«ΠΑΟΚ και ξερό ψωμί»: Το πρώτο «σπίτι» στο Σιντριβάνι και πώς βγήκε η φράση που έγινε το απόλυτο σύνθημα πίστης

Στο Σιντριβάνι, εκεί που σήμερα η Θεσσαλονίκη κινείται σε ρυθμούς νευρικούς και φοιτητικούς, κάποτε χτυπούσε μια άλλη καρδιά. Πιο ακατέργαστη, πιο προσφυγική, πιο πεισματάρα.

Εκεί γεννήθηκε το πρώτο γήπεδο του ΠΑΟΚ. Όχι όπως το φανταζόμαστε σήμερα ένα γήπεδο. Χωρίς κερκίδες-σύμβολα, χωρίς VIP, χωρίς φώτα.

Μόνο χώμα, ιδρώτας και μια ανάγκη. Να υπάρξει κάτι που να ενώνει.

Το 1926 δεν ήταν απλώς μια χρονιά ίδρυσης. Ήταν μια εποχή που η πόλη προσπαθούσε να ξανασυστηθεί στον εαυτό της. Οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία έφεραν μαζί τους τραύματα, μνήμες, αλλά και μια κουλτούρα που δεν χωρούσε εύκολα. Ο ΠΑΟΚ δεν ήταν απλώς μια ομάδα. Ήταν ένας τρόπος να ριζώσει κάτι νέο χωρίς να ξεχαστεί το παλιό.

Το πρώτο γήπεδο στο Σιντριβάνι ήταν, στην ουσία, μια πράξη επιμονής. Ένας χώρος που δεν σχεδιάστηκε από αρχιτέκτονες, αλλά από ανάγκη. Ένα κομμάτι γης που μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς.

Εκεί που το παιχνίδι δεν ήταν μόνο παιχνίδι. Ήταν μια μορφή επιβίωσης.

Αν προσπαθήσεις να το φανταστείς σήμερα, ίσως δυσκολευτείς. Η εικόνα της σύγχρονης πόλης δεν αφήνει εύκολα χώρο για τέτοιες αναδρομές.

Αλλά αν σταθείς για λίγο, αν αφήσεις τον εαυτό σου να «δει» αλλιώς, μπορείς σχεδόν να ακούσεις τις φωνές.

Όχι οργανωμένες, όχι συντονισμένες. Ακατέργαστες.

Σαν την αρχή κάθε ιστορίας που δεν ξέρει ακόμα πού θα φτάσει.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της επετείου των 100 χρόνων. Όχι στη δόξα που ήρθε μετά. Ούτε στους τίτλους, ούτε στα μεγάλα βράδια.

Αλλά σε εκείνο το πρώτο, αμήχανο, σχεδόν πρόχειρο ξεκίνημα. Στο γήπεδο που δεν είχε τίποτα, αλλά κατάφερε να γίνει το πρώτο «σπίτι».

Και το Σιντριβάνι, όσο κι αν άλλαξε, κουβαλάει ακόμα κάτι από εκείνη την αρχή. Κάτι που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Αλλά υπάρχει. Σαν υπόγειος παλμός.

100 χρόνια μετά, ίσως αξίζει να μην κοιτάμε μόνο μπροστά. Αλλά και λίγο κάτω από τα πόδια μας. Εκεί που ξεκίνησαν όλα.

Από την ΑΕΚ Θεσσαλονίκης στον ΠΑΟΚ

Ο χώρος που δημιουργήθηκε το γήπεδο στο Σιντριβάνι αποτέλεσε το 1928 ακόμη ένα από τα θέματα που ξυπνούσαν την αντιμαχία ανάμεσα στον ΠΑΟΚ και την ΑΕΚ Θεσσαλονίκης. Βρισκόταν δίπλα στο Άσυλο του Παιδιού, εκεί που σήμερα βρίσκεται η Θεολογική σχολή. Η εξασφάλιση του χώρου είχε αναδειχθεί σε όπλο για την προσέλκυση φιλάθλων παρότι η ποδοσφαιρική ομάδα της ΑΕΚ είχε διαλυθεί από το φθινόπωρο του 1927.

