Θεσσαλονίκη

Τι συμβαίνει τελικά με τα φίδια στην πόλη;

Αλήθειες και μύθοι - Σε ποια σημεία εντοπίστηκαν - Τι πρέπει να γνωρίζουμε και μία θλιβερή διαπίστωση

Ραφαήλ Γκαϊδατζής
τι-συμβαίνει-τελικά-με-τα-φίδια-στην-πό-1013674
Ραφαήλ Γκαϊδατζής

Άνω Πόλη, Γιαννιτσών, Εύοσμος, Πανόραμα, Χορτιάτης.

Στις παραπάνω περιοχές τις προηγούμενες ημέρες αναγκάστηκαν να παρέμβουν εθελοντές αλλά και η Πυροσβεστική προκειμένου να απομακρύνουν τυφλίνο, λαφιάτη, οχιά και ένα νερόφιδο που είχαν βρει «καταφύγιο» σε σπίτια, αυλές, ακόμα και μηχανή αυτοκίνητου.

Μας έζωσαν τελικά τα φίδια στην πόλη;

Οι ειδικοί είναι ξεκάθαροι και καθησυχάζουν.

Όπως μας είπαν, κάθε χρόνο στην πόλη παρατηρούνται 40-80 περιστατικά εμφάνισης διάφορων ειδών φιδιών.

Απλώς, λόγω και του γεγονότος που συνέβη με την ερπετολόγο – εθελόντρια που κατέληξε στη ΜΕΘ του «Παπανικολάου» μετά από δάγκωμα οχιάς, αλλά και του ότι τα περιστατικά διαδέχτηκαν το ένα το άλλο, έτυχαν ευρείας προβολής από τα τηλεοπτικά κανάλια, τις ιστοσελίδες, αλλά και τα social media.

«Πάντα υπάρχουν αυτά τα περιστατικά, απλώς δεν έτυχε να δημοσιοποιούνται ή να παίρνουν την έκταση όπως συνέβη με τα πρόσφατα» μας εξηγούν εθελοντές με εμπειρία στη διάσωση και τον απεγκλωβισμό ζώων.

Γιατί όμως εμφανίστηκαν τα φίδια σε διάφορα σημεία της πόλης;

«Είναι μύθος η επιδρομή φιδιών στην πόλη» σημειώνουν οι ειδικοί και προσθέτουν ότι αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στην κλιματική αλλαγή, τις βροχές των τελευταίων ημερών, την αύξηση των θερμοκρασιών, αλλά και το γεγονός ότι για τα φίδια είναι αναπαραγωγική περίοδος.

Η πικρή διαπίστωση

Πάντως αυτό που προκαλεί εντύπωση σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες είναι το ότι σε όλα τα περιστατικά αυτοί που κλήθηκαν για να… βγάλουν το φίδι από την τρύπα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, ήταν κατά κύριο λόγο οι εθελοντές!

Και αυτό οδηγεί σε μία πικρή διαπίστωση, καθώς όπως λένε και οι ίδιοι, δεν υπάρχει κάποια αρμόδια υπηρεσία του κράτους για να αναλάβει τον ρόλο αυτό.

Έτσι, πολλές φορές πάνω στον πανικό μας και χωρίς να γνωρίζουμε τι να κάνουμε, καλούμε για παράδειγμα την Αστυνομία, η οποία όμως επί της ουσίας δεν μπορεί να κάνει κάτι.

Επομένως, άνθρωποι που εδώ και χρόνια ασχολούνται με διασώσεις και απεγκλωβισμού ζώων και σχεδόν όλοι το κάνουν εθελοντικά, είναι και αυτοί που παρεμβαίνουν με την εμπειρία τους.

Κακώς στιγματίζουμε τα φίδια

Κανένα ζώο δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο εάν δεν το πειράξουμε, προσθέτουν οι ειδικοί και αναφέρουν ότι κακώς έχουμε στιγματίσει τα φίδια.

