Οι «Περβολάρηδες» της Θεσσαλονίκης ως πολιτισμός της αλληλεγγύης στην πράξη

Σε μια πόλη που ολοένα μαθαίνει να ζει με λιγότερα και να αντέχει περισσότερα, η ομάδα των «Περβολάρηδων» στη δεύτερη φάση της πολυετούς παρουσίας της, δεν εμφανίστηκε αρχικά ως απάντηση στους δύσκολους καιρούς της κρίσης χρέους που βίωσε στο πετσί του ο κόσμος από τα κάτω.

Εμφανίστηκε ως ένα γκρουπ ανθρώπων που έβαλαν στόχο ζωής να μετουσιώσουν την πλήρη έννοια του όρου αλληλεγγύη, στην πράξη. Και συνεχίζουν να το κάνουν με την ίδια διάθεση, με την ίδια όρεξη,  με την ίδια ανιδιοτέλεια, σαν να μην έχει περάσει ούτε μια ημέρα από τη στιγμή της ίδρυσής της.

Χωρίς μεγαλοστομίες, τυμπανοκρουσίες, χωρίς όρους ιεραρχίας, χωρίς αυτόκλητους και αυτοαποκαλούμενους σωτήρες, συγκρότησαν μια ομάδα που δεν αντιμετωπίζει την συλλογική δράση ως φιλανθρωπία, αλλά ως καθαρή επιλογή στήριξης ανθρώπων που στερούνται τα πλέον βασικά.

Στους δρόμους, στη γειτονιά, στα κοινά τραπέζια και στους μικρούς αστικούς κήπους, οι «Περβολάρηδες», καλλιεργούν έναν άλλο πολιτισμό, πολύ πιο όμορφο. Πολύ πιο ανθρώπινο.

Εκεί όπου το κράτος απουσιάζει και η αγορά μετρά μόνο χρήμα, κόστος και κέρδος, οι ίδιοι δίνουν τον δικό τους αγώνα για συλλογική φροντίδα, αυτοοργάνωση και έμπρακτη εθελοντική συμμετοχή.

Γιατί το φαγητό, ο δημόσιος χώρος, το περιβάλλον, η αξιοπρέπεια, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επιμέρους ζητήματα, αλλά ως αλληλένδετα πεδία ενός πολιτισμού που γεννιέται στην πράξη από τα κάτω.

Που δεν κατοικεί μόνο στις θεατρικές σκηνές και στα μουσεία, αλλά και στις συλλογικές κουζίνες, στα χώματα που ξαναζωντανεύουν και στις σχέσεις αλληλεγγύης που χτίζονται όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να δράσουν ή να μην μείνουν μόνοι.

Αυτή η όμορφη ιστορία ξεκινά

Σε μια προσπάθεια να «σκιαγραφήσουμε»  την δομή και την πολύχρονη δράση της ομάδας που εδώ και κάποια χρόνια έχει αναχθεί και επίσημα σε Σύλλογο, ήρθαμε σε επαφή με τον Φίλιππο Πολατσίδη, ιδρυτικό μέλος των «Περβολάρηδων» με πλούσια εμπειρία στο χώρο των κοινωνικών αγώνων που είχαν ως αντικειμενικό στόχο και σκοπό, την εξασφάλιση ενός καλύτερου μέλλοντος και την ανακούφιση των ευάλωτων ανθρώπων και οικογενειών που ζουν σε καθεστώς επισφάλειας.

«Η αλήθεια είναι ότι η δράση των «Περβολάρηδων» χωρίζεται σε δύο περιόδους: Ιδρυθήκαμε σε μια χρονική στιγμή με πολύ διαφορετικό κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο. Στην Ελλάδα του 2012-2013. Μια Ελλάδα με ένα πολύ ζωντανό κίνημα, με εκατοντάδες κινήσεις πολιτών που προέρχονται και γεννιούνται από διάφορα γεγονότα, όπως τη δολοφονία Γρηγορόπουλου, τα πρώτα μνημόνια, τα χαράτσια της ΔΕΗ, τα διοδία, τα προϊόντα χωρίς μεσάζοντες.

