«Σκεφτόμουν αν ήμουν ζωντανός»: Το άγνωστο πολύνεκρο τροχαίο δυστύχημα του 1979 που συγκλόνισε τη Θεσσαλονίκη

15 Μαρτίου 1979. Το ταξίδι για ψώνια προς την πόλη των Σκοπίων μετατρέπεται σε μια ανείπωτη τραγωδία για τους Θεσσαλονικείς που επέβαιναν στο μοιραίο πούλμαν που συγκρούστηκε μετωπικά με βυτιοφόρο που μπήκε στο αντίθετο ρεύμα.

Το πρόσφατο τροχαίο δυστύχημα με επτά φιλάθλους του ΠΑΟΚ που έχασαν τη ζωή τους ταξιδεύοντας προς τη Γαλλία για τον αγώνα Λυών–ΠΑΟΚ ξύπνησε μνήμες από ένα άλλο, λιγότερο γνωστό αλλά πολύνεκρο τροχαίο που συγκλόνισε τη Θεσσαλονίκη.

Στο 48ο χιλιόμετρο της Νέας Εθνικής Οδού Θεσσαλονίκης–Ευζώνων, έξω από το χωριό Καστανάς κοντά στο Πολύκαστρο, ένα βυτιοφόρο μπήκε στο αντίθετο ρεύμα και συγκρούστηκε μετωπικά με το πούλμαν που μετέφερε 53 Θεσσαλονικείς στις 7.30 το πρωί, με την ορατότητα εξαιρετικά περιορισμένη λόγω ομίχλης και το οδόστρωμα ολισθηρό από την υγρασία.

Το λεωφορείο μετατράπηκε σε άμορφη μάζα, τα καθίσματα ξεριζώθηκαν και οι επιβάτες εκτοξεύτηκαν, με την πρώτη εκτίμηση να κάνει λόγο για 26 νεκρούς, εκ των οποίων 24 Θεσσαλονικείς και δύο Γιουγκοσλάβους, ενώ 29 άτομα τραυματίστηκαν σοβαρά.

Ο αριθμός των νεκρών μέχρι και σήμερα δεν είναι ακριβής. Μερικές εφημερίδες της εποχής κάνουν λόγο πως οι νεκροί ξεπέρασαν τους 30 ενώ άλλες γράφουν πως ο τελικός αριθμός ήταν 29 αφού μόνο 2 τραυματίες υπέκυψαν στα τραύματά τους μέρες αργότερα.

Από την πλευρά του ο Αλέκος Βαλμάς – επιζών του δυστυχήματος – που μιλά στην parallaxi αναφέρει πως “μέτρησε” 33 νεκρούς.

Το πούλμαν ήταν σχεδόν καινούργιο, και η μόλις δεύτερη διαδρομή του για λογαριασμό του τουριστικού πρακτορείου «Σιαμανίδης», έμελλε να είναι και η τελευταία.

Ο οδηγός του λεωφορείου, ο 28χρονος Βασίλης Δεληγιάννης από τη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με την έκθεση αυτοψίας της Τροχαίας Προαστίων, επιχείρησε ελιγμό προς τα δεξιά, σε χωράφι με μαλακό έδαφος, όταν είδε το βυτιοφόρο να έρχεται κατά πάνω του, όμως η μεγάλη ταχύτητα του δεύτερου καθιστούσε τη σύγκρουση αναπόφευκτη.

Ο 37χρονος Τζάνεφ Μάριν, ήταν οδηγός του βυτιοφόρου με δύο συν-οδηγούς, και παρότι ήταν άδειο –γεγονός που απέτρεψε μια καταστροφική έκρηξη χωρίς επιζώντες– η καμπίνα του ανεφλέγη, με αποτέλεσμα τον θάνατο του οδηγού και του ενός συνοδηγού και τον σοβαρό τραυματισμό του τρίτου, ο οποίος πέθανε μέρες αργότερα.

Πίσω από το μοιραίο όχημα ακολουθούσαν άλλα δύο βυτιοφόρα που ανατράπηκαν στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τη σύγκρουση, χωρίς να τραυματιστούν οι οδηγοί τους, ενώ άλλο τουριστικό λεωφορείο του ίδιου πρακτορείου που ακολουθούσε σταμάτησε για να προσφέρει βοήθεια στους τραυματίες πριν επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη, ακυρώνοντας την εκδρομή.