Μάλιστα όπως εξηγούν υπάρχουν ζώα τα οποία είναι πολύ πιο επικίνδυνα για να προκαλέσουν κάποια αλλεργική αντίδραση στον άνθρωπο.

Ωστόσο, έχει δημιουργηθεί ένα στερεότυπο που «ταξιδεύει» από γενιά σε γενιά γύρω από τα φίδια.

Τι πρέπει να κάνουμε και τι δεν πρέπει

Είναι λογικό όταν βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα φίδι να πανικοβληθούμε, αφού θεωρούμε ότι μπορεί να είναι δηλητηριώδες και αν μας τσιμπήσει να αποβεί μοιραίο για εμάς.

Γι’ αυτό το λόγο και το πρώτο πράγμα που μας συστήνουν οι ειδικοί είναι να παραμείνουμε ψύχραιμοι.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε, εφόσον μας το επιτρέπει η απόσταση, είναι να τραβήξουμε με το κινητό μας τηλέφωνο μια φωτογραφία του φιδιού προκειμένου να το στείλουμε σε κάποια εθελοντική οργάνωση και να μας εξηγήσει για το τι είδους φιδιού είναι και αν πρέπει να ανησυχήσουμε ή όχι.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το να διατηρήσουμε οπτική επαφή με το φίδι. Εάν καλέσουμε για βοήθεια και πούμε στους εθελοντές ή στην Πυροσβεστική ότι είδαμε το φίδι πριν από δύο ώρες στο τάδε σημείο, αλλά τώρα δεν ξέρω που πήγε, σίγουρα δε τους βοηθάμε στην προσπάθεια που θα κάνουν για τον εντοπισμό του και την απομάκρυνσή του.

Δεν πρέπει να κάνουμε καμία κίνηση προς το μέρος του φιδιού, εάν δεν γνωρίζουμε πως να το αντιμετωπίσουμε. Είναι λογικό, ότι όπως και εμείς, αλλά και κάθε τι άλλο ζωντανό στη φύση, θα θεωρήσει ότι βρίσκεται σε κίνδυνο και άρα δε γνωρίζουμε πως θα αντιδράσει.

Μύθος επίσης η πρακτική του ότι αν χτυπήσεις με ξύλο για να κάνεις θόρυβο, το φίδι θα απομακρυνθεί από μόνο του.

Δεν το σκοτώνουμε, δεν το τραυματίζουμε

Όπως γράφει το physiodifis.eu, αν συναντήσουμε ένα φίδι στο σπίτι ή τον κήπο μας, και αυτό είναι κάτι που δεν το επιθυμούμε, δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να το σκοτώσουμε.

1. Πριν από οτιδήποτε άλλο αφομοιώνουμε την βασική αρχή. Δεν το σκοτώνουμε, δεν το τραυματίζουμε.

2. Δεν κάνουμε τίποτα. Συνήθως είναι η πιο εύκολη και αποτελεσματική λύση. Ένα φίδι δεν έχει κανέναν λόγο να μείνει σε έναν χώρο χωρίς τροφή και θα φύγει μόνο του αρκεί να βρει ανοικτό το πέρασμα από το οποίο μπήκε. Αν βέβαια υπάρχει τροφή -όπως ποντίκια- μέσα στο σπίτι, τότε φίδι δεν είναι το πιο σημαντικό μας πρόβλημα.

3. Προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε εάν είναι δηλητηριώδες ή όχι.

4. Απομακρύνουμε παιδιά, κατοικίδια ζώα και ανθρώπους που φοβούνται.

5. Αν είμαστε σίγουροι ότι δεν είναι οχιά, χρησιμοποιούμε γάντια και ειδικά εργαλεία αν υπάρχουν για να το χειριστούμε.

6. Το τοποθετούμε σε ειδική υφασμάτινη σακούλα ή μαξιλαροθήκη ή πλαστικό δοχείο με οπές.

