Ήταν κάποτε ένα παλιοντούβαρο

Μια φορά κι έναν καιρό….

Την Καμάρα την έζωναν τα κτίσματα, τον βορεινό πεσσό της, αυτόν που αντικρίζεται με τη Ροτόντα.

Τα χνώτα της πόλης μπλέκονταν με εκείνα του μνημείου.

Οι ουλές των σπιτιών φαίνονται ακόμη πάνω της, σοβαντισμένες.

Άφησαν όμως κι άλλες ουλές στο μνημείο, αφανείς. Από τις πυρκαγιές αυτών των ξύλινων σπιτιών που στηρίζονταν πάνω στους πεσσούς της, τα μάρμαρα της Καμάρας (πιθανότατα φερμένα από το λατομείο της Αλυκής στη Θάσο) υπέστησαν σημαντική καταστροφή.

Από τη στέγη αυτών των σπιτιών, μπορούσες να σκαρφαλώσεις στο τόξο της.

Την περιτριγύριζαν πλανόδιοι χασάπηδες με τα κρέατα κρεμασμένα από τα τσιγκέλια στην τάβλα τους…

… πωλητές κεριών για την Ανάσταση…

…λούστροι…

…πλανόδιοι μανάβηδες…

… και μαναβάκια, με τα κασελάκια και τα κοφίνια της πραμάτειας τους να ακουμπούν το μνημείο…

… ενώ μπορούσες να πιείς τον καφέ σου στη σκιά της…

…φουμάροντας κι ένα ξανθιώτικο τσιγαράκι “Ζίχνα” ή “Σαλτικλί”, που διαφημίζοντας στις αφίσες και στο περίπτερο πλάι της…

… καθώς μπορεί να σε κοιτούσε η μορφή κάποιου υποψήφιου δημάρχου από μιαν αφίσα κολλημένη πάνω στα μάρμαρά της, όπως σατιρίζει τοπικό δημοσίευμα στα 1932:

«Πηγαίνετε στο σπίτι σας. Εμπρός στην πόρτα σας σάς υποδέχεται… ένας υποψήφιος δήμαρχος με γυαλιά ή δίχως γυαλιά, ξυρισμένος, με μούσι ή με μουστάκι αλά Κάιζερ ή αλά Κανδυλάκη. Κάποιος εν τη απουσία σας, τον εκόλλησε εκεί. Τιμή μεγάλη για σας, για το σπίτι σας, για τη γειτονιά σας. Αλλά η επικόλλησις δεν σέβεται ούτε τας αρχαιότητας ούτε τα κειμήλια της πόλεως. Η αρχαία και ιστορική Καμάρα έχει δεχθεί επάνω εις τα καλλιτεχνικά ανάγλυφά της όλους τους υποψηφίους δημάρχους. Βλέπετε μεταξύ δύο ιππέων ή αγωνιστών και προυχόντων να ξεπροβάλλει το μούσι του κ. Θεοφυλάκτου ή η φαλάκρα του κ. Κύρκου ή ο αρειμάνιος μύσταξ του κ. Μάνου».

Στη βορεινή της πλευρά, μέχρι τη Ροτόντα, εκτεινόταν μια διπλή σειρά σπιτιών, με ένα δρομάκι ανάμεσά τους, που επέζησαν μέχρι τη δεκαετία του 1970:

Με τα χρόνια, η πόλη άρχισε να κρατά τις αποστάσεις της από το μνημείο.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 τα σπίτια γκρεμίστηκαν…

…όμως επιβίωσε το δρομάκι που υπήρχε ανάμεσά τους, καθώς και τα σκαλάκια που οδηγούσαν στην πλατεία της Καμάρας:

Από αυτά τα σκαλάκια πήγαιναν στα αντίσκηνά τους οι σεισμοπαθείς τον Ιούνιο του 1978:

… ενώ κάποιοι παρκάραν το αμάξι τους κάτω από την Καμάρα:

… δηλαδή το παρκάραν πάνω στις ταφόπλακες του βιαίως ξεπατωμένου εβραϊκού νεκροταφείου, οι οποίες είχαν στρωθεί εκεί γύρω στα 1958, και παραμένουν μέχρι σήμερα:

Χρόνια μετά, πάνω σε αυτά τα μάρμαρα θα γραφτούν συνθήματα…

… θα κρεμαστούν πανό πέριξ της Καμάρας…

…συνθήματα θα γραφτούν στο δεξιό τοιχίο από το παρκάκι, αυτό το παλιοντούβαρο, χαλνώντας τη μόστρα του μνημείου, σύμφωνα με επίσημα επιχειρήματα:

..ενώ το αριστερό τοιχίο, πολύ μικρότερο και μουλωχτό, δεν βγάζει μάτι:

Οπότε, ήρθε η ώρα του να πάρει δρόμο. Για το δεξιό παλιοντούβαρο μιλάμε. Το αριστερό, το μουλωχτό, εξαγγέλθηκε πως έρχεται κι αυτουνού η ώρα, σύντομα.

