Δύο «αμφιλεγόμενες» πλευρές της μεγαλύτερης Επανάστασης στη σύγχρονη ιστορία

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Λέξεις: Αλέξανδρος Παπακωνσταντόπουλος, Θωμάς Καλέσης 

Λίγο η προηγηθείσα Αμερικανική Επανάσταση και η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1780, λίγο οι ευγενείς και η πίεσή τους προς το Στέμμα για τη διατήρηση των προνομίων τους, λίγο η Τρίτη Τάξη που “δεν ήταν τίποτα, αλλά φιλοδοξούσε να γίνει τα πάντα” και το αποτέλεσμα είναι ένα:

Η γέννηση της μεγαλύτερης και επιδραστικότερης επανάστασης της νεωτερικότητας.

Η κατάληψη της Βαστίλης αποτελεί το νούμερο 1 συμβολικό γεγονός, και τα σύμβολα στην ιστορία διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο, και με αφορμή αυτό θα ασχοληθούμε με δύο πτυχές της Γαλλικής Επανάστασης, οι οποίες έχουν γεννήσει πολλές συζητήσεις και διαμάχες. Την περίοδο της ανόδου των Ιακωβίνων και του ¨μεγάλου τρόμου¨ και την περίοδο της ανόδου του Ναπολέοντα Βοναπάρτη και την εδραίωση του αστικού κράτους.

Από την Ισότητα στον Φόβο: Η άνοδος των Ιακωβίνων και η εποχή της Τρομοκρατίας

Η πτώση της Βαστίλης στις 14 Ιουλίου του 1789 υπόσχονταν έναν νέο κόσμο βασισμένο στην Ελευθερία, την Ισότητα και την Αδελφοσύνη. Ωστόσο, τέσσερα χρόνια αργότερα, η Γαλλική Επανάσταση βρέθηκε στο πιο σκοτεινό και δραματικό της σταυροδρόμι. Η χώρα πολιορκούνταν από τις απολυταρχικές μοναρχίες της Ευρώπης, ενώ στο εσωτερικό της ξέσπαγαν εμφύλιες εξεγέρσεις, λιμός και οικονομική κατάρρευση.

Μέσα σε αυτό το κλίμα απόγνωσης και υπαρξιακής απειλής για την Επανάσταση, την εξουσία ανέλαβε ίσως η πιο ριζοσπαστική πολιτική ομάδα: Οι Ιακωβίνοι.

Η επικράτηση των ριζοσπαστών

Με ηγετικές φυσιογνωμίες όπως ο Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος, ο Ζορζ Δαντών και ο Ζαν-Πωλ Μαρά, οι Ιακωβίνοι παραμέρισαν τους μετριοπαθείς Γιρονδίνους. Στηριζόμενοι στη δυναμική των Sans-Cullotes (των «Αβράκωτων») δηλαδή των λαϊκών στρωμάτων του Παρισιού που απαιτούσαν άμεσες λύσεις, οι Ιακωβίνοι επέβαλαν μια διακυβέρνηση έκτακτης ανάγκης.

Για να προστατεύσουν την Επανάσταση συγκρότησαν την Επιτροπή Κοινής Σωτηρίας, η οποία εξελίχθηκε γρήγορα σε μια συγκεντρωτική και αμείλικτη εξουσία.

Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος: Από «Αδιάφθορος», δικτάτορας

Λίγες προσωπικότητες στην ιστορία παραμένουν τόσο διφορούμενες όσο ο Μαξιμιλανός Ροβεσπιέρος. Δικηγόρος από το Αράς, ξεκίνησε την πολιτική του πορεία ως ένας φανατικός υπερασπιστής των φτωχών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της κατάργησης της θανατικής ποινής.

Λόγω της αυστηρής ηθικής του και της άρνησής του να χρηματιστεί, κέρδισε επάξια το προσωνύμιο: «Ο Αδιάφθορος».

Ωστόσο, η ιδεολογική του εμμονή με τη θεωρία του Ζαν – Ζακ Ρουσώ για την «κοινή βούληση» τον οδήγησε σε ένα επικίνδυνο μονοπάτι. Για τον Ροβεσπιέρο, η Επανάσταση δεν ήταν απλώς μια πολιτική αλλαγή, αλλά μια σταυροφορία ηθικής για τη δημιουργία μιας «Δημοκρατίας της Αρετής».