Εμείς ήμασταν κομμάτι αυτού του κινήματος. Άνθρωποι δηλαδή, οι οποίοι συμμετείχαμε σε διάφορα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα. Γι’ αυτό και όταν φτιάξαμε αυτή την ομάδα ο προβληματισμός πίσω από όλα ήταν η περίοδος των μνημονίων στην οποία καλλιεργήθηκε ο εκβιασμός είτε από το εξωτερικό είτε από το εσωτερικό, ο βομβαρδισμός του φόβου και της καταστολής, με περικοπές συντάξεων, μισθών, απολύσεις, όλα αυτά τα δυσάρεστα γεγονότα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εμείς σκεφτόμασταν δύο πράγματα: Το πρώτο αφορούσε το γεγονός ότι κανένας λαός δεν μπορεί να προσπαθήσει για κάτι καλύτερο, εάν δεν έχει τη διατροφική του αυτάρκεια και κυριαρχία. Το δεύτερο αφορούσε το μάζεμα ενός κράματος ανθρώπων οι οποίοι θα καλλιεργούν τη γή, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη δημοκρατία, την ισότητα, την αυτομόρφωση, την εκμάθηση, την ανταλλαγή δεξιοτήτων μέσα από οριζόντιες διαδικασίες.

Έτσι πήραν μπρος οι «Περβολάρηδες». Από ανθρώπους που ήμασταν άνεργοι ή επισφαλώς εργαζόμενοι οι οποίοι έβλεπαν τη σειρά τους να πλησιάζει. Ξεκινήσαμε με καλλιέργεια γι’ αυτό και ονομαστήκαμε έτσι» αναφέρει μεταξύ άλλων στην parallaxi o Φίλιππος Πολατσίδης.

Ο τελευταίος αναφορικά με την ανταπόκριση του κόσμου στα πρώτα βήματα της νεοσύστατης τότε ομάδας προσθέτει πως «η αλήθεια είναι ότι στην αρχή, δεν ήταν μεγάλη. Είτε γιατί οι άνθρωποι τότε έδειχναν να είναι περισσότερο απορροφημένοι με τις κεντρικές πολιτικές διαμάχες, είτε γιατί ασχολιόταν ήδη με κάποιες άλλες ομάδες πολιτικές ή γειτονιάς. Με την πάροδο των χρόνων ωστόσο, αλλάξαν οι καταστάσεις άλλαξε και η ομάδα μορφή.

Διότι έχουμε ένα κομβικό σημείο το οποίο εντοπίζεται στο 2015 με όλη αυτή την πολιτική απογοήτευση που φέρνει ο ΣΥΡΙΖΑ και την αποστράτευση πάρα πολλών ανθρώπων από τα κοινά, καθώς και την αναχώρηση πολλών νέων με πολιτική σκέψη στο εξωτερικό. Όλα αυτά αλλάζουν κι εμάς, γιατί η ομάδα κινείται πάντα με βάση τα άτομα που έχει στη διάθεσή της».

Οι πολύπλευρες δράσεις που έχουν αναλάβει

Αν μπορούσαμε να συνοψίσουμε με λίγες κουβέντες τις δράσεις που έχει αναλάβει και συνεχίζει να αναλαμβάνει η ομάδα των «Περβολάρηδων» ο κ. Πολατσίδης περιγράφει αναλυτικά.

«Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι η δράση μας καθορίζεται σε δύο περιόδους: η πρώτη που οριοθετείται από 2012 – 13 που ξεκινήσαμε και η δεύτερη μετά το 2019, οπότε έρχεται και η καραντίνα, ενά ορόσημο πολύ σημαντικό, γιατί έχουμε πλέον διαφορετικά χαρακτηριστικά, διαφορετικές προσλαμβάνουσες στην ομάδα, αλλά παράλληλα κρατιούνται βασικές αντιλήψεις τις οποίες διατηρούμε από την αρχή. Καθώς δηλαδή περνούν τα χρόνια, βάλαμε κι άλλες δραστηριότητες ανάλογα με τους πόρους που είχαμε, τις διεξιότητες των ατόμων που διαθέταμε, τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων που βοηθούσαμε. Όλα αυτά τα  προσαρμόζαμε πάντα ανάλογα με τις δραστηριότητες μας.

Για παράδειγμα από το 2019 και μετά, έχουμε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι που αφορά την ανάκτηση τροφής, από σούπερ – μάρκετ, από λαϊκές αγορές, από λαχαναγορές, από φούρνους, από αγρότες. Παίρνουμε δηλαδή νωπά φρούτα και λαχανικά, παίρνουμε συσκευασμένα τρόφιμα, αυγά, αρτοσκευάσματα και αυτά είτε τα διαθέτουμε φρέσκα σε ανθρώπους που μπορούν να μαγειρέψουν, είτε τα μαγειρεύουμε και τα δίνουμε σε οικογένειες που μένουν σε σπίτια αλλά για διάφορους λόγους δεν μπορούν να μαγειρέψουν.

