Όταν το Δίκαιο συναντά την Τέχνη: Η ομάδα στο ΑΠΘ που διερευνά τη Νομική πέρα από τους κώδικες

Εικόνες: Χριστελίνα Καλφοπούλου

Το απόγευμα της δεύτερης Δευτέρας του Μαΐου, στον πέμπτο όροφο του Ολύμπιον, η Ξένια είδε την ιδέα που πρότεινε πριν λίγους μήνες στη νεοσύστατη ομάδα «Δίκαιο και Τέχνη» της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, από την οποία η ίδια έχει αποφοιτήσει, να γίνεται πραγματικότητα.

Στις οκτώ η ώρα, στα μπλε καθίσματα της αίθουσας «Παύλος Ζάννας» βολεύτηκαν οι θεατές -που ασχέτως της σχέσης τους με την επιστήμη της Νομικής- παρακολούθησαν στη μεγάλη οθόνη το θρυλικό Σκιές και σιωπή (To Kill a Mockingbird, 1962) του Ρόμπερτ Μάλιγκαν, βασισμένο στο ομότιτλο βιβλίο της Χάρπερ Λι.

Η Ξένια με πληροφορεί πως η ομάδα απευθύνεται σε όλους, ανεξαρτήτως από το εάν είναι φοιτητές της Νομικής. «Εντοπίζουμε πολλά σημεία κοινά μεταξύ Δικαίου και Τέχνης. Έχουμε και τις καλλιτεχνικές μας ανησυχίες, οπότε αυτή ήταν η αφορμή, ώστε διεπιστημονικά να προσεγγίσουμε αυτό με το οποίο θα ασχοληθεί η ομάδα. Νιώθουμε χαρά που παίρνει την πρωτοβουλία η Νομική Σχολή του ΑΠΘ, απευθυνόμενη σε όλους, για μια τέτοια πρωτοβουλία. Και η Θεσσαλονίκη προσφέρεται, νομίζω. Έχει πολιτιστικούς θεσμούς, όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, το Μουσείο Φωτογραφίας που την κρατάνε ζωντανή -και μέσω αυτών των θεσμών, αυτή η ομάδα θα αποκτήσει βάσεις σε όλη την πόλη».

Η προβολή της ταινίας, καθώς και η συζήτηση που ακολούθησε με την Επίκουρη Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου Αθηνά Σαχουλίδου, φοιτήτριες από τη Νομική Σχολή του ΑΠΘ και τον κριτικό κινηματογράφου Πάνο Αχτσιόγλου, άνοιξαν τον κύκλο δράσεων της ομάδα, με την πρώτη από αυτές να φιλοξενείται από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης,

«Υπήρξε μια ιδέα μεταξύ συναδέλφων που βρεθήκαμε εξ αφορμής μιας παράστασης της θεατρικής ομάδας της Σχολής μας και επειδή μια αντίστοιχη ομάδα υπάρχει και στην Αθήνα, είπαμε ότι θα ήταν καλό να κινητοποιούσαμε τις δυνάμεις μας και εδώ, στη Θεσσαλονίκη, για να κάνουμε κάτι παρόμοιο, γνωρίζοντας πως και τα παιδιά έχουν διάθεση, όρεξη και πολλά ταλέντα. Έτσι καλέσαμε μια πρώτη ανοιχτή συνάντηση φοιτητών και καθηγητών που είχε πολύ μεγάλη ανταπόκριση και δώσαμε το βήμα σε όλους να πουν τις διαφορετικές ιδέες τους», εξηγεί αρχικά, ο Κώστας Ρόκας, Επίκουρος Καθηγητής Ιδιωτικού και Διεθνούς Δικαίου και ένας από τους πρωτεργάτες αυτής της πρωτοβουλίας, πάνω στη συζήτησή μας μαζί με τα μέλη της ομάδας, λίγο πριν ξεκινήσει η εκδήλωση.

«Με τη λογική ότι η τέχνη πάντα είναι ένα ωραίο πρίσμα για να δούμε το Δίκαιο, να το ερμηνεύσουμε, να το καταλάβουμε, να ασκήσουμε κριτική, δεν περιοριζόμαστε μόνο στον Κινηματογράφο. Μπορεί να μιλήσουμε για Λογοτεχνία, Θέατρο, Ποίηση, Φωτογραφία, Εικαστικά και κάθε άλλη μορφή τέχνης», συμπληρώνει.