Η έκταση δεν ήταν τόσο μεγάλη ώστε να μπορεί να δημιουργηθεί γήπεδο ποδοσφαίρου και τελικά κατέληξε στην ΑΕΚ ώστε να στεγάσει τα τμήματα κλασικού αθλητισμού που κατά κύριο λόγο συντηρούσε.

Στις 25 Ιουνίου 1928 έγιναν τα εγκαίνια του χώρου από τους ανθρώπους της ΑΕΚ Θεσσαλονίκης και από τον Μάρτιο του 1929 που έγινε η απορρόφηση της από τον ΠΑΟΚ ξεκίνησε η κοινή προσπάθεια για την εξέλιξη του χώρου.

Στο τέλος του 1929 είχαν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για να προχωρήσουν τα έργα επέκτασης και κυρίως της κάλυψης του ρεύματος της Ευαγγελιστρίας που έκοβε την έκταση στη μέση.

Όπως αναφέρει το αφιέρωμα της ιστοσελίδας paokmania.gr:

«Ο ΠΑΟΚ ξεκίνησε τα έργα για την επέκταση του γηπέδου του από το χείμαρρο αυτό. Αφού κατασκευάστηκε ένας αγωγός μέσα στο ρέμα, κατά το μήκος που διέσχιζε κάθετα το γήπεδο, άρχισε η επιχωμάτωση του συγκεκριμένου χώρου.

[…]

Ένας από τους ανθρώπους που πρωτοστάτησε και συνέβαλε τα μέγιστα στην υλοποίηση του ονείρου, ήταν ο Πέτρος Λεβαντής, ο οποίος μάλιστα διετέλεσε και πρόεδρος του συλλόγου (1931-1933).

Η κατασκευή του γηπέδου ήταν υπόθεση τιμής για τους φιλάθλους του ΠΑΟΚ. Εθελοντικά πρόσφεραν τον προσωπικό τους μόχθο και δούλευαν στα μνήματα θάβοντας κόκαλα, ενώ έστηναν “τολ” και λαμαρίνες και αγωγούς, για να γεφυρωθεί ο χείμαρρος σε όλο του το μήκος και εκεί πάνω να φτιαχτεί το γήπεδο.

500 αυλακωτές λαμαρίνες κατάλοιπο παλιού συμμαχικού υλικού, τοποθετήθηκαν. Όλα αυτά τα υλικά ήταν δωρεά του Υπουργείου Στρατωτικών. Ήταν όμως συγκινητική η προσφορά των αγνών φιλάθλων σκάβοντας ακόμα και με τα χέρια. Πολλοί, όπως ο Αντώνης Μεταξάς έπαθαν ηλίαση δουλεύοντας μέχρι εξάντλησης…

Ο θεμέλιος λίθος

Στις 12 Δεκεμβρίου 1929 σε προεκλογικό κλίμα, καθώς δυο ημέρες αργότερα ακολουθούσαν οι δημοτικές εκλογές, έγινε η κατάθεση του θεμέλιου λίθου για την δημιουργία γηπέδου ποδοσφαίρου στο Σιντριβάνι.

Για να ολοκληρωθούν οι εργασίες χρειάστηκαν δυόμισι χρόνια, αφού έπρεπε να γίνει υπόγεια διαφυγή των υδάτων από το ρέμα της Ευαγγελιστρίας, να διορθωθεί η κλίση που είχε το έδαφος στο γήπεδο αλλά και στα διπλανά οικόπεδα, καθώς επίσης και να χτιστεί τοίχος στο ύψωμα ώστε να μην μπορούν οι φίλαθλοι να παρακολουθούν χωρίς εισιτήριο τους αγώνες.

