετά καλά στα μαθήματα, στις γνώσεις, στις δραστηριότητες που κάνουν τα απογεύματα και γενικά σε κάθε τομέα της ζωής τους.
Έτσι, το παιδί αρχίζει σιγά σιγά να δημιουργεί ένα “καβούκι” γύρω του, προκειμένου να προστατευτεί και να αντέξει την κριτική. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνεται όλο και πιο δύσκολο, στις μέρες μας, για ένα παιδί να πιστέψει πραγματικά στον εαυτό του.
Η δύναμη των λέξεων είναι τεράστια. Είναι πολύ σημαντικό ένα παιδί να μάθει να μιλά όμορφα και υποστηρικτικά στον εαυτό του, ώστε αυτή η στάση να παγιωθεί και να μη χρειάζεται συνεχώς επιβεβαίωση από εξωτερικούς παράγοντες. Στόχος είναι να μπορέσει το ίδιο το παιδί να εξελιχθεί σε έναν ενήλικα με αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα, που θα μπορεί να αντέχει τις δυσκολίες και τις προκλήσεις της ζωής.
Πώς συνδέεται το βιβλίο σου, με τον καθρέπτη που υπάρχει στην τάξη που διδάσκεις;
Καθρέφτη έχω ήδη από την πρώτη μου τάξη, δηλαδή από την Α’ Δημοτικού το 2023. Είναι μια πρακτική που είχα δει πολύ στα social media του εξωτερικού και μου άρεσε αφάνταστα, οπότε ανυπομονούσα να τη φέρω κι εγώ στη δική μου τάξη.
Ο καθρέφτης λειτουργεί εξαιρετικά ως δραστηριότητα, γιατί βοηθά τα παιδιά να καταλάβουν πως μπορούν μόνα τους να σταθούν μπροστά στον εαυτό τους και να του μιλήσουν όμορφα και υποστηρικτικά, χωρίς να χρειάζονται συνεχώς επιβεβαίωση από κάποιον άλλον.
Από τότε, λοιπόν, το έχω καθιερώσει και το χρησιμοποιώ σε κάθε τάξη που αναλαμβάνω. Είναι κάτι που αρέσει πολύ και στα ίδια τα παιδιά. Παρόλο που στην αρχή νιώθουν αμηχανία ή δυσκολεύονται να μιλήσουν στον εαυτό τους, μόλις κατανοήσουν το νόημα και τη σημασία της άσκησης, αρχίζουν να το ζητούν από μόνα τους.
Εικόνα:Instagram
Διαβάζοντας τα παιδιά το βιβλίο σου, τι θα ήθελες να κρατήσουνε στο τέλος;
Αρχικά, όταν έγραφα αυτό το βιβλίο, ήμουν πάρα πολύ ενθουσιασμένη και ήθελα πολύ να εκδοθεί, γιατί το θεωρώ ένα ουσιαστικό εργαλείο. Θα ήθελα κι εγώ να έχω μια τέτοια ιστορία, ώστε να μπορώ να τη χρησιμοποιώ με τα παιδιά, γιατί μέσα από μια ιστορία τα παιδιά μαθαίνουν πολύ πιο εύκολα και βιωματικά, χωρίς να χρειάζονται ατελείωτες ώρες συζήτησης.
Βλέπω, λοιπόν, μέσα από το feedback των παιδιών, ότι μόλις διαβάσουμε το βιβλίο, είναι έτοιμα να σταθούν μπροστά στον καθρέφτη και να πουν κάτι θετικό στον εαυτό τους. Αυτό για μένα είναι μια μεγάλη επιτυχία.
Το σημαντικότερο είναι ένα παιδί να αποκτήσει αυτόν τον μηχανισμό: να μπορεί να μιλά υποστηρικτικά στον εαυτό του, ώστε να χτίσει μια εσωτερική “ασπίδα” απέναντι στις δυσκολίες και στις απαιτήσεις του κόσμου.
Εσένα, οι μαθητές σου τι σε έχουν διδάξει;
Η αλήθεια είναι πως πιστεύω ότι εγώ έχω πάρει περισσότερα μαθήματα από τα παιδιά απ’ όσα έχω διδάξει η ίδια. Μέσα από τους μαθητές μου έμαθα τι δασκάλα θέλω πραγματικά να είμαι. Είχα κι εγώ τις δικές μου προσλαμβάνουσες και εμπειρίες ως παιδί, οι οποίες πολλές φορές δεν είχαν σχέση με αυτό που ονειρευόμουν να γίνω ως εκπαιδευτικός. Και είναι πολύ δύσκολο να αποβάλεις όσα έχεις βιώσει και να χτίσεις έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς.