7. Το μεταφέρουμε σε απόσταση από την κατοικία που βρέθηκε, εάν ανήκει στην πανίδα της περιοχής.

8. Αν δεν αισθανόμαστε αρκετά σίγουροι για να κάνουμε τα παραπάνω, τότε χρησιμοποιούμε μια σκούπα για να το κατευθύνουμε προς την έξοδο. Δεν χρειάζονται βίαιες κινήσεις και προσέχουμε μην το τραυματίσουμε.

9. Αν αισθανόμαστε ότι χρειαζόμαστε υποστήριξη απευθυνόμαστε σε επίσημο φορέα που δραστηριοποιείται σε θέματα ερπετών (όπως Ελληνική Ερπετολογική Εταιρεία, Κέντρα Περίθαλψης Άγριων Ζώων, Μ.Γ.Φ.Ι.). Σε αστικές περιοχές μπορούμε να απευθυνθούμε και στην Πυροσβεστική.

Πηγή: Eurokinissi

Αν δεν επιθυμούμε να προσελκύονται φίδια στα σπίτια μας θα πρέπει:

• Να μην τους παρέχουμε τροφή. Συνεπώς θα πρέπει να έχουμε απαλλαχτεί από ποντίκια, έντομα, κ.ά. • Να μην τους παρέχουμε καταφύγιο. Δηλαδή να μην διατηρούμε στους κήπους μας πετροσορούς ή σορούς ξύλων. • Να φράσσουμε όλες τις εξωτερικές σχισμές και τρύπες από όπου θα μπορούσαν να μπουν στον κήπο ή το σπίτι μας. Επίσης αποφεύγουμε να αφήνουμε τις εξώπορτες ανοιχτές. • Να μην διατηρούμε ψηλά χόρτα ή πυκνή βλάστηση στον κήπο μας. • Να μην τους παρέχουμε νερό, συνεπώς να μη διατηρούμε λιμνούλες, ή μονίμως βρεγμένο γκαζόν.

Τα διάφορα απωθητικά για φίδια είναι συνήθως αναποτελεσματικά.

Τα δηλητηριώδη φίδια στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, από τα περίπου 70 είδη ερπετών που μπορεί να συναντήσει κανείς, μόνο 7 φέρουν δηλητήριο και είναι όλα τους είδη φιδιών. Τα 5 ανήκουν στην οικογένεια των Εχιδνιδών (Οχιές) και είναι σωληνόγλυφα με σχετικά ισχυρό δηλητήριο, ενώ τα υπόλοιπα 2 στην οικογένεια των Κολουβρίδων και είναι οπισθόγλυφα με ασθενές δηλητήριο, ακίνδυνα για τον άνθρωπο.

Συνολικά στη χώρας μας υπάρχουν 23 διαφορετικά είδη φιδιών. Τα φίδια της οικογένειας των Εχιδνιδών (Viperidae) δεν απαντούν ποτέ όλα μαζί στο ίδιο μέρος, αλλά έχουν διαφορετική εξάπλωση ανά την ελληνική επικράτεια και είναι τα εξής:

Οχιά – Vipera ammodytes Οθωμανική Οχιά – Montivipera xanthina Οχιά της Μήλου – Macrovipera schweizeri Αστρίτης – Vipera berus Νανόχεντρα – Vipera ursinii

Ενώ οι δηλητηριώδεις Κολουβρίδες (Colubridae) είναι οι παρακάτω:

Σαπίτης – Malpolon insignitus Αγιόφιδο – Telescopus fallax

Από τα υπόλοιπα ερπετά κανένα άλλο δεν φέρει δηλητήριο, είτε πρόκειται για φίδι, σαύρα, χελώνα ή αμφίσβαινα και είναι όλα τους απολύτως ακίνδυνα για τον άνθρωπο.