Σε αυτή την ιδεατή πολιτεία, όποιος διαφωνούσε δεν ήταν απλός πολιτικός αντίπαλος, αλλά «προδότης» και «εχθρός του λαού». Έτσι, ο άνθρωπος που κάποτε αντεπιτίθετο στη θανατική ποινή, μετατράπηκε στον κύριο αρχιτέκτονα του Μεγάλου Τρόμου, θεωρώντας ότι η βία ήταν το απαραίτητο μέσο για την κάθαρση της κοινωνίας.

Το τέλος του δε, ήταν θεαματικό, αιματηρό και ίσως και ειρωνικό αν σκεφτεί κανείς ότι άφησε την τελευταία του πνοή από το ίδιο «εργαλείο» που χρησιμοποίησε για να εξοντώσει τους αντιπάλους του.

Η πτώση του συνέβη μέσα σε μόλις 48 ώρες, κατά τη λεγόμενη Θερμιδοριανή Αντίδραση που ξεκίνησε στις 26 και διήρκεσε μέχρι τις 28 Ιουλίου του 1794:

Συγκεκριμένα:

• Στις 26 Ιουλίου 1794 (8 Θερμιδόρ): Ο Ροβεσπιέρος ανεβαίνει στο βήμα της Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης και βγάζει μια πύρινη ομιλία. Δηλώνει ότι υπάρχει μια νέα συνωμοσία και ότι έχει μια λίστα με «προδότες» ανάμεσα στους βουλευτές. Δεν αποκαλύπτει κανένα όνομα. Γεγονός που σπέρνει τον πανικό. Επειδή καθένας φοβόταν ότι ήταν στη λίστα, οι βουλευτές αποφάσισαν να συνασπιστούν εναντίον του για να σώσουν τη ζωή τους.
• Στις 27 Ιουλίου 1794 (9 Θερμιδόρ): Όταν ο Ροβεσπιέρος προσπαθεί να μιλήσει ξανά την επόμενη ημέρα, οι βουλευτές διακόπτουν φωνάζοντας «Κάτω ο τύραννος!».  Η Εθνοσυνέλευση ψηφίζει ομόφωνα τη σύλληψη αυτού, του αδελφού του και των στενών συνεργατών του (όπως ο Σαιν – Ζυστ).
• Νύχτα 27ης προς 28η Ιουλίου: Οπαδοί του τον απελευθερώνουν προσωρινά και καταφεύγει στο Δημαρχείο του Παρισιού (Hotel de Ville). Τις πρώτες πρωινές ώρες, τα στρατεύματα της Εθνοσυνέλευσης εισβάλλουν στο κτίριο. Μέσα στο χάος, ο Ροβεσπιέρος δέχεται μια σφαίρα στο σαγόνι – είτε από απόπειρα αυτοκτονίας, είτε από πυροβολισμό στρατιώτη – συντρίβοντας την κάτω γνάθο του.
• 28 Ιουλίου 1794 (10 Θερμιδόρ): Αιμόφυρτος, αμίλητος και σε φρικτούς πόνους, οδηγείται χωρίς δίκη στη λαιμητόμο στην Πλατεία της Επαναστάσεως, μαζί με 21 συνεργάτες του. Όταν ο δήμιος του αφαίρεσε τον επίδεσμο από το σαγόνι, ο Ροβεσπιέρος έβγαλε μια κραυγή πόνου, λίγες στιγμές πριν πέσει η λεπίδα. Το πλήθος, που μέχρι χθες τον αποθέωνε, ξέσπασε σε χειροκροτήματα.

Οι Αβράκωτοι (Sans – Culottes): Η καρδιά της Επανάστασης στα χρόνια του Ροβεσπιέρου

Αν ο Ροβεσπιέρος ήταν το μυαλό της ριζοσπαστικής φάσης, οι Αβράκωτοι (Sans – Culottes) ήταν οι μύες και η ψυχή της. Ο όρος προήλθε αρχικά ειρωνικά, καθώς οι ευγενείς φορούσαν μεταξωτά παντελόνια μέχρι το γόνατο (culottes), ενώ οι εργάτες, οι τεχνίτες, οι καταστηματάρχες και οι φτωχοί του Παρισιού φορούσαν μακριά, χοντροκομμένα παντελόνια. Οι ίδιοι υιοθέτησαν το όνομα με υπερηφάνεια.