Η πυροσβεστική ειδοποιήθηκε άμεσα, όμως η επέμβαση καθυστέρησε λόγω της πυκνής ομίχλης και της κυκλοφορίας, γεγονός που κόστισε ζωές. Αργότερα υπήρξαν καθυστερήσεις στη νοσοκομειακή περίθαλψη, αφού κάποιοι τραυματίες που μεταφέρθηκαν στη Θεσσαλονίκη δεν έγιναν δεκτοί σε νοσοκομεία επειδή δεν εφημέρευαν.

Ασθενοφόρα μετέφεραν ασταμάτητα νεκρούς και τραυματίες στα νοσοκομεία «Άγιος Δημήτριος» και ΑΧΕΠΑ, με τις σειρήνες να ηχούν σε όλη την πόλη, ενώ συγγενείς και φίλοι έσπευδαν πανικόβλητοι για να μάθουν την τύχη των δικών τους ανθρώπων.

Όσοι βρέθηκαν στον τόπο του δυστυχήματος αντίκρισαν σκηνές που θύμιζαν το αεροπορικό δυστύχημα της Κοζάνης το 1976, με πτώματα και ανθρώπινα μέλη σκορπισμένα στο χωράφι.

Οικογενειακές τραγωδίες  

Ανάμεσα στα θύματα ήταν η 53χρονη Ευμορφίλη Νιζαμίδου, που βρέθηκε νεκρή δίπλα στη νύφη της Χριστίνα, καθώς και η σύζυγος και η αδελφή του ιδιοκτήτη του πρακτορείου Σισμανίδη, ενώ συγκλονιστική ήταν η μαρτυρία εφήβου που τηλεφώνησε στις πρώτες βοήθειες λέγοντας πως γνώριζε ότι ο πατέρας του σκοτώθηκε και ήλπιζε να βρει ζωντανή τη μητέρα του ενώ η σύζυγος του νεαρού οδηγού του λεωφορείου, έγκυος τότε, υπέστη νευρικό κλονισμό όταν ενημερώθηκε για την τραγωδία.

Η ακριβής ταχύτητα του βυτιοφόρου δεν μπόρεσε να καταγραφεί καθώς ο ταχογράφος του καταστράφηκε από τη φωτιά, ωστόσο αστυνομικοί και πραγματογνώμονες του υπουργείου Συγκοινωνιών κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το όχημα κινούνταν με υπερβολική ταχύτητα, κρίνοντας από τη σφοδρότητα της σύγκρουσης και τη μικρή απόσταση φρεναρίσματος, εκτιμώντας ότι ο οδηγός είτε αποκοιμήθηκε είτε αποσπάστηκε η προσοχή του.

Το τελικό πόρισμα ανέλυσε τον μηχανισμό της σύγκρουσης, περιγράφοντας πώς το βυτιοφόρο, αποτελούμενο από την καμπίνα και το τράκτορ, δίπλωσε προς τα δεξιά, με έναν μεταλλικό μοχλό ανάμεσα στα δύο τμήματα να θερίζει ολόκληρη την αριστερή πλευρά του πούλμαν, ξηλώνοντας ακόμα και τις θέσεις των επιβατών, ενώ οι τοξικολογικές εξετάσεις έδειξαν πως και οι δύο οδηγοί ήταν καθαροί από αλκοόλ, αφήνοντας ως μοναδική βεβαιότητα ότι η ταχύτητα του βυτιοφόρου ήταν ασύμβατη με τις συνθήκες της ώρας και του δρόμου.

Ο Αλέξανδρος Βαλμάς μιλά στη parallaxi για την τραγωδία που έζησε 

Θα καθόμουν στη θέση νούμερο 7, αλλά η αδελφή του Σισμανίδη, η Βαρβάρα, μου είπε να πάω πίσω με τον άντρα της γιατί ήμουν νέος και μια ηλικιωμένη γυναίκα θα ήταν καλύτερο να πάρει τη θέση μου, μπροστά.

Όλοι μας ήμασταν από το επιπλοποιείο που δουλεύαμε εκείνη την περίοδο και αυτή η εκδρομή ήταν ομαδική, οι περισσότεροι από τους επιβαίνοντες ήταν από Εύοσμο και Επτάλοφο.

Όταν έγινε η σύγκρουση, δεν έχασα ούτε στιγμή τις αισθήσεις μου

Εκτινάχθηκα και χτύπησα στο ράφι πάνω από τις θέσεις, το κεφάλι μου είχε γεμίσει με αίματα, έπιασα κάτι, έναν στύλο ή ένα κάθισμα, δεν καταλάβαινα τι ήταν, και πήδηξα από το παράθυρο.

