Τι πραγματικά προκαλεί τις ημικρανίες

Περίπου δύο φορές την εβδομάδα, το αριστερό μέρος του κεφαλιού μου αρχίζει να νιώθει σαν να υπάρχει υπερβολικά λίγος χώρος μεταξύ του εγκεφάλου μου και του κρανίου μου. Όταν το γέρνω, εκείνος ο χώρος γεμίζει με έναν αμβλύ, υγρό πόνο. Ο πόνος σέρνεται πίσω από την κόγχη του ματιού μου, όπου κάθεται σαν ένα μαχαίρι και μετά κατεβαίνει μέχρι το σαγόνι μου. Μερικές φορές καίει και χτυπάει στο πίσω μέρος του μυαλού μου αν στραβοκοιτάξω. Σε άλλες περιπτώσεις, πάλλεται και χτυπά δυνατά, σαν να χτυπάει και να ζητάει να βγει έξω.

Όσο περισσότερο αφήνω τον πόνο να τρέχει ανεξέλεγκτα πριν πάρω φάρμακο, τόσο περισσότερο θα χρειαστεί για να τον καταπραΰνω και τόσο πιο πιθανό είναι να επιστρέψει μόλις περάσουν οι επιδράσεις του χαπιού. Είναι μία ημικρανία.

Περισσότεροι από 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως θα μπορούν να ταυτιστούν με κάποια εκδοχή της εμπειρίας μου. Αυτή η νευρολογική πάθηση είναι η δεύτερη πιο συχνή αιτία αναπηρίας στον κόσμο. Ωστόσο, παρά την συχνή εμφάνιση και τις καταστροφικές συνέπειές της, η ημικρανία παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα μυστήριο.

Υπάρχουν πολλές αναπάντητες ερωτήσεις σχετικά με το τι πραγματικά είναι η ημικρανία, τι την προκαλεί και τι μπορεί να γίνει για να εξαλειφθεί από την ζωή των ασθενών.

“Θα έλεγα ότι είναι πιθανώς ανάμεσα στις πιο ανεπαρκώς κατανοητές νευρολογικές διαταραχές, ή διαταραχές γενικότερα” λέει ο Gregory Dussor, καθηγητής στις επιστήμες της συμπεριφοράς και του εγκεφάλου στο πανεπιστήμιο του Τέξας και του Ντάλας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Τώρα, οι ερευνητές αρχίζουν να κατανοούν τι προκαλεί την ημικρανία και έχουν ακόμη πρόσφατα καταφέρει να δουν πως εξελίσσεται σε πραγματικό χρόνο ως ηλεκτρικά σήματα στον εγκέφαλο του ασθενούς. Μελετώντας γονίδια, αιμοφόρα αγγεία και το μοριακό κοκτέιλ που περιστρέφεται γύρω από το κεφάλι των ασθενών, οι επιστήμονες πλησιάζουν όλο και περισσότερο στην κατανόηση του γιατί εμφανίζεται η ημικρανία, πως μπορεί να αντιμετωπιστεί και γιατί -μακριά από το να είναι απλώς πονοκέφαλος- είναι μια χρόνια, εμπειρία που αφορά ολόκληρο το σώμα.

Γιατί είναι δύσκολο να μελετηθεί η ημικρανία

Ξεκινώντας τον 18ο με 19ο αιώνα, η ημικρανία συνήθως χαρακτηριζόταν ως γυναικεία ιδιοτροπία: κάτι που θα χτυπούσε μόνο έξυπνες, γοητευτικές και όμορφες γυναίκες με “προσωπικότητες ημικρανίας.” Ενώ τα τρία τέταρτα των ασθενών με ημικρανίες είναι γυναίκες, αυτό το στίγμα που διαρκεί αιώνες έχει εμποδίσει την έρευνα για την ημικρανία και έχει οδηγήσει σε χρόνια μειωμένη χρηματοδότηση.

“Οι άνθρωποι το θεωρούσαν ως μια ασθένεια υστερίας” λέει η Teshamae Monteith, επικεφαλής της μονάδας πονοκεφάλων στο σύστημα υγείας του πανεπιστημίου του Μαϊάμι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ακόμη και σήμερα, πολύ λίγα πανεπιστήμια διαθέτουν ισχυρά κέντρα έρευνας για τις ημικρανίες και οι επενδύσεις στο ζήτημα αυτό είναι μικρές σε σύγκριση με τους τομείς ορισμένων άλλων νευρολογικών παθήσεων.