«Προσπαθούμε να βρούμε τα κοινά σημεία τομής τους. Να τα αναδείξουμε. Βλέπουμε πολύ συχνά θέματα που αφορούν το Δίκαιο και την Τέχνη. Είχαμε σκεφτεί ότι θα μπορούσαμε να συζητήσουμε, μεταξύ άλλων, για το γκράφιτι που είναι η τέχνη στο δημόσιο χώρο και εγείρει πολλά θέματα συγκρούσεων δικαιωμάτων. Επίσης, ένα ακόμη θέμα στο οποίο μπορούμε να αναφερθούμε είναι το τατουάζ, επειδή είναι και αυτό μια μορφή τέχνης, που χρησιμοποιεί ως καμβά το ανθρώπινο σώμα. Όπως και για τις performances που δοκιμάζουν τα όρια και την αντοχή της ανθρώπινης φύσης. Πραγματικά, στην πρώτη συνάντηση είχαμε καταιγισμό ιδεών», προσθέτει η Επίκουρη Καθηγήτρια του Τομέα Εμπορικού και Οικονομικού Δικαίου, Άννα Δεσποτίδου.

Μια από αυτές τις ιδέες, ήταν εκείνη που έθεσε ο Δημήτρης Γούλας, Επίκουρος Καθηγητής Εργατικού Δικαίου και αφορούσε, όπως σχολίασε, την απόφαση του Ειρηνοδικείου Βενετίας για το έργο «Το καμακωμένο ψάρι» του Κώστα Τσόκλη στην Μπιενάλε, ύστερα από ασφαλιστικά μέτρα που δέχθηκε από μια φιλοζωική για να κατέβει. Μερικά μέλη έχουν επίσης προτείνει μεταξύ άλλων, τη μελέτη του ρεμπέτικου στη Θεσσαλονίκη και λογοτεχνικά βιβλία που έγραψε η Αγκάθα Κρίστι.

Μέσα από αυτήν τη σύμπραξη ανθρώπων που διερευνούν τη σύνθετη διάδραση μεταξύ του νομικού και του καλλιτεχνικού κόσμου,  επιδιώκεται η συζήτηση και προσέγγιση κοινωνικών και θεσμικών ζητημάτων. «Η αλήθεια είναι πως πολλές φορές, για εμάς είναι μια διαρκής μάχη να δώσουμε στους φοιτητές να καταλάβουν ότι η Νομική είναι πράγματι κοινωνική επιστήμη και νομίζω ότι μια εκδήλωση και μια ομάδα που φέρνει κοντά το Δίκαιο με την Τέχνη είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία. Σίγουρα, δεν αποτελεί καινοτόμα ιδέα, μιας που διαχρονικά πολλές Νομικές Σχολές και του εξωτερικού και της ημεδαπής, οργανώνουν αντίστοιχες δράσεις. Νομίζω με την πόλη μας να φιλοξενεί το Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ βρισκόμαστε σε έναν ζωτικό χώρο που δημιουργεί ένα πολύ όμορφο περιβάλλον για αυτήν τη συνδιαλλαγή», τονίζει από πλευράς της, η Επίκουρη Καθηγήτρια στον Τομέα Ποινικού και Εγκληματολογικού Δικαίου, Αθηνά Σαχουλίδου.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε στο έργο και την πολύτιμη συμβολή της εκλιπούσας Καθηγήτριας της Νομικής Σχολής Γιώτας Κραβαρίτου, στον τομέα ενδιαφέροντος της ομάδας. «Ήταν η πρώτη γυναίκα που μίλησε μέσα στη Νομική του ΑΠΘ για τη σχέση του Δικαίου -όχι μόνο με την τέχνη- αλλά  και με τη ψυχολογία, με την αγάπη, τα συναισθήματα. Αυτή η γυναίκα ήταν ένας φάρος, μεντόρισσα», αναφέρει η νομικός Μαριάννα Βασιλείου, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, επιστ. συνεργάτιδα και υπ. Δρ. Ιατρικής ΑΠΘ.

