Το χαμένο τζαμί με το ρολόι της Θεσσαλονίκης που κράτησε μέσα του μια τραγική ιστορία
Η ιστορία του συνδέεται με ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια της πόλης του 19ου αιώνα
Πριν από την πυρκαγιά του 1917 γεγονός που άλλαξε οριστικά τη μορφή της Θεσσαλονίκης, η πόλη είχε στον ορίζοντά της ένα κτίριο που σήμερα υπάρχει μόνο σε παλιές φωτογραφίες και καρτ ποστάλ.
Ήταν το Σαατλί Τζαμί, το «τζαμί με το ρολόι», ένα από τα χαρακτηριστικά οθωμανικά μνημεία της πόλης.
Το τζαμί του Σελίμ Πασά βρισκόταν κοντά στο Διοικητήριο, στην καρδιά της διοικητικής Θεσσαλονίκης των ύστερων οθωμανικών χρόνων.
Η ονομασία του δεν ήταν τυχαία.
Στον χώρο του υπήρχε πύργος με ρολόι, ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό στοιχείο που το έκανε αναγνωρίσιμο και του έδωσε τη θέση του στη μνήμη της πόλης.
Σε μια εποχή όπου η Θεσσαλονίκη ήταν ένα μωσαϊκό κοινοτήτων (μουσουλμάνων, Εβραίων, χριστιανών και άλλων πληθυσμών) τα τεμένη, οι συναγωγές, οι εκκλησίες και τα δημόσια κτίρια δεν ήταν απλώς χώροι χρήσης, αλλά αποτελούσαν σημεία αναφοράς μέσα σε ένα σύνθετο αστικό τοπίο που σήμερα έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί.
Το όνομα του Σαατλί Τζαμί συνδέθηκε όμως και με ένα από τα πιο γνωστά και τραγικά γεγονότα της Θεσσαλονίκης του 19ου αιώνα, το οποίο πρόσφατα παρουσιάσαμε μέσα από τη στήλη Εσύ Ήξερες Ότι…
Τον Μάιο του 1876, μέσα στο τζαμί σημειώθηκε η δολοφονία των Ευρωπαίων προξένων Ερρίκου Άμποτ και Ζιλ Μουλέν, γεγονός που προκάλεσε διεθνή αντίδραση και έφερε τη Θεσσαλονίκη στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
Το περιστατικό δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά αντανακλούσε τις μεγάλες εντάσεις μιας αυτοκρατορίας που βρισκόταν σε κρίση και μιας πόλης όπου συναντιούνταν διαφορετικές θρησκείες, εθνικές ταυτότητες και πολιτικές επιδιώξεις.
Το Σαατλί Τζαμί δεν επέζησε της μεγάλης πυρκαγιάς του 1917, η οποία κατέστρεψε μεγάλο τμήμα του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης και άλλαξε για πάντα την εικόνα της πόλης.
Σήμερα δεν υπάρχει κάποιο εμφανές ίχνος του. Η θέση του, όμως, παραμένει κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Μέσα από τις παλιές φωτογραφίες βλέπουμε μια πόλη που δεν υπάρχει πια.
Μια πόλη όπου ένας πύργος με ρολόι μπορούσε να λειτουργεί ως σημείο προσανατολισμού και σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής.
Αν κάποιος προσπαθήσει σήμερα να αναζητήσει το Σαατλί Τζαμί στη Θεσσαλονίκη, δεν θα βρει παρά μόνο τον χώρο όπου κάποτε στεκόταν. Το τζαμί βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού Διοικητηρίου, κοντά στην οδό Αγίου Δημητρίου και στην πλατεία του Υπουργείου Μακεδονίας–Θράκης, σε ένα σημείο που αποτελούσε κατά την οθωμανική περίοδο έναν από τους σημαντικότερους διοικητικούς πυρήνες της πόλης.
Πιο συγκεκριμένα εκεί όπου σήμερα είναι οι οδοί Κασσάνδρου και Ολυμπιάδος και η μικρή οδός που βρίσκεται μεταξύ τους και ονομάζονταν Αλεξάνδρου του Μεγάλου.
Η θέση που βρισκόταν έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί η περιοχή γύρω από το Διοικητήριο διατηρεί ακόμη ίχνη της πολυεπίπεδης ιστορίας της Θεσσαλονίκης.
Σε μικρή απόσταση συναντά κανείς μνημεία διαφορετικών εποχών, από βυζαντινά κατάλοιπα μέχρι οθωμανικά και νεότερα δημόσια κτίρια.
Το Σαατλί Τζαμί είναι ένα από τα κενά αυτής της εικόνας: ένα κτίριο που δεν σώθηκε, αλλά βοηθά να καταλάβουμε πώς έμοιαζε η πόλη πριν από έναν αιώνα.
