Η γυάλινη βιβλιοθήκη της παραλίας
Ένα μικρό καταφύγιο ανάγνωσης δίπλα στο νερό
Λέξεις / εικόνες: Στέργιος Μήτας
Περπατούσαμε με την Αρετή στην παραλία της Θεσσαλονίκης – είχαμε καιρό να κάνουμε αυτή την βόλτα – κάτω από τη σκιά των δέντρων. Πηγαίναμε να δούμε ένα γλυπτό που μας αρέσει πάρα πολύ και μας χαλαρώνει να το βλέπουμε: o «Θαλασσινός Ορίζοντας» του Γιώργου Τσάρα.
Φτάσαμε στην ρηχή πισίνα που μέσα είναι το μινιμαλιστικό έργο και το βλέμμα μου πήγε στο διπλανό γυάλινο κτίριο που το θυμόμουν εγκαταλελειμμένο.
Τώρα βρεθήκαμε μπροστά σε μια εικόνα που για μια στιγμή μάς έκανε να πιστέψουμε ότι μεταφερθήκαμε σε κάποια βορειοευρωπαϊκή πόλη.
Το κομψό γυάλινο περίπτερο, τοποθετημένο δίπλα στο σιντριβάνι είχε αλλάξει λειτουργία. Μαζί με το γλυπτό δημιουργούσε μια απροσδόκητη αίσθηση γαλήνης και ηρεμίας.
Πίσω από τις διάφανες επιφάνειες διακρίνονταν ράφια γεμάτα βιβλία. Η εικόνα μού έφερε αμέσως στο μυαλό τη δημόσια βιβλιοθήκη του Drammen στη Νορβηγία.
Εκείνη, αν και πολύ μεγαλύτερη σε μέγεθος, ακολουθεί την ίδια ακριβώς φιλοσοφία: γυαλί, νερό, φυσικό φως και συνεχείς αντανακλάσεις που καταργούν τα όρια ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο.
Δεν χρειαστήκαμε δεύτερη σκέψη. Η αγάπη μας για τα βιβλία, η υπόσχεση της δροσιάς, η σκιά των δέντρων και η γοητεία του νερού μάς τράβηξαν προς την είσοδο.
Βρισκόμασταν στη γυάλινη βιβλιοθήκη του Δήμου Θεσσαλονίκης. Η είσοδος γίνεται μέσα από έναν μικρό, ατμοσφαιρικό διάδρομο με φωτογραφίες της παλιάς πόλης — μια όμορφη, διακριτική μετάβαση που σε αποσυνδέει από τον αστικό θόρυβο πριν καν βρεθείς ανάμεσα στα βιβλία.
Παρέα με επιλεγμένα βιβλία
Περνώντας το κατώφλι, σε περιμένει μια ακόμα ευχάριστη έκπληξη. Ο χώρος είναι εξαιρετικά καλαίσθητος, με ζεστό ξύλινο πάτωμα και δύο λιτές προθήκες που στηρίζονται σε inox βάσεις, αφήνοντας το περιβάλλον ελεύθερο να «αναπνεύσει». Οι μεγάλες συρόμενες πόρτες, όταν ανοίγουν, επιτρέπουν στο άπλετο φως και στο θαλασσινό αεράκι να πλημμυρίσουν το εσωτερικό. Αισθάνεσαι αμέσως ότι αιωρείσαι πάνω από το νερό, έτοιμος για ένα ξεχωριστό αναγνωστικό ταξίδι.
Εκεί μας υποδέχτηκε με ένα ζεστό χαμόγελο η υπεύθυνη, Σοφία Παπαδοπούλου, η οποία μας εξήγησε με προθυμία τον τρόπο λειτουργίας του χώρου. Η βιβλιοθήκη ήταν μια ιδέα του Δημάρχου Θεσσαλονίκης Στέλιου Αγγελούδη να γίνει στο σημείο αυτό ένα τοπόσημο πολιτισμού. Την υλοποίηση ανέλαβε μια ομάδα ανθρώπων της Δημοτικής βιβλιοθήκης. Την εποπτεία είχε η κυρία Βούλα Μανάκου και την επιλογή βιβλίων οι βιβλιοθηκονόμοι Λένα Παπαθανασίου και Σπύρος Πιέρρος.