Τον Μάρτιο του 1932 προκηρύχθηκε μειοδοτικός διαγωνισμός από το ΔΣ του ΠΑΟΚ προκειμένου να κατασκευαστούν σιδερένιες και ξύλινες κερκίδες, ενώ παράλληλα ο Δικέφαλος γνωστοποίησε ότι αντί του ετήσιου χορού θα διοργανώσει δύο καλλιτεχνικές παραστάσεις στο Θέατρο του Λευκού Πύργου, τα έσοδα από τις οποίες θα ενίσχυαν το ειδικό ταμείο του συλλόγου για την αποπεράτωση των εργασιών του γηπέδου.

Σημείο συνάντησης και θριάμβων

Τα εγκαίνια του πρώτου γηπέδου του ΠΑΟΚ έγιναν στις 5 Ιουνίου 1932 και ακολούθησε η αναμέτρηση με τον Ηρακλή για το πρωτάθλημα Θεσσαλονίκης, όπου ο ΠΑΟΚ προηγήθηκε με 3-0, ενώ οι φιλοξενούμενοι μείωσαν στο β’ ημίχρονο στο τελικό 3-2. Ο Ηρακλής κατέθεσε ένσταση για κακή χάραξη των γραμμών και προβληματικές εστίες, η οποία απορρίφθηκε.

Σε ανακοίνωση που έβγαλε η διοίκηση του συλλόγου επισημαίνεται χαρακτηριστικά: «Πληροφορούμεθα ότι εκ μέρους του Ηρακλέους υπεβλήθη ένστασις κατά του κύρους του χθεσινού αγώνος, δια κακήν χάραξιν του γηπέδου, κακήν διατησίαν κ.λ.π. Εκ μέρους των δυναμένων να γνωρίζουν καλώς τα πράγματα, υπεστηρίζετο ότι η ένστασις αύτη δεν στέκεται».

Την παντελή έλλειψη κερκίδων (δεν στάθηκε δυνατή η τοποθέτηση σιδερένιας σκαλωσιάς), μετρίασε η τοποθέτηση πεντακοσίων καθισμάτων, μόλις την παραμονή του αγώνα… Στα αξιομνημόνευτα της ημέρας εκείνης το γεγονός ότι πριν τον αγώνα, αγωνίστηκαν οι δεύτερες ομάδες των δύο συλλόγων και μάλιστα αναδείχτηκαν ισόπαλες με 1-1.

Για την ιστορία, οι εισπράξεις εκείνου του παιχνιδιού, έφτασαν τις 23.000 δρχ.

Η έδρα του ΠΑΟΚ πλέον είχε μετατραπεί σε σημείο συνάντησης όλων των προσφύγων, τόσο του κέντρου, όσο και των περιοχών της Καλαμαριάς και όσων ήταν γύρω από το Σιντριβάνι.

Ο αείμνηστος Απόστολος Βασιλειάδης, ο πρώτος παίκτης του ΠΑΟΚ που φόρεσε τη φανέλα της Εθνικής ομάδας, είχε περιγράψει σε μία συνέντευξή του στην εφημερίδα Μακεδονία, την κατάσταση που επικρατούσε στο γήπεδο, λέγοντας ότι:

«Εκείνα τα χρόνια, πριν από τους αγώνες του ΠΑΟΚ που διεξάγονταν το απόγευμα, γίνονταν και πρωινοί αγώνες άλλων ομάδων, αλλά και τσικό. Οι φίλαθλοι, προκειμένου να βρουν θέσεις για τον αγώνα του ΠΑΟΚ, μαζεύονταν από το πρωί στο γήπεδο και για να ξεγελάσουν την πείνα τους έπαιρναν μαζί τους ψωμί και τυρί. Όταν έφτανε η ώρα για το παιχνίδι το ψωμί είχε ήδη ξεραθεί. Έτσι βγήκε η έκφραση «ΠΑΟΚ και ξερό ψωμί». Στις κερκίδες η πλειοψηφία ήταν Μικρασιάτες και Πόντιοι, ενωμένοι σαν μια γροθιά».