Στη συνέχεια, ο κος Ρόκας μίλησε για τη σημασία μιας πιο ευρείας και κοινωνικά ενταγμένης προσέγγισης του Δικαίου: «Δεν είναι αυτονόητο ότι όλοι μοιράζονται τις ίδιες απόψεις και συμφωνούμε όλοι οι ακαδημαϊκοί ή όλοι οι δικαστές. Θεωρώ ότι και αυτός είναι ένας στόχος της προσπάθειάς μας. Να δείξουμε ότι το Δίκαιο δεν περιορίζεται απλά στους γραπτούς κανόνες και στη στεγνή ερμηνευτική, αλλά πρέπει να δούμε το πρίσμα της κοινωνίας όπως προκύπτει μέσα από την τέχνη. Γιατί μερικές φορές, βλέπεις και στην εφαρμογή του Δικαίου, τόσο ο δικηγόρος, όσο και οι δικαστές, μπαίνουν σε μια ερμηνεία αυστηρά εννοιοκρατική, φορμαλιστική, η οποία καταλήγει σε άρνηση του Δικαίου. Δεν το λέω από μια έννοια μηδενιστική, κάθε άλλο. Οπότε, μπορεί να αναπαράγεται μια μηχανιστική αντίληψη του Δικαίου η οποία ενδεχομένως ετοιμάζει νομικούς που περιορίζονται και αποκτούν μια επαγγελματική διαστροφή που δεν τους επιτρέπει να βλέπουν πέρα από αυτό». 

Στις καρέκλες δίπλα μου, κάθονται τρεις προπτυχιακές φοιτήτριες της Νομικής Σχολής. Η μία από αυτές, η Χριστελίνα, έχει περασμένη στο λαιμό της μια κάμερα, για να καταγράψει τη σημαντική αυτή στιγμή για την ομάδα. «Ενθουσιάστηκα με την πρωτοβουλία, γιατί από πάρα πολύ μικρή ηλικία ασχολούμαι με την τέχνη, με τη μουσική, τη ζωγραφική, έχω γράψει ακόμη και ποιήματα. Πλέον και με τη φωτογραφία. Οπότε, μόλις είδα την αφίσα στην Σχολή και διάβασα ότι συγκροτείται μια τέτοια ομάδα, αμέσως δήλωσα και πήγα στην πρώτη συνάντηση. Προσπαθώ με όποιον τρόπο μπορώ και εγώ να δραστηριοποιηθώ. Γενικότερα, πιστεύω ότι η Νομική είναι μια πολύπλευρη επιστήμη και ενυπάρχει σε κάθε τομέα, επομένως αυτή η σύνδεση θα μας βοηθήσει και εμάς να καλλιεργηθούμε και να γνωστοποιήσουμε ακόμη περισσότερο την επιστήμη μας», μου λέει.

Η Ειρήνη, συμφοιτήτριά της, που βρίσκεται από τα αριστερά της, συμφωνεί μαζί της: «Και εγώ και πολλοί ακόμα, έχουμε αντίστοιχες αναζητήσεις. Ακριβώς επειδή, κάνουμε χόμπι που αφορούν τις τέχνες, είτε είναι η ενασχόληση με τη μουσική, με την ποίηση, με το οτιδήποτε. Οπότε είναι μια πολύ ωραία πρωτοβουλία και νομίζω ότι θα έχουμε την ευκαιρία να γίνουμε πολύ δημιουργικοί συνδυάζοντας και την Τέχνη και το Δίκαιο. Πιστεύω ότι θα μπορούμε να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας ακόμα παραπάνω».

Ένα δεκάλεπτο πριν η ώρα πάει οκτώ, φοιτητές και καθηγητές σηκώνονται. Προτού όμως ανέβουν στην αίθουσα, η Κάτια, φοιτήτρια, είναι εκείνη που κλείνει τη συζήτησή μας λέγοντας: «Πιστεύω ότι η νομική είναι μια κοινωνική επιστήμη και το πιο σημαντικό είναι να επιμείνουμε σε αυτό και να φροντίσουμε το δίκαιο να ερμηνεύεται στο πλαίσιο της κοινωνίας. Μελετώντας τη τέχνη, που μας δείχνει τι σκέφτεται η κοινωνία, θα έρθουμε πιο κοντά στον στόχο μας».