Εσύ ήξερες ότι… Στη Θεσσαλονίκη υπάρχει το μοναδικό Φαρμακευτικό Μουσείο στη χώρα

Εικόνες: Θωμάς Νεδέλκος

Η Θεσσαλονίκη κρύβει ιστορίες σε κάθε γωνιά της. Από κτίρια και σημεία που προσπερνάμε καθημερινά μέχρι ιστορίες και μικρές λεπτομέρειες της πόλης που δύσκολα προσέχει κανείς ή δεν έχει ακούσει κάτι γι’ αυτές.

Αυτή η στήλη ξεψαχνίζει μικρά και μεγάλα μυστικά της πόλης.

Εσύ ήξερες ότι…

Στη Θεσσαλονίκη βρίσκεται το Ελληνικό Φαρμακευτικό Μουσείο;

Και όμως!

Ένα ξεχωριστό ταξίδι στα μυστικά της φαρμακευτικής ιστορίας έχουν την ευκαιρία να κάνουν οι Θεσσαλονικείς και οι επισκέπτες της πόλης μέσα από μια ξενάγηση στο Ελληνικό Φαρμακευτικό Μουσείο.

Έπειτα από επίπονες προσπάθειες πολλών ετών και χάρη στο πείσμα και το μεράκι του φαρμακοποιού Βασίλη Νικόλτσιου και πάντα με τη στήριξη του τότε προέδρου του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (ΦΣΘ) Κυριάκου Θεοδοσιάδη ο οποίος είχε και την ιδέα της δημιουργίας του Μουσείου, το όνειρο της ανάδειξης της πολύ σημαντικής φαρμακευτικής ιστορίας της χώρας μας πήρε σάρκα και οστά.

Η σκέψη για τη δημιουργία ενός φαρμακευτικού μουσείου στην Θεσσαλονίκη εκφράστηκε για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2001 από τον πρόεδρο του ΦΣΘ, Κυριάκο Θεοδοσιάδη.

Τα εγκαίνια του έγιναν στις 6 Οκτωβρίου 2007, μετά από έξι χρόνια προσπαθειών και σκληρής εθελοντικής δουλειάς.

Χαρακτηριστικό είναι ότι δημιουργήθηκε σε χρόνο-ρεκόρ, καθώς δύο μήνες μετά το στήσιμό του, άνοιξε τις πύλες του.

Μέσα από τουλάχιστον 3.000 αντικείμενα, όπως φαρμακευτικά έπιπλα, βιβλία συνταγών, επιστολόχαρτα φαρμακείων, φιαλιδίων με φαρμακευτικές δραστικές ουσίες που χρονολογούνται από το 1900 κι ακόμη παλαιότερα, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να ξεναγηθούν στο παρελθόν, τότε που το φαρμακείο αποτελούσε έναν σημαντικό τόπο συνάντησης των ανώτερων αρχών των κωμοπόλεων κι όπου, εκτός από την παρασκευή φαρμάκων, γίνονταν και εξετάσεις αίματος, καρδιάς, ακόμη και ακτινογραφίες.

Το Ελληνικό Φαρμακευτικό Μουσείο στεγάζεται στο κτίριο όπου βρίσκονται τα νέα γραφεία του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (οδός Εθνικής Αντιστάσεως 173-175, Φοίνικας), είναι ανοιχτό από Δευτέρα έως Παρασκευή, από τις 8 το πρωί έως τις τρεις μετά το μεσημέρι και η είσοδος είναι δωρεάν.

Σε περίπτωση οργανωμένων ομαδικών επισκέψεων, υπάρχει η δυνατότητα λειτουργίας του και άλλες ημέρες έπειτα από συνεννόηση και με δωρεάν ξενάγηση.

Το πιο παλιό αντικείμενο της συλλογής του μουσείου είναι ένα βιβλίο με τα άπαντα του Διοσκουρίδη, ο οποίος υπήρξε ο διασημότερος φαρμακογνώστης-φαρμακολόγος της αρχαιότητος. Το βιβλίο χρονολογείται από το 1598 και στις 650 σελίδες του, που είναι φτιαγμένες από χειροποίητο χαρτί, ανακαλύπτει κάποιος παλιές συνταγές και πληροφορίες για χιλιάδες φάρμακα.

