Όταν το καλοκαίρι του 2003 η Θεσσαλονίκη έγινε… λαμαρινούπολη
Το «οχυρό» της Τσιμισκή, το σύνδρομο της Γένοβας και η σκιά του Κάρλο Τζουλιάνι και το ΑΠΘ σαν άλλο σχολείο DIAZ
Τον Ιούνιο του 2003, η Ελλάδα κατείχε την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Σύνοδος Κορυφής των ηγετών, που αρχικά σχεδιαζόταν για τη Θεσσαλονίκη, μεταφέρθηκε στο απομονωμένο ξενοδοχειακό συγκρότημα του Πόρτο Καρράς στη Σιθωνία της Χαλκιδικής.
Ο λόγος ήταν ένας βαθύς συλλογικός τρόμος των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ο οποίος είχε ονοματεπώνυμο: Κάρλο Τζουλιάνι.
Μόλις δύο χρόνια πριν, τον Ιούλιο του 2001, η Σύνοδος G8 στη Γένοβα της Ιταλίας είχε βαφτεί στο αίμα. Ο 23χρονος διαδηλωτής, Κάρλο Τζουλιάνι έπεφτε νεκρός στην Πιάτσα Αλιμούντα από τη σφαίρα αστυνομικού, Μάριο Πλακάνικα, την ώρα που κρατούσε έναν πυροσβεστήρα. Η εικόνα του σώματός του να κείτεται στο οδόστρωμα χτυπημένο στη συνέχεια και από το αστυνομικό τζιπ που πέρασε πάνω από πτώμα του Τζουλιάνι στην προσπάθεια να διαφύγει, έγινε το παγκόσμιο ορόσημο του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης, αλλά και η απόλυτη κόκκινη γραμμή για τα σώματα ασφαλείας.
Για το κίνημα, η βάναυση επίθεση στο σχολείο Ντίαζ που αποτελούσε το κεντρικό φόρουμ των διαδηλωτών αλλά και ο ίδιος ο Τζουλιάνι ήταν ο πρώτος νεκρός μιας νέας εποχής αντίστασης κατά των πλουσίων, αλλά κι ένας μάρτυρας ενάντια στην κρατική καταστολή. Για τις ελληνικές αρχές, η επέτειος των δύο χρόνων από τη Γένοβα σήμαινε ένα πράγμα: η Θεσσαλονίκη δεν έπρεπε με κανένα τρόπο να γίνει το πεδίο εκείνο όπου το κίνημα θα έπαιρνε την εκδίκσή του για τη τη Γένοβα.
Έτσι η μεταφορά των ηγετών στη Χαλκιδική έγινε ακριβώς για να αποφευχθεί μια νέα πολιορκία κυβερνητικών κτιρίων, μετατρέποντας το πρώτο πόδι σε μια αδιαπέραστη στρατιωτικοποιημένη ζώνη.
Την ίδια ώρα, χιλιάδες διαδηλωτές από όλη την Ευρώπη κατέφθαναν στη Θεσσαλονίκη με το όνομα του Τζουλιάνι στα χείλη και το πρόσωπό του ζωγραφισμένο στα πανό τους. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο μετατράπηκε στο σχολείο Ντίαζ της Θεσσαλονίκης. Ένα απέραντο εναλλακτικό κάμπινγκ, όπου η μνήμη της Γένοβας λειτουργούσε ως πολιτικό καύσιμο για τις συζητήσεις και των οργάνωση των μπλοκ και των φόρουμ.
Η καθημερινότητα της «Λαμαρινούπολης»
Ενώ το φάντασμα της Γένοβας καθόριζε τη στρατηγική των αρχών, η καθημερινότητα των Θεσσαλονικέων άλλαζε δραματικά. Η πόλη, μέσα σε λίγα 24ωρα, μεταμορφώθηκε σε αυτό που οι δημοσιογράφοι της εποχής βάφτισαν «λαμαρινούπολη».
Η ψύχωση για την αποφυγή των ιταλικών σκηνών του 2001, αλλά και αυτή του Σιάτλ δύο χρόνια νωρίτερα οδήγησε σε μια πρωτοφανή θωράκιση. Ιδιοκτήτες καταστημάτων, τράπεζες και δημόσιοι οργανισμοί στις κεντρικές οδικές αρτηρίες του κέντρου όπως η Τσιμισκή, η Εγνατία, η Μητροπόλεως, κάλυψαν τις βιτρίνες τους με χοντρές λαμαρίνες και ξύλινα πάνελ. Η εικόνα της πόλης ήταν απόκοσμη. Θύμιζε φρούριο ή οχυρό που περίμενε τις επιθέσεις από τις ορδές των βαρβάρων, μια πόλη που περίμενε τυφώνα και προσπαθούσε να σώσει την πραμάτια της όπως – όπως. Μια βιομηχανική πανοπλία έκρυβε την εμπορική κίνηση. Κανείς δεν καταλάβαινε ότι πίσω από τη λαμαρίνα κάποιος περίμενε πελάτες, ότι υπήρχαν εμπορεύματα.
Για τους κατοίκους, η Θεσσαλονίκη θύμιζε «νεκρή πόλη». Η κυκλοφορία των οχημάτων απαγορεύτηκε, τα καταστήματα αποφάσισαν να κλείσουν για ημέρες και χιλιάδες πάνοπλοι αστυνομικοί των ΜΑΤ βρισκόταν σχεδόν σε κάθε γωνία, δημιουργώντας ένα κλίμα καχύποπτης αναμονής. Η έντονη φημολογία για επικείμενες γενικευμένες καταστροφές ανάγκασε ένα τεράστιο μέρος των κατοίκων να εγκαταλείψει την πόλη για τον τριήμερο. Μόνο που δεν γνωρίζουμε προς τα που, καθώς και η Χαλκιδική λόγω της Συνόδου Κορυφής έμοιαζε να είναι απροσπέλαστη.
