Ο Ευαγγελισμός στη Δυτική και Βυζαντινή Τέχνη

0
2649
Leonardo da Vinci. 1472-75. Galleria Uffizi. Φλωρεντία.
Leonardo da Vinci. 1472-75. Galleria Uffizi. Φλωρεντία.

O Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της χριστιανοσύνης, αφού την μέρα εκείνη έγινε η άμωμη σύλληψη του Ιησού. Το κατά Μάρκο Ευαγγέλιο αγνοεί τις διηγήσεις για την παιδική ηλικία του Ιησού, ενώ στο κατά Ιωάννη αναφέρεται η Παρθένος μόνο δύο φορές, στον γάμο της Κανά και στον Γολγοθά. Το γεγονός του Ευαγγελισμού εξιστορείται στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, αλλά με επίκεντρο τον Ιωσήφ, απόγονο του Δαβίδ. Από τα τέσσερα Ευαγγέλια μόνο εκείνο του Ευαγγελιστή Λουκά εξιστορεί ακριβώς το γεγονός του Ευαγγελισμού, από τον στίχο 26 έως τον στίχο 38.

Σύμφωνα με τον Λουκά το γεγονός του Ευαγγελισμού έλαβε χώρα στην ιδιαίτερη πατρίδα της Θεοτόκου, στη Ναζαρέτ. Τον έκτο μήνα από τη σύλληψη του Ιωάννου του Προδρόμου από την στείρα Ελισάβετ, συγγενή της Θεοτόκου, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, σταλμένος από το Θεό, συναντά την Μαριάμ (Μαρία) στο σπίτι της και της απευθύνει τον χαιρετισμό: «Χαίρε κεχαριτωμένη. Ο Κύριος μετά σου. Ευλογημένη είσαι μεταξύ των γυναικών». Στον χαιρετισμό αυτό η Μαριάμ απορημένη και διστακτική δεν απαντά. Ο Γαβριήλ, όμως, την καθησυχάζει: «Μη φοβού Μαριάμ!!». Και της εξηγεί πως βρήκε χάρη από το Θεό και ότι πρόκειται να φέρει στον κόσμο έναν γιο, τον οποίο θα ονομάσει Ιησού και ο οποίος θα αναγνωριστεί από όλους «ως Ϋιός Υψίστου».

Αμέσως μετά η Μαριάμ εκφράζει στον άγγελο την εύλογη απορία: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού μέχρι τώρα δεν έχω συζυγικές σχέσεις;». Τότε η Μαριάμ ήταν 14 ή 16 χρονών και ήταν μνηστευμένη με τον ξυλουργό Ιωσήφ. Ο Γαβριήλ της εξηγεί πως η παρθενική σύλληψη του Χριστού θα γίνει με τρόπο υπερφυσικό, μέσω του Αγίου Πνεύματος. Ύστερα περιμένει την απάντησή της και η Μαριάμ δέχεται τη θέληση του Θεού.

Σε ένα από τα λεγόμενα «Απόκρυφα Ευαγγέλια», σ’ εκείνο του Βαρθολομαίου, του 4ου μ.Χ αι., αναφέρεται το γεγονός του Ευαγγελισμού όπως το διηγήθηκε η ίδια η Θεοτόκος στους Αποστόλους, όταν συγκεντρώθηκαν για να την ρωτήσουν πώς συνέλαβε τον Κύριο. Επειδή όμως δίσταζαν, την πλησιάζει ο Βαρθολομαίος και τη ρωτάει: «Πώς συνέλλαβες τον ασύλληπτο; Πώς βάσταξες αυτόν που είναι αβάσταχτος;». η Θεοτόκος απαντά ότι την πλησίασε ο άγγελος και τότε «…το παραπέτασμα του Ναού σκίστηκε και έγινε ένας πολύ μεγάλος σεισμός…Εκείνος άπλωσε το χέρι του και με σήκωσε. Κοίταξα ψηλά στον ουρανό και ήρθε ένα σύννεφο δροσιάς και με ράντισε…Ο άγγελος τότε πήρε ένα ψωμί και το έβαλε πάνω στον βωμό του ναού και έφαγε από αυτό πρώτα ο ίδιος και έδωσε επίσης και σε μένα….και ένα ποτήρι γεμάτο κρασί και ήπιε πρώτα ο ίδιος και έδωσε κατόπιν σε μένα…».

Σε ένα άλλο απόκρυφο Ευαγγέλιο, το «Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου», του 2ου μ.Χ αι., ο άγγελος βρίσκει την Μαριάμ στο πηγάδι του χωριού, όπου πήγε με το σταμνί της να πάρει νερό. Εκεί της ανακοινώνει ότι θα συλλάβει με τη δύναμη του Θεού και θα γεννήσει γιο. Η σκηνή αυτή ονομάζεται «Ευαγγελισμός παρά το φρέαρ».

Η σκηνή του Ευαγγελισμού αναφέρεται και στο Κοράνι ( 19: στίχοι 16-22). Στο κείμενο τονίζεται ότι η Μαριάμ είναι αγνή, ότι ο άγγελος του Θεού (εννοείται ο Αλλάχ) της ανήγγειλε ότι θα γεννήσει έναν «άγιο-αναμάρτητο γιο» και η γέννηση του Ιησού θεωρείται «Σημείο Θεϊκό» και «Έλεος» για τους μουσουλμάνους.

