Μια λογοτεχνική dream team στο AILF 2026
Μια κουβέντα με τον Κωστή Παπαϊωάννου με αφορμή το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας που στοχεύει να καθιερωθεί ως ένα ετήσιο διεθνές σημείο αναφοράς
Το Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (AILF) ανοίγει για πρώτη φορά τις πύλες του τον Μάρτιο του 2026 (από 27 έως 29/3) βάζοντας την Αθήνα στον χάρτη των ευρωπαϊκών πόλεων που διοργανώνουν αντίστοιχα διεθνή λογοτεχνικά φεστιβάλ.
Το AILF διεξάγεται σε ένα από τα κεντρικότερα και ιστορικότερα τοπόσημα της πόλης, την Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων και φιλοδοξεί να γίνει το ετήσιο ραντεβού όλων όσων αγαπούν τη λογοτεχνία οργανώνοντας εκδηλώσεις υψηλών απαιτήσεων, αλλά κυρίως δημιουργώντας σε όσους το παρακολουθούν την αίσθηση πως ανήκουν σε μια κοινότητα ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα και κοινούς προβληματισμούς.
Μακριά από τη λογική των μεμονωμένων βιβλιοπαρουσιάσεων, εστιάζοντας σε θέματα που απασχολούν και κινητοποιούν την παγκόσμια λογοτεχνία σήμερα –από την πολιτική και την αισθητική ως την τεχνητή νοημοσύνη και τα ζητήματα φύλου ή τη μετανάστευση και την κλιματική κρίση– σκοπεύει να προσκαλεί συγγραφείς από την Ελλάδα και το διεθνές στερέωμα για ένα τριήμερο συζητήσεων, ζυμώσεων και ανταλλαγής απόψεων.
Ένα παράλληλο πρόγραμμα με υπογραφές βιβλίων, εργαστήρια, εκθέσεις, προβολές και party συμπληρώνει εκείνο των θεματικών συζητήσεων που απευθύνεται τόσο στους απαιτητικούς αναγνώστες, όσο και στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό.
Με αφορμή το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας μια συζήτηση με τον Κωστή Παπαϊωάννου, πρόεδρο του ΔΣ της Τεχνόπολης.
Γιατί ένα Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στην Αθήνα; Τι σας έδωσε αυτή την ιδέα;
Η Αθήνα δεν αποτελεί μόνο σύμβολο του παρελθόντος, όπως συχνά την παρουσιάζουν. Είναι μια ζωντανή πόλη, γεμάτη αντιθέσεις και εντάσεις: από τη συνύπαρξη της αρχαίας κληρονομιάς με τις σύγχρονες κρίσεις, μέχρι το δίπολο του τουριστικού προορισμού και των πιέσεων του υπερτουρισμού. Σε αυτό το πολυσύνθετο περιβάλλον, κοινωνία, πολιτική και πολιτισμός βρίσκονται σε διαρκή αλληλεπίδραση. Έτσι προέκυψε και η ανάγκη για ένα διεθνές φεστιβάλ που να λειτουργεί ως γέφυρα: να φέρνει την παγκόσμια λογοτεχνική σκηνή στην Αθήνα και ταυτόχρονα να αναδεικνύει τη δική της φωνή προς τα έξω. Πάντα με τους συγγραφείς στο επίκεντρο.
Ποια είναι η πρόκληση στη διοργάνωση ενός φεστιβάλ αυτού του μεγέθους;
Δεν θέλαμε μια ακόμη εκδήλωση για το βιβλίο. Γίνονται πολλές και καλές. Σκοπός είναι να θεμελιώσουμε έναν θεσμό με περιεχόμενο και διάρκεια. Ένα φεστιβάλ που να συνομιλεί με το παρόν και τη νέα γενιά. Η Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων αποτελεί ιδανικό χώρο: ένα βιομηχανικό μνημείο που μετατράπηκε σε κόμβο πολιτισμού, ένας τόπος σκληρής εργασίας που έδινε ενέργεια στην πόλη και τώρα δίνει πολιτιστική ενέργεια. Η πρόκληση είναι να γίνει και ο τόπος φιλοξενίας ενός νέου εξωστρεφούς θεσμού. Να κάνουμε μια γιορτή της λογοτεχνίας, ένα ποπ φεστιβάλ του λόγου, όχι επιφανειακό αλλά ούτε ακαδημαϊκό. Στόχος είναι να γίνει ένα φεστιβάλ που να συνδυάζει την ατμόσφαιρα μιας συναυλίας —όπου κάποιος μπορεί να απολαύσει χαλαρά μια μπίρα με φίλους— με μια γιορτή του λόγου και των ιδεών. Ένα εξωστρεφές γεγονός, μια γιορτή για την Αθήνα, που ταυτόχρονα θα αγγίζει και τα δύσκολα ζητήματα της εποχής μας.