*Μερικά αμφίβια στην χώρα μας αν χειριστούν βίαια εκκρίνουν ως άμυνα τοξικές ουσίες από αδένες που βρίσκονται στο δέρμα τους, όπως οι Σαλαμάνδρες και κάποιοι Φρύνοι. Οι ουσίες αυτές είναι ακίνδυνες για τον άνθρωπο όταν έρθουν σε επαφή με το δέρμα, αλλά μπορεί να προκαλέσουν κάποια συμπτώματα αν έρθουν σε επαφή με τα μάτια, με κάποια πληγή ή στην ακραία περίπτωση της κατάποσης.

Πηγή: Unsplash

Τι θα γίνει εάν μας δαγκώσει

Σύμφωνα με το εγχειρίδιο πρώτων βοηθειών του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (ΕΚΑΒ), η βαρύτητα της δηλητηρίασης εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες.

Στους παράγοντες αυτούς συμπεριλαμβάνονται η ηλικία, η γενική κατάσταση της υγείας, η θέση και το βάθος του δήγματος.

Ρόλο παίζει επίσης το μέγεθος του φιδιού και το αν μετακινήθηκε ή όχι το θύμα.

Τα συμπτώματα

Οι επιδράσεις των δηλητηρίων των φιδιών χωρίζονται σε δυο κατηγορίες:

Στα τοπικά συμπτώματα. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται πόνος, οίδημα, μελανιές και φυσαλίδες που επεκτείνονται μέσα σε λίγες ώρες. Οι φυσαλίδες μπορεί να επιμολυνθούν από μικρόβια και να εξελιχθούν σε γάγγραινα.

Στα γενικευμένα συμπτώματα. Εκδηλώνονται σε περίπτωση που απορροφηθεί το δηλητήριο και είναι τα πιο ανησυχητικά.

Συμπεριλαμβάνουν έμετο, αδυναμία, ζάλη, ρίγος με πυρετό, εφιδρώσεις και αιμορραγικές εκδηλώσεις. Επίσης μπορεί να παρατηρηθούν ταχυκαρδία, υπόταση, shock, πνευμονικό οίδημα και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.

Η αντιμετώπιση του δαγκώματος από φίδι

Πρώτο μέλημα μετά το δάγκωμα είναι να ακινητοποιηθεί το θύμα, για να μην μπει το δηλητήριο στην κυκλοφορία του αίματος. Το ΕΚΑΒ συνιστά τα εξής:

  • Όχι περπάτημα.
  • Καθησυχασμός του θύματος.
  • Αφαίρεση κοσμημάτων και στενών ρούχων (π.χ. κάλτσα), πριν αρχίσει το οίδημα.
  • Ακινητοποίηση του άκρου (όπου συνέβη το δάγκωμα) σε θέση χαμηλότερη από το ύψος της καρδιάς.
  • Καθαρισμός της πληγής με νερό και σαπούνι.
  • Όχι πάγος στο τραύμα.
  • Όχι ίσχαιμος περίδεση. Η σύσταση να δένουμε σφιχτά με έναν επίδεσμο ή ύφασμα το μέλος πιο ψηλά από το σημείο της πληγής, για να εμποδίσουμε τη διάχυση του δηλητηρίου, είναι λανθασμένη.
  • Όχι χορήγηση καφέ και αλκοόλ.
  • Όχι σύλληψη του φιδιού. Προσπαθήστε να απομνημονεύσετε το χρώμα και το σχήμα του φιδιού, για να το περιγράψετε στους γιατρούς.
  • Διακομιδή στο νοσοκομείο.

Η θεραπεία

Μετά από το δάγκωμα φιδιού, χρειάζεται να γίνει αντιτετανικός ορός. Αντιοφικός ορός γίνεται μόνο στο νοσοκομείο και δεν είναι πάντοτε απαραίτητος, αναφέρεται στο εγχειρίδιο του ΕΚΑΒ.

Επιπλέον, η χορήγηση αντιοφικού ορού μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση ή ακόμα και αναφυλαξία σε άτομα που είναι αλλεργικά.

