Εσύ ήξερες ότι… Στην καρδιά του ΑΠΘ θα βρεις ένα μνημείο – φόρο τιμής στους φοιτητές που θυσιάστηκαν για την πατρίδα
«ΑΚΜΗΣ ΕΣΤΗΚΥΙΑΝ ΕΠΙ ΞΥΡΟΥ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΣΑΝ ΤΑΙΣ ΑΥΤΩΝ ΨΥΧΑΙΣ ΚΕΙΜΕΘΑ ΡΥΣΑΜΕΝΟΙ»
Η Θεσσαλονίκη κρύβει ιστορίες σε κάθε γωνιά της. Από κτίρια και σημεία που προσπερνάμε καθημερινά μέχρι ιστορίες και μικρές λεπτομέρειες της πόλης που δύσκολα προσέχει κανείς ή δεν έχει ακούσει κάτι γι’ αυτές.
Αυτή η στήλη ξεψαχνίζει μικρά και μεγάλα μυστικά της πόλης.
Εσύ ήξερες ότι…
Στην καρδιά του campus του ΑΠΘ, στον αύλειο χώρο της παλιάς Φιλοσοφικής Σχολής, βρίσκεται εκεί μέχρι σήμερα το Μνημείο Πεσόντων Φοιτητών.
Ένα μαρμάρινο μνημείο που παραπέμπει σε αρχαία επιτύμβια στήλη και αποτελεί διαχρονικό φόρο τιμής στους φοιτητές που αγωνίστηκαν και έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα.
Το μαρμάρινο γεωμετρικό γλυπτό του μαρμαρογλύπτη Κωνσταντίνου Ξενάκη, δεν διαθέτει κάποιο είδος διακόσμησης, παραστάσεων ή ρεαλιστικών στοιχείων.
«ΑΚΜΗΣ ΕΣΤΗΚΥΙΑΝ ΕΠΙ ΞΥΡΟΥ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΣΑΝ ΤΑΙΣ ΑΥΤΩΝ ΨΥΧΑΙΣ ΚΕΙΜΕΘΑ ΡΥΣΑΜΕΝΟΙ»
Η αφιέρωση επί της στήλης είναι εμπνευσμένη από το λυρικό ποιητή Σιμωνίδη τον Κείον (556- 469 π.Χ.), ο οποίος με τα λόγια αυτά μνημόνευσε τους πεσόντες της Λήμνου κατά τους Περσικούς Πολέμους.
Σε ελεύθερη μετάφραση:
«Πάνω στην κόψη του ξυραφιού έστεκε η Ελλάδα ολόκληρη· τη σώσαμε με τη ζωή μας· είμαστε εδώ».
Τα αποκαλυπτήρια του μνημείου έγιναν το 1951 κατά τη διάρκεια του εορτασμού της εικοσιπενταετηρίδας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Ο τότε πρύτανης του Πανεπιστημίου, Νικόλαος Εμπειρίκος, στην ομιλία του είχε πει:
“Όμως, την ιερή ώρα του νεανικού ρεμβασμού, όταν ο ήλιος θα στέλνει από τα Πιέρια τις τελευταίες του ακτίνες και η αύρα του Θερμαϊκού θα σαλεύει τούτα τα φύλλα που σας σκεπάζουν, θα ησυχάσουν οι χαρούμενες φωνές, ο στοχασμός θα συγκεντρώνεται και το νεανικό μάτι θα αναπαύεται στην αγνή λευκότητα του μαρμάρου που συμβολίζει τη θυσία σας. Κι’ από τη στήλη αυτή βουβό, όμως ακαταμάχητο, θα σταλάζει στις νεανικές ψυχές που ήρθαν εδώ για να διδαχθούν, ένα, το υψηλότερο δίδαγμα: πως η ζωή κατακυρώνεται με τη θυσία και πως μοίρα του ανθρώπου και μοίρα του Ελληνισμού είναι: Το δένδρο της ελευθερίας να ποτίζεται με αίμα ανθρώπινο-με αίμα νεανικό.”
Συνολικά κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής καταγράφηκαν ονομαστικά 66 νεκροί φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (22 της Νομικής σχολής, 16 της Γεωπονικής, 8 της Ιατρικής, 7 της Φιλοσοφικής, 7 της Φυσικομαθηματικής, και 6 της Δασολογικής, μεταξύ αυτών ήταν και τρεις φοιτήτριες ), που εκτελέστηκαν ή πέθαναν από βασανιστήρια.
Επιπλέον, δεκάδες είναι οι αγνοούμενοι και εκατοντάδες οι τραυματίες και φυλακισμένοι φοιτητές και φοιτήτριες αυτήν την περίοδο.
Οι δύο πρώτοι φοιτητές εκτελέστηκαν δια τυφεκισμού στις 13 Νοεμβρίου 1941, επειδή διακινούσαν διακηρύξεις κατά των Γερμανών, σύμφωνα με τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης της εποχής.
Ήταν ο Σωκράτης Διορινός, φοιτητής Νομικής από τους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης και ο Ηλίας Καπέσης, φοιτητής της Φυσικομαθηματικής με καταγωγή από το Μοναστήρι (Μπίτολα), γεννημένοι και οι δυο το 1917.
Συνελήφθησαν με την κατηγορία της προετοιμασίας «πράξεων εσχάτης προδοσίας». Κατά την έρευνα στο σπίτι του Καπέση βρέθηκε έντυπο αντιστασιακό υλικό. Συνεργάτες των Ναζί επιχείρησαν να διαδώσουν ότι οι δύο φοιτητές συνδέονταν με τη Βουλγαρική Λέσχη Θεσσαλονίκης, ωστόσο δεν προέκυψε κάποια τεκμηριωμένη σχέση που να συνδεόταν με την υπόθεση της σύλληψής τους.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Στις 23 Οκτωβρίου καταδικάστηκαν από το στρατοδικείο σε θάνατο. Παρά τις πιέσεις που δέχθηκαν να ανακαλέσουν τις καταθέσεις τους με αντάλλαγμα τη μείωση της ποινής τους, οι δύο νέοι αρνήθηκαν να υποχωρήσουν. Οδηγήθηκαν στον τόπο της εκτέλεσης, όπου, σύμφωνα με ανακοίνωση του Γερμανού στρατιωτικού διοικητή Θεσσαλονίκης – Αιγαίου, «η ποινή τους εξετελέσθη σήμερον (13.11.1941) δια τυφεκισμού».
Ο τόπος εκτέλεσης των δύο φοιτητών βρισκόταν πίσω από το Επταπύργιο, στη θέση που ήταν γνωστή ως «Κόκκινο Σπίτι», δίπλα στην παλιά ταβέρνα Λαδά, στον συνοικισμό Δόξας της Τριανδρίας.
Δες όλες τις γνωστές ή άγνωστες ιστορίες της στήλης Εσύ ήξερες ότι… πατώντας ΕΔΩ
Πηγές:
ΑΠΘ
Εικοσιπενταετηρίδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, 1951 – Θεσσαλονίκη Χαμένη Πόλη