Πώς οι θεματικές του φεστιβάλ αντανακλούν τις σύγχρονες προκλήσεις;
Οι θεματικές του φεστιβάλ συνομιλούν με το παγκόσμιο περιβάλλον, αντανακλούν όσα μας καίνε: η άνοδος του αυταρχισμού, η έννοια της ελευθερίας, η έμφυλη βία, η ταυτότητα, οι κοινωνικές ανισότητες και η σχέση πολιτικής και αφήγησης. Η παρουσία σημαντικών συγγραφέων ενισχύει ουσιαστικά αυτή τη συζήτηση, φέρνοντας στο προσκήνιο την αγωνία και τις αντιφάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας.
Πώς αξιολογείτε τους συγγραφείς, πώς τους επιλέξατε;
Στην Αθήνα έρχεται μια λογοτεχνική dream team. Ο Λάσλο Κρασναχορκάι, Νομπελίστας 2025, ο βραβευμένος με Booker το 2025 Ντέιβιντ Σολόι, το άλλο μας Booker, ο Ιρλανδός Πολ Λιντς, ο επίσης Ιρλανδός Κέβιν Μπάρι, μια από τις σημαντικότερες Αμερικανίδες πεζογράφους, η Νικόλ Κράους, ο Ιταλός Ματέο Νούτσι, η Καταρίνα Φόλκμερ, η Αργεντινή Σέλβα Αλμάδα, ο Λιλιάν Τυράμ, πρώην ποδοσφαιριστής και πλέον σημαντική ακτιβιστική φωνή εναντίον του ρατσισμού. Και πολλοί ακόμα, και μαζί τους σημαντικοί Έλληνες και Ελληνίδες. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας γόνιμος διάλογος ανάμεσα σε διεθνείς και ελληνικές φωνές.
Πώς προάγει η λογοτεχνία τη δημόσια συζήτηση για τα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας, όπως η έμφυλη βία, η ταυτότητα και οι παγκόσμιες ανισότητες;
Η λογοτεχνία δε διδάσκει, δεν προσφέρει έτοιμες λύσεις. Αντίθετα, δίνει τη δυνατότητα κατανόησης της ανθρώπινης εμπειρίας. Επιτρέπει στον αναγνώστη να δει τον κόσμο μέσα από διαφορετικές οπτικές, να αναμετρηθεί με εσωτερικά τοπία που δεν αποτυπώνονται σε δεδομένα ή στατιστικές. Ιδίως για τους νέους, μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος αυτοπροσδιορισμού σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα και συχνά τους αφήνει στο περιθώριο. Είναι και ένας άλλος τρόπος πρόσληψης του χρόνου, της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η λογοτεχνία και η πολιτική είναι δύο θέματα που συχνά συναντώνται στις συζητήσεις του φεστιβάλ. Πώς αλήθεια συνδέονται μεταξύ τους;
Η σχέση λογοτεχνίας και πολιτικής είναι αναπόφευκτη. Η λογοτεχνία αποτελεί έναν από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες αφηγούνται τον εαυτό τους, αγγίζοντας τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της συλλογικής ζωής. Σε περιόδους κρίσης, αυτή η σχέση γίνεται ακόμη πιο έντονη, η λογοτεχνία καταγράφει και συχνά προαναγγέλλει τις αλλαγές. Δεν βρίσκεται απέναντι στην πολιτική· είναι βαθιά πολιτική με ουσιαστικό τρόπο. Πρόσφατα προκάλεσε συζητήσεις η θέση του Βέντερς ότι καλό είναι να μείνει ο κινηματογράφος μακριά από την πολιτική. Προσωπικά δε συμφωνώ. Οι καλλιτέχνες δεν αποτελούν το αντίβαρο της πολιτικής. Ό, τι και να κάνουν είναι πολιτική. Ιδιαίτερα η λογοτεχνία. Δεν εννοώ φυσικά μια εργαλειακή, αισθητικά φτηνή εξυπηρέτηση συγκυριακών προταγμάτων. Εννοώ τη θέση της λογοτεχνίας και της τέχνης απέναντι σε μεγάλα ζητήματα κοινωνίας, εξουσίας, ανθρώπινης εμπειρίας.