Mια ακόμα ατάκα που πρωτοακούστηκε στο Σιντριβάνι και στη συνέχεια ταξίδεψε σε πολλά ελληνικά γήπεδα, ήταν το: «Η μπάλα στα μνήματα». Αυτό φώναζαν οι οπαδοί του ΠΑΟΚ όταν υπήρχαν … ζόρια και έπρεπε να κρατηθεί η νίκη, υπονοώντας να πετάξουν οι ποδοσφαιριστές την μπάλα στα παρακείμενα μνήματα του νεκροταφείου για να κάνουν καθυστέρηση…

Στο γήπεδο που «παρέλασαν» μεγάλα ποδοσφαιρικά ονόματα της εποχής όπως οι Κουιρουκίδης, Τσίντογλου, Γιεντζής, Πρόγιος και Κεμανίδης, φέρεται να «γεννήθηκε» και η φράση «Bizim PAOK» «Ο δικός μας ΠΑΟΚ».

Στο γήπεδο αυτό αναδείχτηκαν οι μεγάλοι ποδοσφαιριστές της προπολεμικής περιόδου και της πολεμικής δεκαετίας του ΠΑΟΚ, όπως οι Ν. Πάγκαλος, Γ. Καβουρματζής, Κυρ. Μποσταντζόγλου, Γ. Κοσμίδης, Θράσος Πανίδης (αρχηγός στη μεταπολεμική ομάδα που σκοτώθηκε το 1948 στον Εμφύλιο), Ευστρ. Μοσχίδης, Κ. Καλογιάννης, Ν. Σωτηριάδης, Αρ. Ιωαννίδης, Απ. Κοντόπουλος, Πάνος Μάρκοβιτς, Σ. Αρβανίτης, Τάκης Βασιλειάδης, Βασ. Πατάκας κ.ά.

Ο ΠΑΟΚ πανηγύρισε σε αυτό το γήπεδο την πρώτη κατάκτηση του Πρωταθλήματος ΕΠΣ Μακεδονίας, το 1937, ενώ ακολούθησαν οι αντίστοιχοι τίτλοι το 1948, 1950, 1954, 1955, 1956, 1957.

Το πρώτο γήπεδο στη Θεσσαλονίκη με ηλεκτροφωτισμό

Στις 17 Ιουλίου 1952 σε φιλική αναμέτρηση με τον Πανιώνιο έγινε ο πρώτος νυχτερινός αγώνας στην ιστορία του ΠΑΟΚ και ήταν το πρώτο γήπεδο στην Θεσσαλονίκη που αποκτούσε ηλεκτροφωτισμό και το δεύτερο στην Ελλάδα μετά από εκείνο στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, το οποίο χρησιμοποιούσαν εκτός από τον Παναθηναϊκό η εθνική Ελλάδας, αλλά και οι υπόλοιπες ομάδες του ΠΟΚ για τις διεθνείς φιλικές αναμετρήσεις τους που ήταν μέρος της ποδοσφαιρικής μόδας εκείνης της εποχής, καθώς δεν υπήρχε ένα πραγματικά πανελλήνιο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου που θα κέντριζε το ενδιαφέρον του κοινού καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου.

Το φινάλε

Το 1956 η σύγκλητος του ΑΠΘ αποφάσισε την απαλλοτρίωση του γηπέδου, για να δημιουργηθεί στη θέση του η Θεολογική Σχολή.

Το τελευταίο επίσημο ματς που έδωσε ο ΠΑΟΚ στο Σιντριβάνι ήταν στις 31 Μαΐου 1959 για το Πρωτάθλημα Ελλάδος, όπου ηττήθηκε από τον Ολυμπιακό με 2-3. Ο Δικέφαλος, μολονότι μετακόμισε στην Τούμπα, δε σταμάτησε να το χρησιμοποιεί και έδωσε αρκετούς φιλικούς αγώνες εκεί στις αρχές της δεκαετίας του ’60.

Πηγές:

paokfc.gr – ΠΑΕ ΠΑΟΚ

paokmania.gr

“80 χρόνια ΠΑΟΚ”, Μιλτιάδης Κανώτας