Πόσο επικίνδυνα είναι τα δηλητηριώδη φίδια της Ελλάδας;

Πολλοί είναι οι μύθοι που ακούγονται γύρω από την επικινδυνότητα των δηλητηριωδών φιδιών και πως ένα δάγκωμα Οχιάς μπορεί να σκοτώσει έναν άνθρωπο μέσα σε λίγα λεπτά. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στην περίπτωση των εντόπιων φιδιών.

Η επικινδυνότητα ενός δαγκώματος με έγχυση εξαρτάται από την ισχύ και την τοξικότητα του δηλητηρίου καθώς και από τη συγκέντρωση αυτού στο σώμα του θύματος. Επομένως, η ποσότητα του δηλητηρίου αλλά και το βάρος και η ηλικία του θύματος αποτελούν σημαντικούς παράγοντες (η ποσότητα εξαρτάται από το είδος και το μέγεθος του φιδιού, αλλά ελέγχεται και από το ίδιο το φίδι).

Στο ενδεχόμενο δαγκώματος από οποιαδήποτε Έχιδνίδα της χώρας μας και εφόσον έχει γίνει έγχυση δηλητηρίου από το φίδι, το άτομο που δέχθηκε το δάγκωμα κινδυνεύει να νοσήσει σοβαρά, μόνο στην περίπτωση που αυτό δεν διακομιστεί σε κάποιο νοσοκομείο για τις πρώτες βοήθειες εντός των επομένων ωρών, αλλά αντί αυτού αποφύγει την νοσηλεία ή/και χρησιμοποιήσει «γιατροσόφια» και μη έγκυρες τεχνικές θεραπείας. Σε μία τέτοια περίπτωση μη-νοσηλείας σαν την τελευταία, η υγεία του ατόμου διατρέχει κίνδυνο και υπάρχουν πιθανότητες ο ασθενής να χάσει μέχρι και τη ζωή του στα επόμενα εικοσιτετράωρα.

Οι Οχιές είναι αργά φίδια, γι’αυτό και αν νιώσουν απειλή η πρώτη τους αντίδραση είναι να μείνουν ακίνητες προσπαθώντας έτσι να μη γίνουν αντιληπτές. Εάν νιώσουν πως έγιναν αντιληπτές θα προσπαθήσουν να απομακρυνθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα για να αποφύγουν τον κίνδυνο. Στην περίπτωση που τις πλησιάσει κάποιος αρκετά αρχίζουν να συρίζουν δυνατά (συριγμός) και κουλουριάζονται σε θέση άμυνας, έχοντας στραμμένο το κεφάλι τους προς την απειλή, είτε πρόκειται για άνθρωπο, είτε ζώο, προειδοποιώντας και είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν την έσχατη άμυνά τους, το δάγκωμα, εάν τις πλησιάσουν σε απόσταση λιγότερη του μισού μέτρου. Παρά τους μύθους που κυκλοφορούν, οι Οχιές δεν θα επιτεθούν ποτέ εάν κάποιος δεν τις αρπάξει ή έρθει τόσο κοντά, εάν δεν νιώσουν δηλαδή άμεση απειλή για την ζωή τους. Ακόμα όμως και σε αυτή την περίπτωση που κάποιος θα τις πλησιάσει στην επικίνδυνη απόσταση των μερικών 10άδων εκατοστών, οι Οχιές, κατά μεγάλο ποσοστό των πιθανοτήτων, θα δαγκώσουν «στεγνά», δηλαδή χωρίς έγχυση δηλητηρίου, ως προειδοποίηση και μόνο.

Από τα 5 είδη Οχιάς της χώρας μας η Νανόχεντρα (Vipera ursinii) φέρει το πιο ασθενές δηλητήριο, που σε συνδυασμό με το μικρό του μεγέθους της καθίσταται η λιγότερο επικίνδυνη Οχιά. Παρ’όλα αυτά, ένα δάγκωμα της συνιστάται να αντιμετωπιστεί με τον ίδιο τρόπο, δηλαδή με ιατρική περίθαλψη σε κέντρο πρώτων βοηθειών.