Μέσα, λοιπόν, από την επαφή μου με τα παιδιά κατάλαβα τι θέλω πραγματικά να προσφέρω σε αυτόν τον χώρο και τι αξίες θέλω να τους διδάξω. Τα παιδιά μού έχουν μάθει τι σημαίνει ατέρμονη και ανιδιοτελής αγάπη. Υπήρχαν φορές, ειδικά πέρυσι, όταν είχα την Πέμπτη Δημοτικού στη Μύκονο, που γύριζα σπίτι μου και έλεγα: “Δεν αντέχω άλλο… Πώς γίνεται να σε αγαπάει κάποιος τόσο πολύ;”
Ταυτόχρονα, αυτή η αγάπη συνοδεύεται και από μια πολύ μεγάλη ευθύνη, γιατί για τα παιδιά σημαίνεις πολλά· είσαι πρότυπο για εκείνα. Αυτό σε κάνει να θέλεις καθημερινά να γίνεσαι η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου, όχι μόνο για εσένα, αλλά κυρίως για τα ίδια τα παιδιά.
Και πραγματικά πιστεύω πως όλη αυτή η διαδρομή με έχει κάνει καλύτερο άνθρωπο. Η ανάγκη μου να εξελίσσομαι για τους μαθητές μου μού έχει διδάξει πάρα πολλά. Ειλικρινά, τα παιδιά μπορούν να σου μάθουν περισσότερα απ’ όσα φαντάζεσαι.
Αν μπορούσες να ξυπνήσεις αύριο και να αλλάξεις κάτι στο εκπαιδευτικό σύστημα, ποιο θα ήταν το πρώτο και πιο σημαντικό πράγμα που θα άλλαζες;
Αρχικά… τα πάντα», (γελάει). «Δεν θέλω να είμαι μηδενίστρια, αλλά η αλήθεια είναι πως το εκπαιδευτικό μας σύστημα συχνά δυσκολεύει τα παιδιά, γιατί αντιμετωπίζει όλους τους μαθητές σαν να είναι ίδιοι. Σαν να πρέπει όλοι να ταιριάζουν σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο.
Το σύστημα είναι πολύ προσανατολισμένο στη γνώση και στις ακαδημαϊκές επιδόσεις. Όμως δεν έχουν όλα τα παιδιά κλίση στα ίδια πράγματα. Δεν μπορούν όλα να εκφραστούν μέσα από τα μαθήματα, τους βαθμούς ή τις επιδόσεις στα μαθηματικά και τη γλώσσα. Χρειάζεται να ανοίξουμε περισσότερο το πεδίο, ώστε κάθε παιδί να μπορεί να ανθίσει μέσα σε αυτό που πραγματικά του ταιριάζει.
Αν μπορούσα να αλλάξω κάτι, θα ήθελα το σχολείο να γίνει πιο προσβάσιμο και “εύκολο” για όλα τα παιδιά, όχι μόνο για εκείνα που έχουν μεγαλύτερη έφεση στα γράμματα, στα μαθηματικά ή στη φυσική. Θα ήθελα να δίνεται περισσότερος χρόνος σε μαθήματα και δραστηριότητες όπως η μουσική, η τέχνη και η δημιουργική έκφραση, όχι να περιορίζονται σε μία ώρα την εβδομάδα.
Επίσης, θα ήθελα ως εκπαιδευτικός να έχω περισσότερο χρόνο για ουσιαστικές συζητήσεις με τα παιδιά. Να μπορούμε να μιλάμε για θέματα όπως η τρίτη ηλικία, η ενσυναίσθηση, οι ανθρώπινες σχέσεις και γενικότερα ζητήματα ζωής που είναι εξίσου σημαντικά με τη γνώση. Στην καθημερινότητα υπάρχει χρόνος για αυτά, αλλά συνήθως είναι πολύ περιορισμένος και όλα γίνονται βιαστικά.
Θα ήθελα, λοιπόν, ένα σχολείο που να ανοίγει περισσότερα πεδία έκφρασης και δημιουργίας, ώστε κάθε παιδί να μπορεί να βρει τον εαυτό του και να εξελίσσεται μέσα από αυτό που το εκφράζει πραγματικά.