Οι Αβράκωτοι δεν κινούνταν από αφηρημένες θεωρίες, αλλά από τις καθημερινές τους ανάγκες: την τιμή του ψωμιού, την επιβίωση και την οργή για την κοινωνική αδικία. Με λίγα λόγια ήταν αυτοί που:

• Κατέλαβαν τη Βαστίλη το 1789
• Εισέβαλαν στο παλάτι των Κεραμεικών το 1792 καταργώντας ουσιαστικά τη μοναρχία 
• Απαιτούσαν αμείλικτη τιμωρία για τους μαυραγορίτες και τους προδότες 

Χωρίς τη δική τους πίεση και τους δρόμους του Παρισιού υπό τον έλεγχό τους, οι Ιακωβίνοι δεν θα είχαν καταφέρει ποτέ να καταλάβουν την εξουσία. Παράλληλα όμως, η ανεξέλεγκτη οργή τους ήταν αυτή που συχνά έστελνε τις μάζες σε αιματηρές ακρότητες.

Ο Μεγάλος Τρόμος (La Grande Terreur)

Από το καλοκαίρι του 1793 έως το καλοκαίρι του 1794, η Γαλλία έζησε την περίοδο του Μεγάλου Τρόμου. Οι ιδεολογικές προσεγγίσεις του Ροβεσπιέρου ήταν σαφής: «Αν το ατού της λαϊκής κυβέρνησης σε καιρό ειρήνης είναι η αρετή, σε καιρό επανάστασης είναι ταυτόχρονα η αρετή και ο τρόμος. Η αρετή χωρίς την οποία ο τρόμος είναι ολέθριος. Ο τρόμος χωρίς τον οποίο η αρετή είναι ανίσχυρη».

Η λαιμητόμος ως σύμβολο: Με τον «Νόμο περί Υπόπτων», οποιοσδήποτε θεωρούνταν εχθρός της Επανάστασης οδηγούνταν στην γκιλοτίνα. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι – από τη βασίλισσα Μαρία Αντουανέτα μέχρι απλούς χωρικούς και πρώην ηγέτες της Επανάστασης – εκτελέστηκαν.

Κοινωνική Πολιτική και Αποχριστιανοποίηση: Παράλληλα με τη βία, οι Ιακωβίνοι εφάρμοσαν πρωτοποριακά κοινωνικά μέτρα: Επέβαλαν ανώτατα όρια τιμών (Maximum) στα βασικά αγαθά για να καταπολεμήσουν την ακρίβεια, καθιέρωσαν τη δωρεάν εκπαίδευση και προσπάθησαν να αντικαταστήσουν τον Χριστιανισμό με τη «Λατρεία του Υπέρτατου Όντος» και ένα νέο, επαναστατικό ημερολόγιο.

Η πτώση και η κληρονομιά του Χάους

Ο Τρόμος, όμως, κατανάλωσε τα ίδια του τα παιδιά. Όταν ο Ροβεσπιέρος άρχισε να απειλεί ακόμα και τους στενούς του συνεργάτες, η τρομοκρατία έγινε ανυπόφορη. Τον Ιούλιο του 1794 (μήνας «Θερμιδόρ», σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο), οι πανικόβλητοι βουλευτές της Συμβατικής Εθνοσυνέλευσης συνασπίστηκαν εναντίον του. Ο Ροβεσπιέρος συνελήφθη με τον τρόπο που περιγράψαμε παραπάνω και οδηγήθηκε όπως και τόσες χιλιάδες άλλοι, στη λαιμητόμο.

Με τον τρόπο αυτό, η διοίκηση των Ιακωβίνων έβαλε τέλος στη λαϊκή φάση της Επανάστασης, που για πολλούς θεωρείται ακραία. Η Γαλλία βγήκε από την περίοδο του Τρόμου τραυματισμένη, εξαντλημένη και φοβισμένη. Η αστική τάξη που ανέλαβε στη συνέχεια τη διακυβέρνηση αποδείχθηκε αδύναμη να διατηρήσει την ασταθή ισορροπία.

Η κοινωνία διψούσε, πλέον, για ένα και μόνο πράγμα: την τάξη και την ασφάλεια, ανοίγοντας επί της ουσίας τον δρόμο για την έλευση ενός στρατηγού που τους τα υποσχέθηκε.