Τα βιβλία σε περιμένουν
Η βιβλιοθήκη έχει περίπου 2.200 βιβλία και κινείται σε τρεις άξονες: μπορείς να επιλέξεις όποιο βιβλίο επιθυμείς για επιτόπια ανάγνωση, να το δανειστείς για το σπίτι, ή ακόμα και να φέρεις δικά σου βιβλία που δεν χρειάζεσαι πια για να τα ανταλλάξεις με άλλα.
Σε αυτό το ανταλλακτήριο συμμετέχουν και τουρίστες που έχουν αγκαλιάσει αυτή την πρωτοβουλία με ξενόγλωσσα βιβλία. Η βιβλιοθήκη έχει μεγάλη αναγνωσιμότητα και έρχονται αναγνώστες από όλη την πόλη. Παράλληλα, παρέχεται και δωρεάν wi-fi για όποιον χρειάζεται ψηφιακή πρόσβαση.
Στα ράφια της θα βρει κανείς μια πολύ προσεγμένη επιλογή από έργα της ελληνικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας, παιδικού βιβλίου, ιστορικού και βιογραφικού βιβλίου Καθώς επεξεργαζόμουν τους τίτλους, σκεφτόμουν ότι αν ήμουν ο επιμελητής αυτού του χώρου, θα είχα μεγάλο άγχος για το τι να πρωτοπαρουσιάσω σε τόσο περιορισμένα τετραγωνικά. Μια αυθόρμητη ιδέα, ωστόσο, μου καρφώθηκε στο μυαλό — αλλά γι’ αυτήν θα σας πω σε λίγο.
Καθώς ξεφυλλίζαμε τα βιβλία, η υπεύθυνη μας ενημέρωσε ότι, αν θέλουμε, μπορούμε να φέρουμε τον καφέ μας και να τον απολαύσουμε εκεί μέσα. Η ιδέα μάς φάνηκε εξαιρετική, καθώς σπάνια συναντάς τέτοια ελευθερία σε δημόσιες βιβλιοθήκες. Δεν έχασα χρόνο, πετάχτηκα και πήρα δύο καφέδες στο χέρι.
Ένας καφές, ένα βιβλίο και το νερό γύρω μας
Καθίσαμε σε ένα από τα στρογγυλά τραπεζάκια πάνω ακριβώς από το νερό. Η αίσθηση του να απολαμβάνεις τον καφέ σου χαμένος στις γραμμές ενός καλού βιβλίου, με το βλέμμα να δραπετεύει κάθε τόσο στο νερό, ήταν μοναδική. Επέλεξα να ξεφυλλίσω ένα βιβλίο του Θεσσαλονικιού συγγραφέα Βασίλη Τσιράκη.
Στα ταξίδια μας στην Ευρώπη, με την Αρετή αναζητούμε πάντα τα λεγόμενα «βιβλιοκαφέ». Είναι ένας συνδυασμός που λατρεύουμε και έχουμε εντοπίσει υπέροχα δείγματα στη Βιέννη, το Παρίσι, το Βερολίνο και το Άμστερνταμ. Ένα από τα πιο αγαπημένα μας είναι το Sullaluna στη Βενετία, το οποίο είχα παρουσιάσει και στο πρόσφατο άρθρο μου για την Biennale Arte
Εδώ όμως, στη μικρή γυάλινη γωνιά της παραλίας μας, η εμπειρία αποκτά άλλη διάσταση. Θα τολμήσω να πω —κι ας με συγχωρέσουν οι υπεύθυνοι του Δήμου— ότι αυτό είναι, με διαφορά, το πιο όμορφο «βιβλιοκαφέ» της πόλης. Αυτή η ατμόσφαιρα γαλήνης και απόδρασης δεν υπάρχει πουθενά αλλού στη Θεσσαλονίκη, και μάλιστα προσφέρεται εντελώς δωρεάν.