Ωστόσο, το ψυχολογικό, σωματικό και οικονομικό βάρος της ημικρανίας είναι πολύ πραγματικό, λέει η Monteith. Ενώ οι ημικρανίες είναι πιο συχνές κατά την διάρκεια των παραγωγικών χρόνων ενός ατόμου, ανάμεσα στα 25 και στα 55, οι άνθρωποι με ημικρανίες είναι πιο πιθανό να πρέπει να παραβλέψουν την εργασία, να χάσουν την δουλειά τους ή να πρέπει να συνταξιοδοτηθούν νωρίς. Δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμούν ότι ένας άνθρωπος 44 ετών με ημικρανίες κοστίζει στην κυβέρνηση επιπλέον 19,823 λίρες (27,300 δολάρια) κάθε χρόνο σε σύγκριση με κάποιον χωρίς ημικρανίες, πράγμα που σημαίνει ότι η ημικρανία κοστίζει συνολικά στην δημόσια οικονομία 12 δισεκατομμύρια λίρες (17 δισεκατομμύρια δολάρια) κάθε χρόνο.

Μία από τις προκλήσεις της μελέτης της ημικρανίας είναι το πόσο ευρεία μπορεί να είναι τα συμπτώματα.

Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι που επηρεάζονται από ημικρανίες, είμαι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία. Οι επιθέσεις είναι κομμάτι της ζωής μου όταν έχω περίοδο. Ο πονοκέφαλος συνήθως χτυπάει την αριστερή πλευρά και χειροτερεύει με την κίνηση. Προηγείται από έντονη ευαισθησία στις μυρωδιές και μερικές φορές το αριστερό μου χέρι και ο ώμος νιώθουν παγωμένα.

Αλλά άλλοι ασθενείς εμφανίζουν συμπτώματα όπως ναυτία και έμετο, ίλιγγο, πόνο στο στομάχι και αυξημένη ευαισθησία στο φως και τον ήχο. Πάνω από τους μισούς ασθενείς βιώνουν υπερβολική κόπωση, ενώ κάποιοι έχουν συγκεκριμένες επιθυμίες για φαγητό. Άλλοι βρίσκουν τον εαυτό τους να χασμουριέται υπερβολικά στις πρώτες φάσεις. Περίπου το 25% των ασθενών παρουσιάζει αύρες, οπτικές εικόνες από γωνιώδεις φωτεινές λάμψεις ή θολούρες σαν διαρροές φωτός κινηματογραφικής κάμερας.

“Ολόκληρη η κρίση ημικρανίας είναι ένα πολύ περίπλοκο πράγμα” λέει ο Dussor “δεν είναι μόνο πόνος. Είναι μια ολόκληρη σειρά γεγονότων που συμβαίνουν πολύ πριν αρχίσει ο πονοκέφαλος.”

Τα ερεθίσματα που θεωρούνται ότι πυροδοτούν μια κρίση είναι εξίσου ποικίλα: η έλλειψη ύπνου και η διαλειμματική νηστεία σίγουρα προκαλούν τους πονοκεφάλους μου, αλλά άλλοι ασθενείς αναφέρουν ότι η σοκολάτα, τα ώριμα τυριά, ο καφές ή το λευκό κρασί πυροδοτούν τους δικούς τους. Φαίνεται ότι το άγχος είναι έντονα συνδεδεμένο με την ημικρανία για την πλειονότητα των ασθενών και ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι το ίδιο ισχύει και για την απελευθέρωση του άγχους -γι’ αυτό οι κρίσεις τα σαββατοκύριακα είναι κλασικές.

Ερεθίσματα έναντι συμπτωμάτων

Ενώ οι επιστήμονες που μελετούν την ημικρανία πολύ καιρό δυσκολεύονται από την τεράστια ποικιλία διαφορετικών ερεθισμάτων, πλέον ένα αυξανόμενο πλήθος ερευνών υποδηλώνει ότι πολλά από αυτά τα ερεθίσματα μπορεί στην πραγματικότητα να είναι απλώς εκδηλώσεις πρώιμων συμπτωμάτων.