«Ο Διοσκουρίδης ήταν ο πρώτος στρατιωτικός φαρμακοποιός που ακολουθούσε τον ρωμαϊκό στρατό και όπου πήγαινε κατέγραφε τις δράσεις των φαρμακευτικών φυτών. Όλο αυτό το υλικό το συγκέντρωσε σε αυτό το βιβλίο, στο οποίο περιλαμβάνονται οι φαρμακολογικές παρατηρήσεις, δηλαδή τα μυστικά των φαρμακευτικών φυτών. Η δρόγη, δηλαδή το συγκεκριμένο μέρος του φυτού από το οποίο παίρνουμε τη δραστική, φαρμακολογικά, ουσία, έχει απασχολήσει από την αρχαιότητα τον άνθρωπο και μάλιστα σήμερα υπάρχουν εταιρείες που έχουν στραφεί σχεδόν αποκλειστικά στα φαρμακευτικά φυτά» έχει δηλώσει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Νικόλτσιος.

Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί ένα φαρμακείο πολεμικού πλοίου από το 1800, βιβλία φαρμακευτικής από την εποχή του Όθωνα και χειρόγραφα επιστολόχαρτων από διάφορα φαρμακεία, από την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Θεσσαλονίκη, με σπάνιες πληροφορίες που δίνουν και το στίγμα της εκάστοτε εποχής.

Ιστορικής, όμως, αξίας είναι τα επιβλητικά φαρμακευτικά έπιπλα που φιλοξενούνται στο μουσείο. Προέρχονται από το φαρμακείο ‘Η Έλαφος’ του Ζαφειρίου Σφύρα στον Βόλο, το οποίο διέθετε μία περίτεχνη κρυστάλλινη βιτρίνα σχεδιασμένη στο Παρίσι και κατασκευασμένη το 1889 στη Βιέννη. Ξεχωρίζει, επίσης, μία μεγάλη σύνθεση με δρύινες βιτρίνες, κατασκευασμένη στην Βιέννη, με ύψος 4,90 μέτρα και πλάτος 6,40. Μετά από πολλά χρόνια, το φαρμακείο και τα έπιπλα κατέληξαν στον φαρμακοποιό Δημήτρη Πάνου, του οποίου ο γιος Μιχαήλ τα δώρισε στο μουσείο.

«Τα έπιπλα αυτά προέρχονται από το φαρμακείο “Η Έλαφος” του Ζαφειρίου Σφύρα, από τον Βόλο. Ήταν ένα πολύ μεγάλο και γνωστό φαρμακείο της πόλης, το οποίο απασχολούσε τέσσερις γιατρούς. Τα έπιπλα αυτά, όταν έκλεισε το φαρμακείο του Σφύρα, πέρασαν στα χέρια του φαρμακοποιού Δημήτρη Πάνου και όταν αυτός πέθανε τα μοιράστηκαν τα παιδιά του. Τα συγκεκριμένα τα πήρε στην Ιταλία η κόρη του που είχε παντρευτεί Ιταλό. Τα έπιπλα αυτά έμειναν 30 χρόνια στην αποθήκη. Ο γιος του Δημήτρη Πάνου, ο Μιχάλης, ο οποίος είναι φαρμακέμπορος στη Θεσσαλονίκη, όταν έμαθε ότι σκοπεύουμε να δημιουργήσουμε Φαρμακευτικό Μουσείο αγόρασε τα έπιπλα από την αδελφή του, τα μετάφερε στην Ελλάδα και τα δώρισε στο μουσείο μαζί με 30.000 ευρώ για την συντήρησή τους» έχει πει ο κ. Νικόλτσιος σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ιδιαίτερη αναφορά στην επίσημη ιστοσελίδα του Μουσείου γίνεται και στην γενική διευθύντρια του Ελληνικού Φαρμακευτικού Μουσείου, καθηγήτρια ΑΠΘ Ευαγγελία Βαρέλλα, η οποία είχε αναλάβει αμισθί τα καθήκοντά της από τον Σεπτέμβριο του 2007 και με το επιστημονικό κύρος, τις διασυνδέσεις της στα φαρμακευτικά μουσεία της Ευρώπης, αλλά και με συνεχείς παρεμβάσεις, παραινέσεις και προτροπές, υποστηρίζει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις προσπάθειες του Δ.Σ. του Ελληνικού Φαρμακευτικού Μουσείου.