Τα υπόλοιπα 2 είδη δηλητηριωδών φιδιών της οικογένειας των Κολουβρίδων (Colubridae), φέρουν ασθενές δηλητήριο, που σε συνδυασμό με την θέση που έχουν στην στοματική κοιλότητα τα δόντια που το εκχέουν, καθίστανται ακίνδυνα για τον άνθρωπο, ανίκανα να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στον οργανισμό, ακόμα και αν καταφέρουν έγχυση. Ανάμεσα στα δύο αυτά φίδια, το Αγιόφιδο φέρει το πιο ασθενές δηλητήριο αλλά είναι και το λιγότερο επιθετικό αν πιαστεί, που σημαίνει ότι πολύ σπάνια θα δαγκώσει, ενώ ο Σαπίτης διακρίνεται από σθεναρή άμυνα αν πιαστεί ή απειληθεί και το δηλητήριο ενός μεγάλου ατόμου (μεγάλη ποσότητα δηλητηρίου) μπορεί να προκαλέσει πόνο, τοπικό πρήξιμο και ίσως κάποια άλλα ελάσσονα συμπτώματα σε ευαίσθητα άτομα. Τα συμπτώματα αυτά συνθήθως υποχωρούν μετά από μερικές ώρες, χωρίς ιατρική αγωγή. Από τα δύο αυτά οπισθόγλυφα είδη δεν έχει καταγραφεί ποτέ κάποια περίπτωση που να χρήζει νοσοκομειακής εισαγωγής.

Όλα τα είδη ερπετών, αμφιβίων ή αρθρόποδων που φέρουν δηλητήριο, είτε αυτά θεωρούνται επικίνδυνα, είτε όχι, μπορούν να προκαλέσουν έντονα συμπτώματα σε αλλεργικά άτομα. Επισκεφτείτε τον γιατρό σας για έλεγχο αλλεργιών.

Σε κάθε περίπτωση, όταν υπάρχουν συμπτώματα πόνου και οιδήματος (πρήξιμο) ή επικίνδυνα συμπτώματα μετά από δάγκωμα φιδιού, συνιστάται η μεταφορά σε κέντρο πρώτων βοηθειών.

Γενικά, τα δηλητηριώδη φίδια της χώρας μας δεν θεωρούνται τόσο επικίνδυνα, όσο φημολογείται πως είναι. Είναι χαρακτηριστικό πως η θνησιμότητα από δήγματα δηλητηριωδών φιδιών στην χώρα μας έχει σχεδόν εκμηδενιστεί εδώ και μερικές δεκαετίες αφού υπάρχουν πλέον οι ιατρικές γνώσεις και η εμπειρία για την κατάλληλη αντιμετώπισή τους. Επίσης, είναι χαρακτηριστικές οι περιπτώσεις ανθρώπων που επισκέφτηκαν το νοσοκομείο αρκετές ημέρες μετά από δάγκωμα Οχιάς χωρίς περαιτέρω κίνδυνο της υγείας τους μετά την νοσηλεία (βλ. σχετικό άρθρο: herpetofauna.at). Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις άτομα που δαγκώθηκαν και δεν επισκέφτηκαν ποτέ το νοσοκομείο, αλλά μόνο με μία ένεση αδρεναλίνης, απέφυγαν τον κίνδυνο (περιστατικό Stefan Dummermuth). Σε καμία περίπτωση αυτά τα παραδείγματα δεν αναφέρονται προς μίμηση, αλλά για να τονιστεί το χαμηλό σχετικά επίπεδο επικινδυνότητας των εντόπιων Εχιδνών προς αποφυγή πανικού και φημολογίας. Τα παραδείγματα δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά καθότι οι συνθήκες κάθε φορά είναι διαφορετικές με διαφορετικούς παράγοντες.

Σχετικά Αρθρα
Σχετικά Αρθρα