Παράλληλα έχουμε και μια δράση που δίνουμε τα μαγειρεμένα προϊόντα (ζεστό γεύμα), σε ανθρώπους που είτε ζουν σε αστεγία, είτε σε καθεστώς επισφαλούς στέγασης. Αυτό είναι το πρώτο κομμάτι. Το δεύτερο αφορά την διαδικασία που ακολουθούμε όταν έχουμε περίσσευμα. Σε αυτή την περίπτωση επεξεργαζόμαστε τα τρόφιμα και φτιάχνουμε π.χ. σάλτσα ντομάτας, μαρμελάδα, πίτσα, κουλούρι Θεσσαλονίκης, τυρί. Αυτά τα ονομάζουμε εργαστήρια ενδυνάμωσης και τα υλοποιούμε με τους ανθρώπους που βοηθάμε ή με διάφορες ομάδες που χρειάζονται ενδυνάμωση.

Επίσης διαθέτουμε κι ένα καλλιεργητικό για εκπαιδευτικούς σκοπούς που τα τελευταία δύο χρόνια το έχουμε σε συνεργασία με τον Γυμναστικό Σύλλογο «Ηρακλής» και επιπλέον έχουμε κι άλλα εργαστήρια που είναι θεωρητικά όπως για τη διαγενεακή αλληλεγγύη, για την αστική βιωσιμότητα και τη δικαιοσύνη, για την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, τα οποία τα κάνουμε επειδή η εθελοντική εργασία που εκτελούμε είναι υψηλής έντασης. Είναι γεγονός ότι πολλές φορές δεν έχουμε ούτε τον χώρο μα κυρίως ούτε τον χρόνο να συζητήσουμε μεταξύ μας. Γι’ αυτό κι έχουμε αυτά τα εργαστήρια. Για να παίρνουμε τον χρόνο ώστε να συζητήσουμε θέματα που δεν είναι της καθημερινότητας.

Επίσης, επειδή είμαστε συνδεδεμένοι με ομάδες του εξωτερικού και διάφορα δίκτυα ακτιβιστών τρέχουμε κάποια προγράμματα που βοηθούν τον κόσμο της ομάδας να βγει έξω να δει πράγματα και να μεταφέρει τη δική του εμπειρία, ενώ παρέχουμε πόρους και σε άλλες ομάδες. Για παράδειγμα μπορούμε να παρέχουμε κάποια συμβουλευτική εν είδει κάποιου εργαστηρίου σε μια ομάδα ή σε μια άλλη να παρέχουμε φρούτα και λαχανικά».

Η δομή της ομάδας

Πώς χαρτογραφούνται όμως οι υποχρεώσεις σε μια εθελοντική ομάδα αυτοοργάνωσης όπως οι «Περβολάρηδες»; Το ιδρυτικό μέλος της ομάδας λέει:

«Εδώ και τεσσεράμιση περίπου χρόνια έχουμε καταγραφεί επίσημα ως Σωματειο, στο οποίο υπάρχει μεν ένα ΔΣ, αλλά επί της ουσίας οι βασικές αποφάσεις της ομάδας δεν λαμβάνονται από αυτό το συμβούλιο αλλά από μία συνέλευση που λαμβάνει χώρα κάθε δεύτερη Τρίτη. Δύο φορές το μήνα δηλαδή και μετέχει όποιος θέλει από την ομάδα. Εκεί γίνεται η ενημέρωση των προηγούμενων δεκαπέντε ημερών και καθορίζεται η ατζέντα των επόμενων δεκαπέντε. Και φυσικά ο καθένας από εμάς, μπορεί να θέσει το δικό του ζήτημα ή να καταθέσει τη δική του ιδέα.

Αυτό σημαίνει με λίγα λόγια, ότι  λειτουργούμε κάπως σαν “ομπρέλα”. Κάθε δραστηριότητα, όπως η ανάκτηση, η διανομή, το μαγείρεμα, το καλλιεργητικό, έχει το δικό του γκρουπ επικοινωνίας και οι άνθρωποι που βρίσκονται σε αυτό το γκρουπ, επιλέγουν πώς θα κάνουν τη δραστηριότητα και είναι και υπόλογοι γι’ αυτή. Έτσι, όταν υπάρχει ένα θέμα, η κάθε ομάδα θα το συζητήσει μεταξύ των μελών της και στη συνέχεια μπορεί να το φέρει και στη συνέλευση εάν χρήζει περαιτέρω συζήτησης».

Ο αριθμός των 100 ανθρώπων που οφελούνται σταθερά από τις δράσεις

«Κοιτάξτε επί της ουσίας από την ίδρυση της ομάδας μας και μετά, δεν έχουν αλλάξει πολλά πράγματα στη χώρα μας. Οι άνθρωποι και πάλι μετά τις 10 – 15 του μήνα δεν έχουν χρήματα. Απλά η κρίση δεν παίζει στα κανάλια. Αμα δεις δηλαδή τον υπουργό Ανάπτυξης, τον υπουργό Υγείας κλπ, αντιλαμβάνεσαι ότι σ’ αυτή τη χώρα όλα πάνε καλά. Ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Η πραγματικότητα όμως, λέει άλλα. Ο κόσμος είναι αυτός που γνωρίζει τι γίνεται στην τσέπη του. Εμείς βοηθάμε όσο κόσμο μπορούμε. Και αν πρέπει να πούμε έναν αριθμό, θα συμπληρώσουμε ότι με κάποιον τρόπο αυτή τη στιγμή βοηθάμε τουλάχιστον 100 ανθρώπους την εβδομάδα.