Ένας ασθενής μπορεί πραγματικά να αναζητά υποσυνείδητα ορισμένα τρόφιμα σε εκείνα τα πολύ πρώιμα στάδια μιας κρίσης -σοκολάτα ή τυρί, για παράδειγμα. Αυτό σημαίνει ότι είναι εύκολο να συνδέσει κανείς την κατανάλωση αυτού του φαγητού ως ερέθισμα της κρίσης, αλλά η κρίση μπορεί να είχε ήδη ξεκινήσει, λέει η Debbie Hay, καθηγήτρια φαρμακολογίας και τοξικολογίας στο πανεπιστήμιο του Otago στο Dunedin της Νέας Ζηλανδίας.

Προσωπικά, πάντα αναρωτιόμουν αν το άρωμα ήταν υπεύθυνο για το ότι μου προκαλεί κρίση ημικρανίας. Ωστόσο φοράω άρωμα κάθε μέρα και συνειδητοποιώ ότι παρατηρώ τη μυρωδιά του μόνο για να προσπαθήσω να το κατηγορήσω για την κρίση τις μέρες που πραγματικά έχω μία. Εάν δεν έχω κρίση ημικρανίας, δεν έχω την τάση να εστιάζω στο γεγονός ότι μυρίζω τόσο πολύ.

“Λοιπόν, αυτό είναι ένα κλασικό παράδειγμα και η αιτιώδης απόδοση μάλλον είναι λάθος” λέει ο Peter Goadsby, καθηγητής νευρολογίας στο King’s College του Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο. “Τι θα γινόταν αν αντίθετα, κατά τη φάση προειδοποίησης μιας κρίσης, ήσουν ευαίσθητος στις μυρωδιές, παρατηρούσες αρώματα που συνήθως δεν προσέχεις”.

Ο Goadsby έχει αναλύσει τις εγκεφαλικές απεικονίσεις ασθενών με ημικρανία που αισθάνονται ότι το φως προκαλεί την κρίση και τις έχει συγκρίνει με ασθενείς που συνήθως δεν κατηγορούν το φως για την έναρξη του πόνου. Μόνο οι πρώτοι είχαν υπερδραστηριότητα στο μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την όραση ακριβώς πριν την ημικρανία, υποδηλώνοντας ότι, εκείνη τη στιγμή, ήταν βιολογικά προετοιμασμένοι να είναι πιο ευαίσθητοι στο φως από τους ομότιμους τους. “Αναμφίβολα, κάτι συμβαίνει βιολογικά” λέει ο Goadsby.

Αλλά η αναζήτηση για να ανακαλυφθεί ποιος είναι ο υποκείμενος βιολογικός μηχανισμός υπήρξε μακρά.

Η γενετική προέλευση της ημικρανίας

Μελέτες σε δίδυμα δείχνουν ότι υπάρχει ένα ισχυρός γενετικός παράγοντας και ότι αν οι γονείς ή οι παππούδες σου είχαν ημικρανίες, είναι στατιστικά πιο πιθανό να κληρονομήσεις κι εσύ την νευρολογική διαταραχή. Τα κληρονομούμενα γονίδια φαίνεται να παίζουν ρόλο σε περίπου ένα 30-60% των ανθρώπων που πάσχουν από ημικρανίες, ενώ άλλοι σωρευτικοί εξωτερικοί παράγοντες όπως η ιστορία ζωής, το περιβάλλον και η συμπεριφορά ευθύνονται για το υπόλοιπο, λέει ο Dale Nyholt, ένας γενετιστής στο πανεπιστήμιο τεχνολογίας Queensland στην Αυστραλία.

Ο Nyholt εξετάζει χιλιάδες ανθρώπους για να βρει τα ακριβή γονίδια που λειτουργούν ανεξέλεγκτα, αλλά η αναζήτηση έχει αποδειχθεί “πιο περίπλοκη από ότι ελπίζαμε ιδανικά” λέει. Το 2022, ανέλυσε τα γονίδια 100.000 ασθενών με ημικρανίες, συγκρίνοντάς τα με τα γονίδια 770.000 ανθρώπων που δεν έχουν ημικρανίες.