Είσαι ιδιαίτερα ενεργή στα social media. Έχεις δεχτεί αρνητικές κριτικές από γονείς;
Από γονείς μαθητών μου, ποτέ. Ίσα ίσα, ήταν πολύ υποστηρικτικοί σε όλο αυτό που έκανα, γιατί έβλεπαν ότι μέσα στην τάξη γινόταν ουσιαστική δουλειά. Μπορεί στα social media να φαίνεται ένα μέρος της καθημερινότητας , γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς, αυτό είναι σε έναν βαθμό και μια “βιτρίνα”, όμως πίσω από αυτό υπήρχε πραγματικό έργο και ουσία.
Το πιο σημαντικό για μένα ήταν ότι τα παιδιά πήγαιναν χαρούμενα στο σπίτι. Και αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο στοίχημα για έναν εκπαιδευτικό: να μπορείς να κάνεις τα παιδιά, ακόμη και εκείνα που ίσως δεν αγαπούν το σχολείο, να θέλουν να έρθουν στην τάξη. Να λένε ακόμη και όταν είναι άρρωστα ότι θέλουν να πάνε σχολείο.
Οι γονείς το έβλεπαν αυτό και ήταν ενθουσιασμένοι. Στην αρχή υπήρχαν κάποιοι που ήταν πιο δύσπιστοι, κάτι που είναι απόλυτα λογικό. Όμως, μέχρι τα Χριστούγεννα, μπορούσαν πλέον να καταλάβουν τι πραγματικά συνέβαινε μέσα στην τάξη μας και το εκτιμούσαν πολύ.
Γενικά, όσον αφορά τα social media, δεν νομίζω ότι υπάρχει άνθρωπος ή προφίλ που να μην έχει δεχτεί αρνητικά σχόλια. Μαθαίνεις σιγά σιγά να το διαχειρίζεσαι και να μη το παίρνεις μέσα σου. Ο καθένας έχει τη δική του γνώμη, και αυτό είναι απολύτως εντάξει.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Εσένα ποιο παιδικό βιβλίο ήταν το αγαπημένο σου; Ποιο ήταν αυτό που σε διαμόρφωσε σαν Μαρίνα;
Να σου πω την αλήθεια, όταν ήμουν μικρή δεν μου άρεσαν ιδιαίτερα τα βιβλία. Οι γονείς μου, όμως, δεν με πίεσαν ποτέ να διαβάσω και θεωρώ πως αυτό έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο. Ήταν αρκετά ανοιχτοί σε αυτό το κομμάτι. Μου έλεγαν: “Αυτή είναι η βιβλιοθήκη σου. Αν θέλεις να διαβάσεις, διάβασε· αν δεν θέλεις, δεν πειράζει.”
Αντίθετα, ένιωθα ότι υπήρχε πολύ μεγάλη επιβολή από το σχολείο. Και επειδή ήμουν αρκετά αντιδραστική σαν παιδί, ακριβώς επειδή μου το επέβαλαν, δεν μου άρεσε.
Τα βιβλία τα αγάπησα αργότερα, γύρω στα 18-19 μου, όταν τελείωσα τις Πανελλήνιες και χαλάρωσα από την πίεση του διαβάσματος. Τότε άρχισα να τα ανακαλύπτω πραγματικά. Και η μεγάλη κορύφωση ήρθε την περίοδο της καραντίνας, όταν είχαμε περισσότερο χρόνο. Εκεί είπα πραγματικά: “Θεέ μου, τι μαγικός είναι ο κόσμος των βιβλίων”.
Αυτό ακριβώς προσπαθώ να περάσω και στους μαθητές μου: τη φιλαναγνωσία, αλλά όχι με τον τρόπο που τη γνωρίσαμε εμείς. Όχι με το “πρέπει να διαβάσεις αυτό το βιβλίο μέχρι τα Χριστούγεννα και να κάνεις περίληψη”. Εκεί, θεωρώ ότι χάνεις τα παιδιά.
Τα παιδιά πρέπει πρώτα να αγαπήσουν αληθινά τα βιβλία. Να ανακαλύψουν ποιο είδος τους ταιριάζει, τι τα εκφράζει. Δεν γίνεται να τους δώσεις απλώς ένα βιβλίο ως δώρο και να περιμένεις υποχρεωτικά να το αγαπήσουν. Πρέπει να πάνε στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς τους, να αφιερώσουν χρόνο, να ξεφυλλίσουν βιβλία και να βρουν αυτό που τους ταιριάζει.