Και από τις δικούς μας εθελοντικούς περιορισμούς δεν μπορούμε να βοηθήσουμε περισσότερους γιατί οι ανάγκες που υπάρχουν εκεί έξω είναι τεράστιες».

Έχει αλλάξει άραγε, ο τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης;  «Είναι αλήθεια ότι μετά το 2015 και ίσως και λίγο πριν ακουμπήσει ο κόσμος στον ΣΥΡΙΖΑ και θεωρήσει το συγκεκριμένο κόμμα πρόδωσε τον αγώνα, αποστρατεύτηκαν. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι τουλάχιστον 500.000 άτομα έφυγαν από τη χώρα μεσα σε 10 χρόνια. Άνθρωποι που μπορούσαν να προσφέρουν στον τόπο.

Καθώς η κρίση περνούσε και ήρθε μια απολιτικοποίηση και μια καταστολή, ο κόσμος έκτοτε δεν οργανώνεται εύκολα. Με μία εξαίρεση βέβαια την εποχή του κορωνοϊού, οπότε μαζικά κόσμος μπήκε σε πολλές ομάδες, για όσο κράτησε αυτό. Θες γιατί είχε πολύ ελεύθερο χρόνο; Θες γιατί ήθελε να προσφέρει; Όταν ξαναμπήκαμε ωστόσο σ΄αυτό που ονομάζουμε κανονικότητα, ξανάφυγε. Πρόβλημα που αντιμετωπίσαμε κι εμείς ως ένα βαθμό, αλλά δεν μας διέλυσε. Συνεχίσαμε και συνεχίζουμε.

Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό που συμβαίνει και στις ανθρώπινες σχέσεις. Το ghosting. Δηλαδή ενώ ένα άτομο σου έλεγε ότι θα έρθει, στην πραγματικότητα είτε δεν ερχόταν ποτέ, είτε ερχόταν μία φορά και έκτοτε δεν τον ξαναβλέπαμε. Κάτι που έχει να κάνει με το γενικότερο κλίμα που επικρατεί στην κοινωνία. Με την απογοήτευση που νιώθει ο κόσμος και το γενικότερο δόγμα που επικρατεί και αναφέρει ότι κάθε άνθρωπος ενδιαφέρεται μόνο για τον εαυτό του. Βέβαια για να συνεχίζει αυτή η ομάδα και να συνεχίζουν και άλλες ομάδες δεν είναι όλα έτσι. Μιλάμε απλώς για ένα γενικότερο κλίμα» συμπληρώνει ο Φίλιππος Πολατσίδης.

Για το κίνητρο που τους δίνει δύναμη να συνεχίζουν

Άρα μετά από όλα αυτά ποιο μπορεί να είναι το κίνητρο, η κινητήρια δύναμη που τους δίνει την απαραίτητη ώθηση να συνεχίσουν αυτό το δύσκολο έργο που έχουν ξεκινήσει; Το ιδρυτικό μέλος των Περβολάρηδων αναφέρει: «Από το 2020 – 21 υπάρχει ένας σταθερός πυρήνας ανθρώπων που κατά καιρούς πλαισιώνεται και από άλλους, που η ομάδα αποτελεί γι’ αυτόν καθημερινότητα. Μια συνειδητή επιλογή τρόπου ζωής. Και αυτό είναι που μας καθορίζει τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Έχουμε περάσει κι εμείς τις κρίσεις μας, αλλά τις έχουμε ξεπεράσει κι έχουμε αυτό που λένε μια οικογένεια από επιλογή».

«Για εμάς η ομάδα είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας και σε αυτόν τον τρόπο ζωής και σε αυτή την αντίληψη του να μοιραζόμαστε και να προχωράμε συλλογικά αντιστεκόμενοι σε αυτόν τον οδοστρωτήρα που υπάρχει τοπικά και παγκόσμια. Νιώθουμε ότι απλώνουμε έναν προστατευτικό δίχτυ. Αυτό είναι το σημαντικό που έχουμε κερδίσει τόσα χρόνια. Είναι οι σχέσει που έχουμε δημιουργήσει μεταξύ μας και με τους ανθρώπους που βοηθάμε» καταλήγει.