Το μισό πούλμαν είχε γίνει άμορφη μάζα. Τα καθίσματα ξεκόλλησαν και εκτοξεύτηκαν, όταν βγήκα άκουγα μόνο κραυγές και φωνές ενώ έβλεπα ανθρώπους σκορπισμένους και νεκρούς. Οι πρώτες μου σκέψεις ήταν αν ήμουν ζωντανός ή αν έβλεπα όνειρο… είχα καταλάβει αμέσως τι είχε συμβεί.  

Πολλοί γράφανε για την ομίχλη όμως αυτή δεν ήταν τόσο πυκνή θυμάμαι πως έβλεπα τους αγρότες να δουλεύουν στα χωράφια. 

Υπήρχαν μικρές φωτιές στον δρόμο και πίσω μας ακολουθούσε άλλο πούλμαν της εκδρομής. Ανέβηκα στον δρόμο, ματωμένος και χωρίς το ένα παπούτσι, για να σταματήσω κάποιο όχημα και να βοηθήσω όσους έβλεπα γύρω μου.

Ήθελα να βοηθήσω όποιον μπορούσα 

Πίσω μας υπήρχε άλλο πούλμαν της εκδρομής. Έπιασα τον οδηγό και του είπα να κατέβουμε να βοηθήσουμε, αλλά μου είπε πως έπρεπε να φύγω γιατί ήμουν σε κακή κατάσταση. Έτσι σταμάτησα πρώτα ένα αγροτικό για να πάρω ένα πανί και να σκουπίσω το αίμα, και αργότερα ένα ΙΧ με μετέφερε στα επείγοντα.

Στον δρόμο σταμάτησα τον οδηγό για να πάω σε ένα εργοστάσιο που είδα και να τηλεφωνήσω για να ενημερώσω τι είχε γίνει. Η γυναίκα που άνοιξε τη πόρτα λιποθύμησε όταν με είδε και φώναζα στους ανθρώπους να πάρουν ασθενοφόρα ενώ για να πάνε στο σημείο. Αργότερα συνέχισα την πορεία μου με το αμάξι που με κουβαλούσε.

Οι αγρότες τις περιοχής επίσης έτρεχαν να πάρουν τηλέφωνα για να ενημερωθούν οι πρώτες βοήθειες.

Έφτασα πρώτα στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών που μου φόρεσαν δίχτυ και γάζες στο κεφάλι, στον Άγιο Δημήτριο με ράψανε και αργότερα με πήγαν στο ΑΧΕΠΑ, όπου νοσηλεύτηκα σε… ράντζο και αργότερα ο προσωπικός μου γιατρός ήρθε να με πάρει. Σφού νοσούσα στο προσωπικό του ιατρείο η τροχαία με βρήκε έξι μέρες μετά για να καταθέσω. 

Με τον οδηγό είχαμε κάνει χιλιάδες χιλιόμετρα…  

Θυμάμαι έλεγα στον Βασίλη πόσο καλός οδηγός είναι και πόσο ωραία είναι που ταξιδεύουμε πάλι μαζί με αυτό το βαν. Το πούλμαν αυτό εντωμεταξύ βρισκόταν για δύο εβδομάδες ως εκθεσιακό στην έκθεση γιατί ήταν “εβδομάδα τροχαίας”.

Τις πρώτες μέρες δεν μου μιλούσε κανείς από συγγενείς και φίλους, μου έλεγαν ότι «είναι καλά τα πράγματα», και μόνος μου, μετά από μια εβδομάδα, έψαξα να μάθω τι είχε γίνει. 

Οι γονείς μου έτρεχαν να με βρουν

Όταν ενημερώθηκαν οι γονείς μου, έτρεξαν στον Άγιο Δημήτριο χωρίς καμία πληροφόρηση για το ποιος ζούσε και ποιος είχε πεθάνει, μπήκαν σε έναν θάλαμο με τους νεκρούς και σήκωναν τα σεντόνια για αναγνώριση.

Οι σύγχρονες τραγωδίες

Θυμάμαι ακόμη τις σύγχρονες τραγωδίες και σκεφτόμουν το τροχαίο στα Τέμπη με τα παιδιά. Τότε αρνήθηκα να μιλήσω στην τηλεόραση γιατί έπαιζαν ωμά πλάνα. Δεν γίνεται να δείχνουν συνεχώς εικόνες νεκρών παιδιών ή των οπαδών του ΠΑΟΚ όπως γίνεται τώρα. Οι οικογένειες πενθούν, και δεν χρειάζεται να δείχνεις ξανά και ξανά το φρικτό θέαμα.