Η περικοπή του κατά Λουκά Ευαγγελίου επηρέασε την χριστιανική τέχνη, τόσο την Δυτικοευρωπαϊκή, όσο και την βυζαντινή και μεταβυζαντινή αγιογραφία. Μεγάλοι ζωγράφοι έχουν παραστήσει την σκηνή του Ευαγελισμού της Θεοτόκου.

Fra Beato Angelico. 1425-26. Μουσείο Πράδο Μαδρίτη.
Fra Beato Angelico. 1425-26. Μουσείο Πράδο Μαδρίτη.
Simone Martini 1333. Galleria Uffizi. Φλωρεντία.
Simone Martini 1333. Galleria Uffizi. Φλωρεντία.
Λορέντσο Βενετσάνο 1357-58. Πινακοθήκη της Ακαδημίας. Βενετία.
Λορέντσο Βενετσάνο 1357-58. Πινακοθήκη της Ακαδημίας. Βενετία.
Domenico Veneziano. 1438 -1461.
Domenico Veneziano. 1438 -1461.
Κάρλο Μπρατσέσκο 1490. Λούβρο.
Κάρλο Μπρατσέσκο 1490. Λούβρο.
Ντίκ Μπάουτς. 1445. Πράδο.
Ντίκ Μπάουτς. 1445. Πράδο.
Τζεντίλε Μπελίνι 1465. Μουσείο Τύσεν Μπορνεμίσα. Μαδρίτη
Τζεντίλε Μπελίνι 1465. Μουσείο Τύσεν Μπορνεμίσα. Μαδρίτη
Κάρλο Κριβέλι 1486. Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο
Κάρλο Κριβέλι 1486. Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο
Σιμόν Βουέ. Uffizi. Φλωρεντία.
Σιμόν Βουέ. Uffizi. Φλωρεντία.
Ελ Γκρέκο.
Ελ Γκρέκο.
Ρομπέν Καμπέν. 1425. Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης.
Ρομπέν Καμπέν. 1425. Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης.
Τζεντίλε ντα Φαμπριάνο 1423-25. Μουσείο Βατικανού.
Τζεντίλε ντα Φαμπριάνο 1423-25. Μουσείο Βατικανού.
Φιλίππο Λίπι 1404. Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο.
Φιλίππο Λίπι 1404. Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο.
Γιάν βαν Άικ. 1435. Μουσείο Τύσεν-Μπορνεμίσα. Μαδρίτη.
Γιάν βαν Άικ. 1435. Μουσείο Τύσεν-Μπορνεμίσα. Μαδρίτη.
Ψηφιδωτό Μονής Δαφνίου.
Ψηφιδωτό Μονής Δαφνίου.

17

Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Φορητή εικόνα
Αγία Αικατερίνη. Σινά.
Αγία Αικατερίνη. Σινά.
Βημόθυρο Αγ. Αικατερίνης Σινά
Βημόθυρο Αγ. Αικατερίνης Σινά
Αγιος Κλήμης Αχρίδας 14ος αι.
Αγιος Κλήμης Αχρίδας 14ος αι.
Μονή Ευαγγελίστριας. Πάτμος
Μονή Ευαγγελίστριας. Πάτμος
Ναζαρηνή Σχολή Καυσοκαλυβίων. Τέλος 19ου – αρχές 20ου.
Ναζαρηνή Σχολή Καυσοκαλυβίων. Τέλος 19ου – αρχές 20ου.
Φορητή εικόνα.
Φορητή εικόνα.
Γεώργιος Σικιελιώτης.
Γεώργιος Σικιελιώτης.
Μιχαήλ Αστραπάς και Ευτύχιος. Ευαγγελισμός Παρά το φρέαρ. Ναός Παρθένου Περιβλέπτου Οχρίδα 1294-95.
Μιχαήλ Αστραπάς και Ευτύχιος. Ευαγγελισμός Παρά το φρέαρ. Ναός Παρθένου Περιβλέπτου Οχρίδα 1294-95.

Η parallaxi γνωρίζει τη Θεσσαλονίκη καλύτερα. Αν θέλεις να ενημερώνεσαι για όλα τα θέματα που αφορούν την πόλη απλά κάνε like εδώ.

Shares
Προηγούμενο άρθροΟι εορτασμοί για την 25η Μαρτίου
Επόμενο άρθροΓιατί αλλάζει η ώρα;
Άρης Παπαζογλου
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη. Απόφοιτος της Σχολής Θεάτρου Κυριαζή Χαρατσάρη (1962-65) και πτυχιούχος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του κρατικού Πανεπιστημίου της Ρώμης La Sapienza (1974). Επί 35 χρόνια υπήρξα υπεύθυνος του Τεχνικού Γραφείου του Ο.Α.Ε.Δ. Β. Ελλάδας. Χρημάτισα Τεχνικός Σύμβουλος του Ιταλικού Προξενείου και Δημοτικός Σύμβουλος Μίκρας. Από το 1980 ασχολούμαι με την ιστορία και τα μνημεία της πόλης μας. Έχουν εκδοθεί 5 βιβλία μου και δημοσιευτεί πάνω από 30 άρθρα μου σε Επιστημονικές Επετηρίδες και περιοδικά.

ΚΑΝΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