Εντόπισε 123 “κοψίματα κινδύνου” -μικρές διαφορές στον κώδικα του DNA των ανθρώπων- που συνδέονταν με την ημικρανία. Τώρα κάνει έναν άλλο έλεγχο με 300.000 ασθενείς που έχουν ημικρανίες, με την ελπίδα να βρει περισσότερους. Εκτιμά “υπάρχουν πιθανόν χιλιάδες.”

Η ανάλυση του Nyholt ήδη αποκάλυψε ωστόσο, ότι μερικά από τα γενετικά σημάδια, συμπεριλαμβανομένου της ημικρανίας, φαίνεται να είναι στενά συνδεδεμένα με κατάθλιψη και διαβήτη, καθώς και με το μέγεθος διαφόρων δομών του εγκεφάλου. Ο Nyholt υποψιάζεται ότι υπάρχει ένας “αστερισμός” τρόπων με τους οποίους αυτές οι ίδιες ομάδες γονιδίων μπορούν να εμφανιστούν ως διαφορετικές καταστάσεις στον πραγματικό κόσμο λόγω του τρόπου με τον οποίο επηρεάζουν τον εγκέφαλο. (Παρ’ όλα αυτά, η ομάδα δεν έχει καταφέρει να εντοπίσει κανένα από τα συγκεκριμένα γονίδια που εμπλέκονται με τρόπο που να είναι χρήσιμος για την κατασκευή φαρμάκων μέχρι στιγμής).

Αίμα έναντι εγκεφάλου

Λόγω του παλμικού χαρακτήρα των πονοκεφάλων πολλών ανθρώπων, ένας από τους επικρατέστερους υπόπτους για τις ημικρανίες ήταν τα αιμοφόρα αγγεία που οδηγούν στον εγκέφαλο, ανοίγοντας και προκαλώντας μια ξαφνική ροή αίματος. Αλλά οι επιστήμονες δεν μπόρεσαν ποτέ να βρουν οριστικά μια συσχέτιση μεταξύ της ροής του αίματος και της έναρξης της ημικρανίας. “Δεν θα μπορούσε να είναι τόσο απλό όσο ‘το αιμοφόρο αγγείο κάνει χ”’ λέει ο Dussor “μπορείς να δώσεις σε κάθε άνθρωπο στην γη ένα φάρμακο που θα προκαλέσει διαστολή των αιμοφόρων αγγείων και δεν θα πάθουν όλοι ημικρανία.”

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αιμοφόρα αγγεία δεν έχουν καμία σχέση με την ημικρανία: πολλά από τα γονίδια κινδύνου που ανακαλύφθηκαν από τον Nyholt στον γενετικό έλεγχο για τις αιτίες της ημικρανίας είναι γονίδια που βοηθούν στην ρύθμιση των φλεβών. Τα αιμοφόρα αγγεία μπορούν να διασταλούν ανώμαλα κατά τη διάρκεια των κρίσεων και μπορούν στην πραγματικότητα να συρρικνωθούν με φάρμακα για να βοηθήσουν στην ανακούφιση από τον πόνο της ημικρανίας. Έτσι, ενώ σίγουρα συμπεριλαμβάνονται σε μια κρίση ημικρανίας, ίσως να μην είναι η αιτία. Οι επιπτώσεις τους στην ημικρανία μπορεί να οφείλονται σε άλλους κρυφούς παράγοντες, όπως η ανώμαλη απελευθέρωση μορίων που προκαλούν πόνο στα τοιχώματα των φλεβών ή άλλα σήματα που αποστέλλονται από τις φλέβες προς τον εγκέφαλο, λέει ο Dussor. Ή η διαστολή τους θα μπορούσε απλώς να είναι ένα σύμπτωμα της ημικρανίας, παρά η αιτία.

“Η ημικρανία βρίσκεται στην διασταύρωση αυτού που οι άνθρωποι αποκαλούν νευρολογία και ψυχιατρική” λέει ο Goadsby. Οι επιστήμονες στη σχολή σκέψης του βρίσκουν συσχετισμούς ανάμεσα στην ημικρανία και καταστάσεις όπως οι σπασμοί, η επιληψία ή το εγκεφαλικό. “Η πρόκληση με όλα τα πράγματα που πραγματικά αφορούν το κεντρικό νευρικό σύστημα είναι να ξεχωρίσουμε τα μέρη του” λέει ο Goadsby “από τα κυτταρικά δομικά στοιχεία του εγκεφάλου, την δομή του και τον τρόπο που η ηλεκτρική ενέργεια διαπερνά τους νευρώνες.”

