«Παραδίδεται» στο φυτοπλαγκτόν ο Θερμαϊκός: Οι επιστήμονες εξηγούν, ο Δήμος εκπέμπει SOS
Γιατί η κλιματική αλλαγή και τα λιπάσματα πολλαπλασιάζουν το φαινόμενο - Η πρόταση του αντιδημάρχου Περιβάλλοντος για τη δημιουργία Ειδικού Φορέα Διαχείρισης Θερμαϊκού με αρμοδιότητες και... λεφτά
Μια γνώριμη, αλλά πάντα ανησυχητική και αποκρουστική εικόνα αντιμετωπίζουν το τελευταίο διάστημα οι κάτοικοι και οι επισκέπτες στη Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης.
Η επιφάνεια της θάλασσας έχει καλυφθεί από μια καφέ – πορτοκαλί μάζα, η οποία συνοδεύεται από έντονη δυσοσμία, πλήττοντας βάναυσα την αισθητική αλλά και τον τουρισμό της πόλης.
Για τα αίτια του φαινομένου, τη σύνδεσή του με την κλιματική αλλαγή, αλλά και την κρατική ολιγωρία στην αντιμετώπισή του, μίλησαν στην parallaxi ο αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος, Αστικού Πρασίνου και Πανίδας του Δήμου Θεσσαλονίκης, Βασίλης Διαμαντάκης, ο καθηγητής Βιολογίας του ΑΠΘ, Χαρίτων Σαρλ Χιντήρογλου, και ο καθηγητής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Βασίλης Ζερβάκης.
Μια «ιστορία» από τη δεκαετία του ’80 που χειροτερεύει λόγω κλίματος
Όπως εξηγεί ο Χιντήρογλου, η ερυθρά παλίρροια δεν είναι κάτι καινούργιο για την πόλη. «Οι ερυθρές παλίρροιες εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Εγκαθιδρύθηκαν, τα δινομαστιγωτά αυτά άρχισαν να αναπτύσσονται και, όποτε υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, αναπαράγονται με πολύ κρίσιμο ρυθμό σχηματίζοντας αυτές τις εξάρσεις (blomms)».
Ωστόσο, η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τα δεδομένα. Ο αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος κ. Βασίλης Διαμαντάκης, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι η μέση θερμοκρασία των νερών του Θερμαϊκού έχει ανέβει κατά δύο βαθμούς Κελσίου. «Αυτό το εκρητικό μείγμα, σε συνδυασμό με το μικρό βάθος του κόλπου, έχει ως αποτέλεσμα η καφέ παλίρροια, από εκεί που εμφανιζόταν μια φορά τον χρόνο, πλέον να εμφανίζεται δύο ή και τρεις. Κυριολεκτικά μας έχει ταράξει. Σε μια τουριστική πόλη, αυτή η εικόνα είναι αποκρουστική», τονίζει χαρακτηριστικά.
Το «λίπασμα» των ποταμών και η ανατροπή της ισορροπίας
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς οι απορροές από τα ποτάμια (Αξιός, Αλιάκμονας κλπ.) μεταφέρουν στη θάλασσα υπολείμματα από γεωργικά λιπάσματα και αστικά λύματα.
«Αυτό το υλικό αποτελεί τροφή για το φυτοπλαγκτόν. Αύξηση της τροφής σημαίνει αύξηση της αναπαραγωγικής δυνατότητας», σημειώνει ο κ. Χιντήρογλου.
Από την πλευρά του ο κ. Ζερβάκης εξηγεί πως αυτή η διαδικασία ανατρέπει τις ευαίσθητες ισορροπίες του θαλάσσιου οικοσυστήματος:
«Τα λιπάσματα ταυτά, όπως ευνοούν την άνθηση των λαχανικών, το ίδιο κάνουν και με το φυτοπλαγκτόν. Όταν όμως δεν βρίσκονται σε συγκεκριμένες αναλογίες που αντιστοιχούν στο οικοσύστημα – για παράδειγμα, όταν ο άνθρωπος ρίχνει υπερβολικά πολλά φωσφορικά σε σχέση με νιτρικά – τότε η ισορροπία ανατρέπεται, με αποτέλεσμα να τείνουμε να έχουμε αυτές τις ανθήσεις».
Από πού προέρχεται η έντονη δυσοσμία;
Ένα από τα πιο ενοχλητικά χαρακτηριστικά του φαινομένου είναι η έντονη μυρωδιά, που θυμίζει κάτι…χαλασμένο. Ο κ. Ζερβάκης αποκωδικοποιεί τον μηχανισμό πίσω από τη δυσοσμία, σημειώνοντας ότι προκύπτει λόγω της υψηλής παραγωγής φυτοπλαγκτού στην επιφάνεια και της έλλειψης οξυγόνου:
«Τα παρακάτω στρώματα δέχονται το πλαγκτόν το οποίο αρχίζει να διασπάται, καταναλώνοντας το οξυγόνο των βαθύτερων στρωμάτων. Όταν τα βαθύτερα στρώματα της θάλασσας δεν αερίζονται καλά και δεν είναι οξυγονωμένα, δημιουργείται υδρόθειο το οποίο προκαλεί αυτές τις οσμές».