Ναπολέων Βοναπάρτης: Ο πρώτος κοσμικός μύθος της νεωτερικότητας

Πόσο εύκολα ταξινομούμε, και τακτοποιούμε, μεγάλες προσωπικότητες της ιστορίας στις καθημερινές μας συζητήσεις;

Πόσο εύκολα καταλήγουμε σε αρνητικές ή θετικές κρίσεις, υπερτονίζοντας την μία ή την άλλη πλευρά μιας ιστορικής φιγούρας;

Και πως να γίνει διαφορετικά άλλωστε, όταν μιλάμε για ανθρώπους, ή ομάδες ανθρώπων, για τους οποίους ύστερα από χιλιάδες γραμμένες σελίδες δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο αν το ιστορικό εκκρεμές γέρνει προς την αρνητική ή την θετική πλευρά. Κάτι τέτοιο είναι φυσικό, αφού σημαντική προσωπικότητα και έντονο αποτύπωμα στον ρου της ιστορίας σημαίνει και ένθερμους υποστηρικτές ή πολέμιους αντίστοιχα.

Η Γαλλική Επανάσταση προσφέρει πολλά τέτοια παραδείγματα προς ανάλυση, με την συνθετότητα και πολυπλοκότητα ανθρώπων και καταστάσεων να κάνει αδύνατο το έργο μιας απλής ταξινόμησης στο καλό ή κακό κουτάκι της ιστορικής δράσης.

Ο Ναπολέων Βοναπάρτης αποτελεί ένα από τα πιο κλασσικά παραδείγματα αυτού του είδους.

Πεφωτισμένος στρατιωτικός που εκσυγχρόνισε τη Γαλλία και την Ευρώπη ή αυταρχικός δικτάτορας;  Γνήσιο τέκνο της επανάστασης ή πολέμιος των αρχών αυτής;  Τέλος, πόσο πολύ η δράση του επηρέασε τον κόσμο όπως τον γνωρίζουμε σήμερα;

Πολλές φορές στον δημόσιο διάλογο η αναφορά στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη διακατέχεται από μια αρνητική χροιά (π.χ. ο Βοναπαρτισμός ως συνώνυμο του αυταρχισμού και της υποταγής του λαού στον ηγέτη).

Είναι άδικο αυτό;

Στις περιπτώσεις και για τους λόγους που αναφέρεται όχι. Άδικο είναι η αναφορά να περιορίζεται μόνο εκεί, μη λαμβάνοντας υπόψη και τις άλλες, καθόλου αμελητέες, θετικές πλευρές αυτού.

Για τον λόγο αυτό, και γιατί είναι πρακτικά αδύνατο σε ένα άρθρο να σκιαγραφηθεί ολόκληρη η προσωπικότητα του Ναπολέοντα και το αποτύπωμά της, θα επιχειρηθεί ένα μικρό άγγιγμα και πλησίασμα στο Ναπολεόντειο έργο σε επίπεδο οργάνωσης των θεσμών, ένα έργο με έντονη επίδραση στη διαμόρφωση της πολιτικής νεωτερικότητας.

Πρώτα, όμως, λίγα ιστορικά σφηνάκια για την πορεία του μύθου του Ναπολέων Βοναπάρτη.

Σύμμαχος σε αυτή την προσπάθεια θα είναι ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς στον σύγχρονο κόσμο, ο Eric Hobsbawm (1917-2012), ο οποίος στο βιβλίο του “Η εποχή των επαναστάσεων” θα γράψει για τον Ναπολέοντα:

“Ο ίδιος ο Ναπολέων Βοναπάρτης, αν και ευγενικής καταγωγής με τα κριτήρια της βάρβαρης γενέτειράς του, της Κορσικής, ήταν και αυτός τυπικός καριερίστας του είδους. Γεννημένος το 1769, αναδείχτηκε σιγά σιγά στο πυροβολικό, σε έναν από τους λίγους κλάδους του βασιλικού στρατού όπου οι τεχνικές γνώσεις ήταν απαραίτητες , και ήταν φιλόδοξος, δυσαρεστημένος και επαναστατικός.

Στην επανάσταση, και ιδίως στη δικτατορία των Ιακωβίνων, την οποία υποστήριζε ένθερμα, αναγνωρίστηκε από έναν τυπικό κομισάριο σε ένα κρίσιμο μέτωπο -έναν συμπατριώτη του Κορσικανό, που δεν θα μπορούσε άλλωστε να βλάψει τις προοπτικές του- ως στρατιώτης με εξαιρετικά χαρίσματα και πολλά υποσχόμενος. Το Έτος 2 έγινε στρατηγός. Επιβίωσε μετά την πτώση του Ροβεσπιέρου, και το χάρισμά του να καλλιεργεί χρήσιμες επαφές στο Παρίσι τον βοήθησε να προχωρήσει μετά τη δύσκολη αυτή στιγμή. Εκμεταλλεύτηκε τις ευκαιρίες που του δόθηκαν κατά την ιταλική εκστρατεία το 1796, που τον ανέδειξε ως  τον αδιαφιλονίκητο πρώτο τη τάξει στρατιώτη της δημοκρατίας, με δράση σχεδόν ανεξάρτητη από τις πολιτικές αρχές.