Δημιουργώντας εγκεφαλικά κύματα

Η κορυφαία θεωρία για τους επιστήμονες που εξετάζουν τον ρόλο του εγκεφάλου στην ημικρανία είναι ότι μια κρίση είναι ένα αργό, μη φυσιολογικό ηλεκτρικό κύμα που εξαπλώνεται μέσω του φλοιού του εγκεφάλου, γνωστό ως διάχυτη εξάπλωση του φλοιού. Αυτό το κύμα καταστέλλει την δραστηριότητα του εγκεφάλου και προκαλεί τα γύρω νεύρα του πόνου να ενεργοποιηθούν, προκαλώντας σήμα κινδύνου και πυροδοτώντας φλεγμονή. Το κύμα της διάχυτης εξάπλωσης του φλοιού ουσιαστικά “εκτοξεύει όλα τα είδη κακών μορίων στον εγκέφαλο” λέει ο Michael Moskowitz, καθηγητής νευρολογίας στην ιατρική σχολή του Harvard στο Cambridge της Μασαχουσέτης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αλλά γιατί ξεκινά αυτό το απρόβλεπτο κύμα; Και που εξαπλώνεται; Και πως αυτό το ηλεκτρικό κύμα οδηγεί σε τόσα πολλά συμπτώματα; Αυτό είναι ακόμα δύσκολο να προσδιοριστεί. Τον Μάρτιο του 2025, επιστήμονες έπιασαν το κύμα σε πραγματικό χρόνο ενώ παρακολουθούσαν τον εγκέφαλο μιας 32χρονης ασθενούς στην προετοιμασία για ένα χειρουργείο. Το κύμα ανιχνεύτηκε μέσω 95 ηλεκτροδίων που είχαν εισαχθεί στο κρανίο της. Διεξήλθε από τον οπτικό φλοιό της -κάτι που εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι έχουν ευαισθησία στο φως και οράματα αυρών, λέει ο Moskowitz- και στην συνέχεια για ακόμα 80 λεπτά σε όλο τον εγκέφαλο.

Η ποικιλία στην φύση του κύματος βοηθά στην εξήγηση του γιατί κάποιοι άνθρωποι έχουν μόνο αύρα, άλλοι έχουν αύρα πριν από τον πονοκέφαλο και υπάρχουν και εκείνοι που έχουν πονοκέφαλο πριν από την αύρα αντίθετα, λέει ο Moskowitz -εξαρτάται από τα μοτίβα του κύματος. Αλλά η διάχυτη εξάπλωση του φλοιού εξακολουθεί να εξηγεί άλλα νευρολογικά συμπτώματα που εμφανίζονται κατά την διάρκεια μιας κρίσης ημικρανίας όπως η κόπωση, το χασμουρητό, η θολούρα του εγκεφάλου και οι λιγούρες για συγκεκριμένους τύπους τροφών.

Μια ακόμη μελέτη, που περιλάμβανε μόνο έναν ασθενή, επίσης εκτίμησε ότι μια μικρή περιοχή βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, που ονομάζεται υποθάλαμος, ενεργοποιείται παράξενα μία ολόκληρη μέρα πριν από μια ημικρανία. Ο υποθάλαμος άλλωστε, εμπλέκεται επίσης στις αντιδράσεις του άγχους και στον κύκλο ύπνου-αφύπνισης, που είναι συνηθισμένοι παράγοντες πρόκλησης ημικρανίας. Αλλά μεγαλύτερες μελέτες χρειάζονται για να κατανοηθεί ο ρόλος του.

Σημαντικό είναι ότι ούτε ο οπτικός φλοιός ούτε ο υποθάλαμος είναι η θέση του πόνου της ημικρανίας. Ο πονοκέφαλος γίνεται αισθητός στις νευρικές ίνες των μηνίγγων -της παχιάς, ζελατινώδους, τριών στρωμάτων εξωτερικής μεμβράνης του εγκεφάλου- και μέσω ενός παχέος νευρικού δεσμού που ονομάζεται γάγγλιο τριδύμου, το οποίο συνδέει τις μήνιγγες με τα ερεθίσματα από το πρόσωπο, το κρανίο και τα μάτια. Γι’ αυτό νιώθω την ημικρανία μου πίσω από την κόγχη του ματιού και μέχρι το σαγόνι μου.