Ο κ. Χιντήρογλου επιβεβαιώνει πως η δυσοσμία οφείλεται στο υδρόθειο που προκύπτει εξαιτίας της μεγάλης ζέστης. Παρά την αποκρουστική εικόνα ο κ. Ζερβάκης εμφανίζεται καθησυχαστικός για την υγεία των πολιτών: «Είναι φυσικό φαινόμενο. Δεν λέω ότι είναι εντελώς ακίνδυνο, αλλά στην έκταση που γίνεται δεν είναι και επικίνδυνο».
Ο κ. Χιντήρογλου από την άλλη, προειδοποιεί για τον κίνδυνο εμφάνισης του «έντονου αφρού», αν αναπτυχθεί και το ζωοπλαγκτόν. «Αν το ζωοπλαγκτόν αρχίσει να καταναλώνει ραγδαία αυτό το φυτοπλαγκτόν, θα έχουμε έντονη μεταβολική δραστηριότητα – κάτα κάποιον τρόπο αφοδεύει – και δημιουργείται αυτός ο πυκνός αφρός που είχαμε ζήσει πριν από μερικά χρόνια σε διάφορες θάλασσες της χώρας».
Δήμος Θεσσαλονίκης: «Δεχόμαστε τα “πυρά”, αλλά η θάλασσα δεν είναι αρμοδιότητά μας»
Στην πολιτική και διοικητική διάσταση του προβλήματος, ο αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος, Αστικού Πρασίνου και Πανίδας του Δήμου Θεσσαλονίκης, Βασίλης Διαμαντάκης, ξεκαθαρίζει ότι ο Θερμαϊκός δεν ανήκει στις αρμοδιότητες της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς είναι πολυσχιδής και παράκτιος σε πολλούς Δήμους, με την ευθύνη να ανήκει στο υπουργείο Περιβάλλοντος και τον ΟΦΥΠΕΚΑ. «Οι πολίτες ακούν περιβάλλον και παίρνουν τηλέφωνο εμάς. Δεχόμαστε όλα τα πυρά, αλλά στη θάλασσα δεν έχουμε καμιά δουλειά», αναφέρει, αποκαλύπτοντας παράλληλα τα ανησυχητικά στοιχεία των ελέγχων του Δήμου: «Εμείς αυτό που έχουμε κάνει, είναι να εγκαταστήσουμε 10 σταθμούς μέτρησης και κάθε 15 μέρες ελέγχουμε την ποιότητα των νερών μαζί με το Πανεπιστήμιο. Αυτή τη στιγμή η ποιότητα των νερών βρίσκεται στο “μέτρια” και οδεύει ολοταχώς προς το “κακή”».
Μιλώντας δε και για τον τρέχοντα τρόπο καθαρισμού με το γνωστό καραβάκι (την «Αλκίππη») τονίζει ότι «ο ΟΦΥΠΕΚΑ έχει μια σύμβαση με το πλοιάριο αυτό να βγαίνει δύο φορές την εβδομάδα. Μα “το δυο φορές την εβδομάδα” δεν λέει τίποτα. Η σύμβαση θα έπρεπε να λέει “όποτε απαιτείται” και να πληρώνεται ανά διέλευση. Επιπλέον το καραβάκι αυτό είναι κυρίως για να μαζεύει στέρεα απορρίμματα – παγούρια, κονσέρβες, ποντίκια – δεν μπορεί να ανανεώσει το νερό, ούτε να καθαρίσει το θολό τοπίο της ερυθράς παλίρροιας».
Η λύση: Ένας Ειδικός Φορέας Διαχείρισης με…λεφτά
Καταλήγοντας ο κ. Διαμαντάκης καταθέτει την επίσημη πρόταση του Δήμου Θεσσαλονίκης, ξεκαθαρίζοντας ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί μόνο με κεντρική κυβερνητική παρέμβαση: «Εκπέμπουμε SOS. Κανένας δήμος μόνος του δεν μπορεί να λύσει αυτό το περιβαλλοντικό πρόβλημα. Η θέση του Δήμου Θεσσαλονίκης είναι ότι πρέπει να δημιουργηθεί ένας Ειδικός Φορέας Διαχείρισης του Θερμαϊκού, στον οποίο θα συμμετέχουν όλοι οι παράκτιοι Δήμοι, η Περιφέρεια, το υπουργείο και το Πανεπιστήμιο. Αυτός ο φορέας πρέπει να έχει ένα ισχυρό διοικητικό συμβούλιο και κυρίως λεφτά. Αν δεν δώσεις χρήματα για έρευνες και σύγχρονες μεθόδους διάλυσης, δεν γίνεται τίποτα».
Μέχρι τότε η Θεσσαλονίκη παραμένει όμηρος των καιρικών συνθηκών, με τον κ. Χιντήρογλου να κλείνει με μια δόση ρεαλισμού: «Πρέπει να περιμένουμε να αλλάξουν οι καιρικές συνθήκες, να φυσήξουν οι βοριάδες και να λειτουργήσουν τα ρεύματα. Θα κάνουμε υπονομή, πρέπει να μάθουμε να ζούμε και με αυτά τα φαινόμενα».