Η κορύφωση: Η μεγάλη πορεία και τα επεισόδια
Η ένταση που σιγόβραζε έχοντας ως υπόβαθρο τη μνήμη του 2001, εκτονώθηκε το Σάββατο 21 Ιουνίου 2003. Η μεγάλη πορεία των δεκάδων χιλιάδων διαδηλωτών προς τη Χαλκιδική ανακόπηκε από τις αστυνομικές δυνάμεις, στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης.
Τα επεισόδια που ακολούθησαν στο κέντρο της πόλης και γύρω από την πανεπιστημιούπολη ήταν σφοδρά. Η ατμόσφαιρα έγινε αποπνικτική από την εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων, ενώ οι συγκρούσεις σώμα με σώμα, οι φωτιές σε κάδους και οι σπασμένες βιτρίνες έφεραν για λίγες ώρες στις οθόνες των τηλεοράσεων τις εικόνες που όλοι έτρεμαν τη βία των δρόμων της Γένοβας να αναπαράγεται στους αντίστοιχους δρόμους της Θεσσαλονίκης. Η μέρα έκλεισε με δεκάδες συλλήψεις, τραυματισμούς και μια πόλη πνιγμένη στα χημικά.
Η Σύνοδος του 2003 απέδειξε πως ο θάνατος ενός 23χρονου αγοριού στην Ιταλία άλλαξε για πάντα την πολιτική των διεθνών συναντήσεων, καθώς έκτοτε ακολούθησαν άλλες πόλεις που μετατράπηκαν σε φρούρια ενός τριημέρου. Για τη Θεσσαλονίκη, το καλοκαίρι εκείνο έμεινε στην ιστορία ως η εποχή που η πόλη “ντύθηκε” με λαμαρίνες, παγιδευμένη ανάμεσα στον φόβο της εξέγερσης των νέων και την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο.
Η δικαστική «Οδύσσεια»: Από τη Γένοβα μέχρι το Στρασβούργο
Η οργή των διαδηλωτών στη Θεσσαλονίκη το 2003 τροφοδοτούνταν άμεσα και από τις δικαστικές εξελίξεις στην Ιταλία, οι οποίες είχαν ξεκινήσει να δείχνουν τον δρόμο της συγκάληψης. Λίγους μήνες πριν από την ελληνική Σύνοδο, στις αρχές του 2003, η ιταλική δικαιοσύνη είχε βάλει την υπόθεση της δολοφονίας Τζουλιάνι στο αρχείο. Η δικαστής Έλενα Νταλίζο απάλλαξε τον αστυνομικό Μάριο Πλακάνικα, κρίνοντας ότι βρισκόταν σε κατάσταση νόμιμης άμυνας και ότι οι σφαίρα – τι περίεργο – είχε εξοστρακιστεί σε πέτρα που πέταξαν διαδηλωτές – ένα πόρισμα που προκάλεσε την παγκόσμια κατακραυγή της Αριστεράς και των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η οικογένεια Τζουλιάνι ωστόσο, δεν σταμάτησε εκεί. Ξεκίνησε έναν δικαστικό μαραθώνιο που διήρκεσε μια δεκαετία, φτάνοντας μέχρι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Το 2009, το Δικαστήριο αρχικά καταδίκασε την Ιταλία για πλημμελή έρευνα γύρω από τον θάνατο του νεαρού.
Όμως το 2011, το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης του ΕΔΔΑ ανέτρεψε την απόφαση, απαλάσσοντας οριστικά το ιταλικό κράτος από την κατηγορία της υπερβολικής χρήσης βίας από την πλευρά των καραμπινιέρων.
Παρά τη δικαστική δικαίωση των αρχών, η ιστορία έγραψε κάτι άλλο. Χρόνια αργότερα, Ιταλία αξιωματούχοι της αστυνομίας παραδέχτηκαν ότι οι επιχειρήσεις στη Γένοβα αποτελούσαν «μαύρη σελίδα» (Η παραδοχή της αστυνομίας για τις αυθαιρεσίες στη Γένοβα, αλλά και όλα όσα συνέβαιναν τότε από τις αστυνομικές αρχές καταγράφονται και αποδίδονται στην ταινία ιταλικής παραγωγής με τίτλο ACAB), ενώ οι αποκαλύψεις για τα βασανιστήρια διαδηλωτών στο σχολείο Diaz και στο στρατόπεδο Bolzaneto ανάγκασαν το ΕΔΔΑ να καταδικάσει την Ιταλία για βασανιστήρια το 2015. Ο Κάρλο Τζουλιάνι δεν δικαιώθηκε ποτέ στα χαρτιά, αλλά το όνομά του έγινε συνώνυμο της κρατικής αυθαιρεσίας.
Στο μεταξυ οι αστυνομικές σφαίρες συνέχισαν να εξοστρακίζονται και να καταλήγουν τυχαία στις καρδιές κι άλλων φτωχοδιαβόλων του πλανήτη, όπως του Αλέξη Γρηγορόπουλου, του Νταβίντ Μπιφόλκο, του Μπερκίν Έλβαν στην Κωνσταντινούπολη κ.α.
Τα γεγονότα στη Γένοβα έχουν μεταφερθεί επίσης στον κινηματογράφο με την ταινία: Diaz – Don’t clean this blood.