Ανάμεσα στα χαλάσματα, αποκαλύφθηκε ένας παλιός σωλήνας, ίσως κι από το ζυθεστιατόριο που υπήρχε κάποτε από πάνω του:

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα (3.3.2026): “Γκρεμίζεται το τοιχίο δίπλα από την Καμάρα Θεσσαλονίκης το οποίο όλο το προηγούμενο διάστημα γέμιζε συνέχεια με γκράφιτι και αφίσες. Ήταν ένα από τα πιο μουντζουρωμένα σημεία της Θεσσαλονίκης, με αναρίθμητα συνθήματα και γκράφιτι στην επιφάνειά του. Ο δήμος Θεσσαλονίκης, σε μια προσπάθεια να καταστεί αξιοπρεπές το άμεσο περιβάλλον της Καμάρας, που αποτελεί έναν τόπο προσέλκυσης των επισκεπτών αλλά και σημείο συνάντησης των κατοίκων, αποφάσισε, με τη σύμφωνη γνώμη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, να το γκρεμίσει και να δημιουργήσει στη θέση του μία πράσινη πλαγιά. Ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας, Πρόδρομος Νικηφορίδης δήλωσε: «Η Καμάρα είναι ένα μοναδικό μνημείο για τη Θεσσαλονίκη και δεν μπορεί να περιβάλλεται από μουντζούρες. Το συγκεκριμένο τείχος ήταν πάντα γεμάτο από συνθήματα και κάθε είδους μουντζούρες. Η μάχη για τη μουντζούρα συνεχίζεται σε όλη την πόλη τόσο με δράσεις καθαρισμού, όσο και με προσπάθειες καλλωπισμού των χώρων γύρω από μνημεία που συχνά λερώνονται από αγνώστους. Έπρεπε να κάνουμε το αυτονόητο και με τη σύμφωνη γνώμη της ΕΦΑΠΟΘ το κάναμε. Η Καμάρα δεν μπορεί να συνυπάρχει με τις μουτζούρες! Της αξίζει ένα αξιοπρεπές άμεσο περιβάλλον. Είχαμε αιτήματα από την Αρχαιολογία αλλά και από πολίτες για την κατάσταση που επικρατούσε εκεί. Ξεκινήσαμε μια προσπάθεια, γκρεμίσαμε τον τοίχο και θα φτιάξουμε πρανές με φυτά ώστε να μην υπάρχουν μουτζούρες και δημιουργείται ένα άσχημο περιβάλλον στην Καμάρα».

Πέρα από το τοιχίο, αναμένεται να γκρεμιστεί και μέρος του πλαϊνού τοίχου που επίσης αποτελούσε χώρο αναγραφής συνθημάτων.”

Καλλωπισμός, λοιπόν. Σόλοικο το επιχείρημα, μα είναι επιχείρημα. Δεν λέω ότι το τοιχίο είχε κάποια ιστορική αξία κι έπρεπε να μείνει όρθιο. Δεν έχω επιχειρήματα γι’ αυτό. Ούτε λέω πως τα γραμμένα συνθήματα ήταν μια ζωντανή παρουσία τόσα χρόνια που περνούσα καθημερινά από μπροστά τους και τα έβλεπα να εναλλάσσονται και να αποτυπώνουν την εποχή τους (συχνά, και κάτι από το μέσα μου). Ούτε γι’ αυτό έχω επιχειρήματα. Δεν θρηνώ, ούτε νοσταλγώ. Λέω μόνο πως αυτό το παλιοντούβαρο θα μου λείψει, κάπως. Και δεν χρειάζομαι επιχειρήματα για να το πω αυτό.

Πηγές εικόνων:

Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες αναρτήθηκαν από τις πολύτιμες διαδικτυακές ομάδες Παλιές Φωτογραφίες της Θεσσαλονίκης (https://www.facebook.com/groups/oldthessaloniki/) και Θεσσαλονίκη Χαμένη Πόλη (https://www.facebook.com/thessalonikilostcity).

Οι υπόλοιπες τραβήχτηκαν από τον Σάκη Σερέφα (πλην εκείνων με τα συνθήματα για τον Ολυμπιακό και τους ναζί).