Έτσι ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτός ο πηχτός σάκος γύρω από τον εγκέφαλο μπορεί να κρατά το κλειδί για την κατανόηση της ημικρανίας.

Μπες στις μήνιγγες

Οι μήνιγγες είναι γεμάτες με κύτταρα ανοσίας, των οποίων η δουλειά είναι να προστατεύουν τον εγκέφαλο και όταν διεγείρονται, τα μόρια που απελευθερώνουν μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή, που μπορεί να επηρεάσει τους νευρώνες στην άλλη πλευρά των μηνίγγων. Ο Dussor και άλλοι προβάλλουν την υπόθεση ότι μια υπερδραστήρια αντίδραση από αυτά τα κύτταρα ανοσίας θα μπορούσε να προκαλεί ημικρανία. Μπορεί να εξηγήσει γιατί οι κρίσεις ημικρανίας φαίνεται να είναι στατιστικά πιο συχνές σε ανθρώπους με αλλεργική ρινίτιδα και εποχική αλλεργία και σύμφωνα με αναφορές, πιο διαδεδομένες κατά τη διάρκεια της εποχής των αλλεργιών, καθώς αλλεργιογόνα όπως η γύρη θα μπορούσαν να ενεργοποιούν αυτά τα κύτταρα του ανοσοποιητικού.

Υπάρχουν και άλλα σημάδια ότι οι μήνιγγες θα μπορούσαν να είναι ο ζωτικός σύνδεσμος μεταξύ των περιβαλλοντικών παραγόντων και του τι συμβαίνει στην συνέχεια στον εγκέφαλο. Κατά μήκος αυτής της μεμβράνης υπάρχουν δομές ικανές να ανιχνεύουν αλλαγές στην οξύτητα -οι οποίες θα μπορούσαν να προκληθούν από φυσιολογικές διακυμάνσεις, φλεγμονή γύρω από τον εγκέφαλο ή ένα ανεξέλεγκτο ηλεκτρικό κύμα που καταστέλλει τη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Όταν ανιχνεύσουν ότι οι μήνιγγες γίνονται πιο όξινες, στέλνουν ηλεκτρικά σήματα για να ενεργοποιήσουν τις ίνες πόνου που εμπλέκονται στις κρίσεις ημικρανίας.

Άλλα μέρη των μηνίγγων ανταποκρίνονται στην ζέστη και στο κρύο με παρόμοιο τρόπο. Αυτό μπορεί να βοηθά στην εξήγηση του γιατί κάποιοι ασθενείς βρίσκουν ανακούφιση από τους πονοκεφάλους με παγοκύστες ή ζεστά μαξιλάρια.

Οι διακυμάνσεις των ορμονών συχνά θεωρούνται επίσης υπεύθυνες. Πολλοί ασθενείς αναφέρουν κρίσεις ημικρανίας στην έναρξη του εμμηνορροϊκού κύκλου τους, και έρευνες έχουν δείξει ότι μια οικογένεια μορίων γνωστών ως προσταγλανδίνες μπορεί να έχει δραματική επίδραση στη διαστολή των αιμοφόρων αγγείων στον εγκέφαλο.

Το κοκτέιλ μορίων της ημικρανίας

Όλοι αυτοί οι διάφοροι παράγοντες πιθανότατα δρουν με αλληλένδετο τρόπο. “Νομίζω ότι τελικά μπορεί να υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής, αλλά υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οδηγούν στη ημικρανία” λέει η Amynah Pradhan, διευθύντρια του κέντρου κλινικής φαρμακολογίας στο πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στην οδό Louis στις Ηνωμένες Πολιτείες. “Ίσως ακόμα περισσότερο από αυτό, νομίζω μέσα στο άτομο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προκληθεί η ημικρανία και ο καθένας έχει έναν συνδυασμό πραγμάτων που επηρεάζουν την κατάστασή του.”