Η ακροδεξιά ενισχύεται στην Ευρώπη, ο πόλεμος είναι παρών. Ο αυταρχισμός εξαπλώνεται. Πώς στέκεται το Φεστιβάλ Λογοτεχνίας απέναντι σε τέτοιες συγκλονιστικές εξελίξεις;
Το Φεστιβάλ συνομιλεί με το σήμερα. Αυτό ακριβώς που αναφερέτε θα είναι στο επίκεντρο μιας από τις κεντρικές εκδηλώσεις, η άνοδος του αυταρχισμού και της ακροδεξιάς στη σύγχρονη Ευρώπη. Η συζήτηση έχει τίτλο «Η ελπίδα ως σφάλμα; Λογοτεχνία και πολιτική στη Σκοτεινή Ευρώπη». Εκεί ο Λάζλο Κρασναχορκάι, η Γερμανίδα διανοούμενη και πολεμική ανταποκρίτρια Καρολίν Έμκε, ο Κωστής Καρπόζηλος και εγώ θα συζητήσουμε πώς η βαρβαρότητα και το μίσος μετατρέπονται σε κανονικότητα. Πώς βιώνουμε την καταβύθιση σε μια εποχή αβεβαιότητας.
Ποιες είναι οι προσδοκίες σας για το μέλλον του φεστιβάλ, πώς θα θέλατε να εξελιχθεί;
Στόχος είναι το φεστιβάλ να καθιερωθεί ως ένα ετήσιο διεθνές σημείο αναφοράς για τη λογοτεχνία στην Αθήνα. Να επεκταθεί και σε άλλα σημεία της πόλης, διατηρώντας την Τεχνόπολη ως πυρήνα του, να εξελιχθεί σε έναν σταθερό χώρο συνάντησης ιδεών και δημιουργών. Η επιτυχία του δεν θα κριθεί από την πρώτη του εμφάνιση, αλλά από τη διάρκεια και τη συνέπειά του.
Υπάρχει μέλλον της ανάγνωσης και της λογοτεχνίας; Ζούμε στην ψηφιακή εποχή, ποια λογοτεχνία για τις νέες γενιές αναγνωστών;
Η ανάγνωση δεν εξαφανίζεται, μετασχηματίζεται. Το ζητούμενο δεν είναι η αντιπαράθεση με τα ψηφιακά μέσα, αλλά η δημιουργία εμπειριών που αυτά δεν μπορούν να προσφέρουν: ζωντανή επικοινωνία, συλλογική εμπειρία, άμεση επαφή με τους δημιουργούς.
Παράλληλα, η αξιοποίηση της τεχνολογίας —μέσα από ζωντανές μεταδόσεις, μεταφράσεις και διαδραστικές δράσεις— μπορεί να φέρει το βιβλίο πιο κοντά σε ένα ευρύτερο και νεότερο κοινό. Το αναγνωστικό ενδιαφέρον υπάρχει· η πρόκληση είναι να ενεργοποιηθεί μέσα από μια πιο ανοιχτή και σύγχρονη προσέγγιση της λογοτεχνίας. Στο φεστιβάλ θα υπάρχουν τέτοιες δράσεις και συζητήσεις.