Είναι σαν τα ρούχα: αν σου φέρω εγώ ένα ρούχο που δεν σου ταιριάζει, δεν θα το φορέσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τα βιβλία. Ένα βιβλίο που αγαπώ εγώ μπορεί να μη σημαίνει τίποτα για κάποιον άλλον.
Παρόλα αυτά, ένα βιβλίο που θυμάμαι ότι με είχε κερδίσει πραγματικά ως παιδί ήταν το «Τα 88 Ντολμαδάκια» του Ευγένιου Τριβιζά. Αυτό που το έκανε ξεχωριστό ήταν ότι ήταν διαδραστικό. Σου έδινε τη δυνατότητα να επιλέγεις εσύ τη συνέχεια της ιστορίας, σου έλεγε, για παράδειγμα, “αν θέλεις να συμβεί αυτό, πήγαινε στη σελίδα τάδε”. Αυτό το στοιχείο με είχε ενθουσιάσει.
Και φυσικά, ένα βιβλίο που αγαπώ τόσο από την παιδική όσο και από την ενήλικη ζωή μου είναι ο «Ο Μικρός Πρίγκιπας». Είναι ένα κλασικό βιβλίο που κάθε φορά που το διαβάζεις, ανακαλύπτεις κάτι διαφορετικό. Υπάρχουν και πολλά άλλα βιβλία που εκτίμησα μεγαλώνοντας, αλλά αυτά είναι σίγουρα από τα πιο ξεχωριστά για μένα.
Υπάρχει κάποιο από αυτά που ανέφερες στη βιβλιοθήκη της τάξης σου;
Όλα, φυσικά. Τα έχω όλα στη βιβλιοθήκη της τάξης μου. Είναι βιβλία που έχω αγοράσει εγώ η ίδια και όπου κι αν πάω, έρχονται μαζί μου “πακέτο”.
Πλέον αγαπώ πάρα πολύ τα βιβλία και θεωρώ ότι είναι ένας μοναδικός τρόπος να ανοίγεις νέους κόσμους στα παιδιά. Κι αν καταφέρω έστω και πέντε μαθητές μου να αγαπήσουν το διάβασμα λίγο νωρίτερα απ’ ό,τι το αγάπησα εγώ, τότε πραγματικά θα νιώθω ευγνώμων και πολύ χαρούμενη.
Και τέλος, γιατί ένα παιδάκι να διαβάσει το βιβλίο σου, «Ο Καθρέπτης»;
Πιστεύω πάρα πολύ σε αυτό το βιβλίο. Και ναι, φυσικά επειδή είναι δικό μου, υπάρχει και το προσωπικό συναίσθημα, δεν θα πω ψέματα. Όμως το σημαντικότερο είναι ότι έχω δει στην πράξη πώς λειτουργεί στα παιδιά.
Έχω παρατηρήσει ότι, όταν κλείνουμε το βιβλίο, τα παιδιά είναι πραγματικά έτοιμα να μιλήσουν πιο όμορφα και πιο υποστηρικτικά στον εαυτό τους. Και για μένα αυτό είναι τεράστιο. Γιατί ξέρω πόσο δύσκολο ήταν να το πετύχω πριν υπάρξει το βιβλίο. Ξέρω πόση συζήτηση χρειαζόταν, πόσο χρόνο έπρεπε να αφιερώσεις για να εξηγήσεις στα παιδιά τι σημαίνει ο τρόπος που μιλάμε στον εαυτό μας και πώς λειτουργεί ο εγκέφαλός μας.
Προσπαθούσα να τους δείξω ότι ο εγκέφαλος “ακούει” αυτά που του λέμε. Αν επαναλαμβάνεις συνεχώς “δεν είμαι αρκετός” ή “δεν μπορώ”, αρχίζεις πραγματικά να το πιστεύεις. Αν όμως λες στον εαυτό σου “είμαι αρκετός”, “είμαι ικανός”, “είμαι έξυπνος”, τότε ο εγκέφαλος λειτουργεί προς αυτή την κατεύθυνση, γιατί αυτή είναι η φύση του.
Γνωρίζω, λοιπόν, πόση δουλειά και πόση συζήτηση χρειάζεται για να περάσεις αυτό το μήνυμα στα παιδιά χωρίς κάποιο εργαλείο. Και έχω δει στην πράξη πόσο πιο άμεσα και ουσιαστικά το κατανοούν μέσα από το βιβλίο. Μόλις το διαβάσουν και το κλείσουν, είναι ήδη πιο έτοιμα να σταθούν μπροστά στον εαυτό τους με αγάπη και αποδοχή.