Ωστόσο, η αναζήτηση ενός τυπικού, αντικειμενικού μοριακού βιοδείκτη που να καθορίζει τι καθιστά έναν εγκέφαλο με ημικρανία δεν έχει ολοκληρωθεί και μία από τις πιο σημαντικές προόδους τα τελευταία χρόνια προήλθε από την αναζήτηση ενός τέτοιου μορίου. Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα ενός τύπου νευρομεταβιβαστή που ονομάζεται πεπτίδια που σχετίζονται με το γονίδιο της καλσιτονίνης. Αυτές οι μικρές πρωτεΐνες λειτουργούν σαν διακόπτες έντασης για να αυξομειώνουν την δραστηριότητα και την ευαισθησία των νευρώνων. Κατά την διάρκεια μιας κρίσης ημικρανίας, φαίνεται να υπάρχουν περισσότερες από αυτές, αλλά επίσης εμφανίζονται υψηλότερες και σε ανθρώπους που βιώνουν ημικρανίες, ακόμη και όταν δεν έχουν κρίσεις, σύμφωνα με έρευνα του Goadsby και της ομάδας του.

Αυτή η γνώση οδήγησε σε νέα φάρμακα στην αγορά που στοχεύουν τα πεπτίδια που σχετίζονται με το γονίδιο της καλσιτονίνης, είτε για να σταματήσουν μια κρίση στην αρχή της είτε για να την προλάβουν, μια φαρμακευτική πρόοδος που ήδη έχει απελευθερώσει μεγάλο πληθυσμό ασθενών από τον πόνο με τρόπους που άλλες παρεμβάσεις δεν είχαν καταφέρει. Σε μία μελέτη του Οκτωβρίου 2025 που εξέτασε πάνω από 570 ασθενείς που λάμβαναν πεπτίδια που σχετίζονται με το γονίδιο της καλσιτονίνης για ένα χρόνο, το 70% πέτυχε μείωση 75% στην συχνότητα των κρίσεων ημικρανίας και περίπου το 23% απαλλάχθηκε εντελώς από τις κρίσεις ημικρανίας..

“Θα ήταν υπέροχο αν μπορούσαμε να βρούμε έναν μοριακό δείκτη για την ημικρανία, ιδιαίτερα καθώς ξεκινάμε θεραπείες στους ασθενείς και θέλουμε να καταλάβουμε ποιος ανταποκρίνεται και ποιος όχι” λέει η Monteith.

Αλλά παρόλα αυτά, οι μετρήσεις αίματος που εντοπίζουν αυξήσεις των πεπτιδίων που σχετίζονται με το γονίδιο της καλσιτονίνης αντλούν κυρίως από τους περιφερειακούς μηχανισμούς του εγκεφάλου, λέει η Pradhan. Κανένας δεν ξέρει πραγματικά γιατί τα πεπτίδια που σχετίζονται με το γονίδιο της καλσιτονίνης εμφανίζονται τόσο άφθονα στην περιοχή του εγκεφάλου κατά την διάρκεια της κρίσης ημικρανίας. Πιθανότατα εξακολουθούν να είναι απλώς μικρά κομμάτια ενός μεγάλου παζλ, ειδικά καθώς η ημικρανία θεωρείται όλο και περισσότερο ως μια χρόνια κατάσταση που μοιάζει με φάσμα και ‘επηρεάζει ολόκληρο το σώμα.

“Νομίζω ότι υπάρχουν πολλές ευκαιρίες εκεί για ανθρώπους να έρθουν και να σκάψουν λίγο” λέει η Pradhan. Αν και αυτό ακούγεται αρκετά τρομακτικό -και δεν μειώνει ακόμα τον πόνο στο κεφάλι μου όταν μια κρίση χτυπάει κάθε εβδομάδα- με κάνει επίσης να αισθάνομαι δυνατή που η επιστήμη αργά αλλά σταθερά αποσυναρμολογεί το μυστήριο της ημικρανίας και ότι αν και δεν υπάρχει μια λύση που να ταιριάζει σε όλους, μπορεί να υπάρχουν διάφορες επιλογές που συνδυάζονται αντί για αυτό.

“Μόλις αγγίξαμε την επιφάνεια όσον αφορά το τι συμβαίνει με την ημικρανία” λέει η Pradhan.

Μετάφραση από άρθρο του BBC