Η εξουσία εν μέρει του δόθηκε, εν μέρει την άρπαξε ο ίδιος όταν οι ξένες εισβολές το 1799 αποκάλυψαν την αδυναμία του Διευθυντηρίου και το απολύτως απαραίτητο της δικής του παρουσίας. Έγινε ο Πρώτος Ύπατος, έπειτα ισόβιος Ύπατος, έπειτα Αυτοκράτορας. Και με την άφιξή του ως εκ θαύματος, τα άλυτα προβλήματα του Διευθυντηρίου άρχισαν να επιδέχονται λύσεις. Μέσα σε λίγα χρόνια η Γαλλία απέκτησε Αστικό Κώδικα, κονκορδάτο με την Εκκλησία, ακόμη και Εθνική Τράπεζα, το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο της αστικής σταθερότητας. Και ο κόσμος απέκτησε τον πρώτο κοσμικό μύθο του”.

Εξορθολογισμός θεσμών

Ο Ναπολέοντας δεν είναι ο άνθρωπος που σκέφτηκε τους πολιτικούς θεσμούς της νεωτερικότητας -η επανάσταση τους είχε φανταστεί- αλλά είναι αυτός που πολλούς από αυτούς τους έκανε πράξη.

Ποιοι είναι αυτοί;

Ο Hobsbawm, και πάλι, απαντάει:

“Τα μεγάλα φωτεινά μνημεία του γαλλικού δικαίου, οι Κώδικες που έγιναν πρότυπα για ολόκληρο τον μη αγγλοσαξονικό κόσμο, ήταν έργο του Ναπολέοντα. Η υπαλληλική ιεραρχία από τους νομάρχες και κάτω, η ιεραρχία των δικαστηρίων και των σχολείων ήταν δικό του έργο. Οι μεγάλες “σταδιοδρομίες” της γαλλικής δημόσιας ζωής -στρατός, δημόσια υπηρεσία, εκπαίδευση, δίκαιο- διατηρούν ακόμη τη ναπολεόντεια μορφή τους. Έφερε σταθερότητα και ευημερία σε όλους εκτός από τους 250.000 Γάλλους που δεν επέστρεψαν από τους πολέμους. Αλλά ακόμη και στους συγγενείς των νεκρών έφερε δόξα”.

Ένα κομμάτι που συχνά παραλείπεται όταν γίνεται αναφορά στην οργάνωση των θεσμών των κατακτημένων από τη Γαλλία χωρών και κρατιδίων είναι το πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε ο εκσυγχρονισμός και η “ορθολογική” οργάνωση των θεσμών αυτών από τον Ναπολέοντα.

Ο Ιωάννης Κολιόπουλος στο βιβλίο του “Νεώτερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, 1789-1945” θα υποστηρίξει πως “Οι προσαρτημένες και εξαρτημένες χώρες δέχθηκαν χωρίς εξαίρεση συντάγματα φιλελεύθερα και τον αστικό κώδικα των Γάλλων. Όχι τόσο από πίστη στην ανάγκη θεσπίσεως κοινοβουλευτικής κυβερνήσεως και ελέγχου της εξουσίας όσο από πεποίθηση στο σχεδιασμό και τη σύνταξη της εξουσίας ορθολογικά, ο Ναπολέων προικοδότησε τις ελεγχόμενες χώρες της ηπείρου με καταστατικούς χάρτες και νόμους σύμφωνα με τα γαλλικά πρότυπα, αυτά που είχαν προέλθει από την επανάσταση. Ο Γάλλος αυτοκράτορας και οι υποτελείς του θεωρούσαν ακατανόητη την άποψη ότι οι θεσμοί και οι νόμοι μιας χώρας θα πρέπει να εκφράζουν τις ιδιαιτερότητες και τις παραδόσεις ενός λαού ως προς την οργάνωση της κοινωνίας και της πολιτείας. Πιστοί στον ορθολογισμό του Διαφωτισμού, αλλά και στην ενότητα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, θεωρούσαν ότι οι λαοί επιδίωκαν τους ίδιους στόχους με τα ίδια μέσα, τον ορθολογισμό.