Διευκρίνιση απαραίτητη: η βιβλιοθήκη δεν σερβίρει καφέ, αλλά μπορείς να φέρεις τον δικό σου. Προϋπόθεση, φυσικά, να είμαστε όλοι διπλά προσεκτικοί ώστε να μην λερώσουμε τα βιβλία και να μην αφήσουμε πίσω μας σκουπίδια.
Ανάγνωση κάτω από τα δέντρα
Η εμπειρία, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στο εσωτερικό του γυάλινου κτιρίου. Η βιβλιοθήκη διαθέτει έναν πανέμορφο, πεντακάθαρο κήπο με πυκνή σκιά κάτω από τα φυλλώματα των δέντρων.
Έχεις, λοιπόν, την εναλλακτική να πάρεις το βιβλίο σου, να ξαπλώσεις στο γρασίδι και να διαβάσεις με τον ήχο των τζιτζικιών και του νερού. Αν βρισκόμασταν στο εξωτερικό, ένας τέτοιος χώρος θα ήταν καθημερινά γεμάτος από κόσμο που διαβάζει ξαπλωμένος στο πράσινο, όπως έχω δει σε πολλές πόλεις.
Καθισμένος πάνω στο γρασίδι σκεφτόμουν ξανά μια ιδέα που τριγυρνούσε στο μυαλό μου μέσα στην βιβλιοθήκη. Λόγω της μοναδικής της θέσης και του περιορισμένου μεγέθους της, η βιβλιοθήκη αυτή θα μπορούσε να αποκτήσει μια ακόμη πιο ισχυρή ταυτότητα αν γινόταν αμιγώς θεματική.
Πρόταση για θεματική βιβλιοθήκη του νερού
Σήμερα η γυάλινη βιβλιοθήκη προσπαθεί να καλύψει πολλά διαφορετικά πεδία, κάτι δύσκολο για τον όγκο της.
Θα πρότεινα, λοιπόν, να μεταμορφωθεί σε μια πρότυπη, θεματική βιβλιοθήκη για το υγρό στοιχείο. Έναν χώρο γεμάτο με λογοτεχνία για τα ποτάμια και τις θάλασσες, με φωτογραφικά λευκώματα που υμνούν την ομορφιά τους, αλλά και επιστημονικές μελέτες για τη σωτηρία τους.
Ζούμε σε μια εποχή που οι ωκεανοί εκπέμπουν σήμα κινδύνου από την υπεραλίευση και τη μόλυνση. Ενα τέτοιο καταφύγιο γνώσης δεν θα προσέφερε μόνο ανάγνωση, αλλά θα σφυρηλατούσε και μια βαθιά περιβαλλοντική συνείδηση στους κατοίκους της πόλης.
Από τη διάσημη “Sea Library” στη Λετονία που είναι αφιερωμένη στη λογοτεχνία της θάλασσας, μέχρι την πρότυπη “World Water Library” στις πηγές του Ρήνου, ο κόσμος στρέφεται ξανά στο νερό για να βρει έμπνευση και γνώση. Γιατί λοιπόν να μην αποκτήσει και η Ελλάδα στη Θεσσαλονίκη τη δική της, πρώτη “βιβλιοθήκη του νερού“;
Σε μια πόλη που συχνά γυρνά την πλάτη στο φυσικό της περιβάλλον, έχουμε ανάγκη από χώρους που μας θυμίζουν ότι το μέλλον μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το νερό που μας περιβάλλει. Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, να διαβάζουμε το μέλλον μας σωστά.
*Ο Στέργιος Μήτας είναι Σκηνοθέτης & ταξιδιωτικός αρθρογράφος, η Αρετή Τουσέρ είναι Μουσικός & συνθέτρια