Στόχος ήταν παντού η κατάργηση των φεουδαλικών υποχρεώσεων και προνομίων και η συγκέντρωση της εξουσίας. Θεσπίστηκε παντού η ισότητα των πολιτών απέναντι στον νόμο, και η εξουσία της κεντρικής κυβερνήσεως αυξήθηκε δραματικά. Οι κάτοικοι της γαλλοκρατούμενης Ευρώπης έγιναν πολίτες νομικά ισότιμοι μεταξύ τους, αλλά ταυτόχρονα αυξήθηκε η εξουσία και η παρουσία του κράτους. Σε αντίθεση όμως με τους Γάλλους δουλοπαροίκους, οι δουλοπάροικοι των γαλλοκρατούμενων χωρών ήταν υποχρεωμένοι να αποζημιώσουν τους πρώην κυρίους των. Μόνο στο Βέλγιο και στη Ρηνανία δεν είχαν ανάλογη υποχρέωση οι δουλοπάροικοι, για το λόγο ότι οι χώρες αυτές ενσωματώθηκαν στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας”.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα “ορθολογικής” οργάνωσης των θεσμών αποτελεί η μεταρρύθμιση στον εκκλησιαστικό τομέα.

“Σε όλες τις γαλλοκρατούμενες χώρες η εξουσία έπαυε να αποτελεί εξουσία παράλληλη και ανεξάρτητη από το κράτος. Καταργήθηκε η περιορίσθηκε η δικαιοδοσία των δικαστηρίων. Στην Ισπανία καταργήθηκε η Ιερά Εξέταση. Παντού επιβλήθηκε η ανεξιθρησκεία. Καθολικοί, Προτεστάντες, Ορθόδοξοι και Εβραίοι απολάμβαναν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα. Το κράτος δεν ήταν πλέον θρησκευτική κοινότητα αλλά κοινότητα πολιτών μιας επικράτειας. Ήταν αυτό μια από τις σημαντικότερες ίσως αλλαγές που εξήχθη από τη Γαλλία του Ναπολέοντα. Με την αριστοκρατία ο Γάλλος αυτοκράτορας ήταν διατεθειμένος να συμβιβαστεί, όχι όμως με την εκκλησία, επειδή ένας τέτοιος συμβιβασμός θα έθετε εν αμφιβόλω την αρχή του κοσμικού κράτους, που ήταν από τις βασικότερες της επαναστάσεως” (Κολιόπουλος).

Χρειάζεται να δημιουργήσουμε την αγιογραφία του Ναπολεόντα Βοναπάρτη;

Φυσικά και όχι, απλώς είναι καλό να γνωρίζουμε πως εκτός της αυταρχικότητάς του είχε και θετικές πλευρές στη δράση του, με έντονη επίδραση στη διαμόρφωση του κόσμου μέχρι και σήμερα.

Θα κλείσουμε με λίγες λέξεις από τον Eric Hobsbawm για την εμβέλεια του μύθου του Βοναπάρτη:

“Ο Ναπολέων ήταν ο “μικρός δεκανέας” που έφτασε να εξουσιάζει μια ήπειρο από καθαρά προσωπικό ταλέντο. (Αυτό δεν ήταν απόλυτα αληθινό , αλλά η άνοδός του ήταν αρκετά απότομη και μεγάλη ώστε να είναι λογική η περιγραφή αυτή.) Κάθε νέος διανοούμενος που καταβρόχθιζε τα βιβλία, όπως είχε κάνει ο νεαρός Βοναπάρτης, που έγραφε κακά ποιήματα και μυθιστορήματα και λάτρευε τον Rousseau, μπορούσε στο εξής να βλέπει όριό του τον ουρανό και το μονόγραμμά του μέσα σε δάφνινο στεφάνι.

Κάθε επιχειρηματίας είχε στο εξής ένα όνομα για τη φιλοδοξία του: να γίνει -και τα κλισέ αυτά υπάρχουν- ένας “Ναπολέων του χρήματος” ή της βιομηχανίας. Όλοι οι κοινοί θνητοί ενθουσιάζονταν στην μοναδική τότε θέα ενός κοινού θνητού που ξεπερνά σε φήμη και μεγαλείο του γαλαζοαίματους. Ο Ναπολέων έδωσε στη φιλοδοξία ένα όνομα, τη στιγμή που η διττή επανάσταση είχε ανοίξει το δρόμο στους φιλόδοξους”.