Φεβρουάριος στο ράφι: 8 βιβλία για να καταλάβουμε τον κόσμο που αλλάζει

Ο Φεβρουάριος, ο κατεξοχήν μήνας της εσωτερικότητας και των αναμονών, είναι η ιδανική στιγμή για να βυθιστούμε σε σελίδες που δεν προσφέρουν απλώς απόδραση, αλλά κυρίως εργαλεία κατανόησης. Σε μια εποχή που η πληροφορία τρέχει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και η πραγματικότητα συχνά θολώνει, το βιβλίο παραμένει το τελευταίο οχυρό της ψύχραιμης σκέψης.

Οι προτάσεις μας για αυτόν τον μήνα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα: από τη γέννηση των κρατών στην αρχαία Κίνα και το αίνιγμα της δημοκρατίας, μέχρι τη σκληρή αλλά αναγκαία αφύπνιση για το περιβάλλον. Ταυτόχρονα, δεν λείπει το συναίσθημα: η Γλυφάδα των 80s ζωντανεύει μέσα από εφηβικά πάθη, ενώ ο Julian Barnes μας θυμίζει με τη γνωστή του δεξιοτεχνία ότι η ζωή είναι μια ιστορία που συρρικνώνεται, αλλά ποτέ δεν χάνει τη σημασία της.

Είτε ψάχνετε για μια φιλοσοφική βουτιά στον κινηματογράφο, είτε για μια πολιτική ανάλυση που τολμά να ταράξει τα νερά, οι οκτώ αυτοί τίτλοι υπόσχονται να σας κρατήσουν την καλύτερη συντροφιά μέχρι τις πρώτες μέρες της άνοιξης.

Καλή ανάγνωση:

Πόλεμος και σχηματισμός κράτους / ΒΙΚΤΟΡΙΑ ΤΙΝ-ΜΠΟΡ ΧΟΥΙ

Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης – 

Το βιβλίο αυτό δείχνει πειστικά ότι η Κίνα κατά την περίοδο της Άνοιξης και του Φθινοπώρου και των Αντιμαχόμενων Βασιλείων (656‒221 π.Χ.) αποτελούσε ένα σύστημα κυρίαρχων εδαφικών κρατών παρόμοιο με την Ευρώπη στην πρώιμη νεωτερική περίοδο (1495‒1815 μ.Χ.). Ωστόσο, όπως αναδεικνύει η Βικτόρια Τιν-Μπορ Χούι, ενώ στις δύο περιοχές συντελέστηκαν παρόμοιες εσωτερικές διεργασίες, κατέληξαν σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα: στην Ευρώπη η πορεία οδήγησε στην ισορροπία ισχύος και στην ανάπτυξη θεσμών ελέγχου, ενώ στην Κίνα επικράτησε η λογική της συγκεντρωτικής κυριαρχίας.

Μετάφραση: Μαρία Παπαηλιάδη – Επιστημονική επιμέλεια: Στέφανος Γκαντόλφο, Άννα-Ειρήνη Μπάκα

Η ιστορία μιας ιδέας: Θεωρίες Συνωμοσίας / Ian Dunt & Dorian Lynskey

Εκδόσεις Μεταίχμιο 

Οι θεωρίες συνωμοσίας υπήρχαν ανέκαθεν στον κόσμο μας. Έχουν χρησιμοποιηθεί στην πιο ακραία τους μορφή για να δικαιολογήσουν την τυραννία και τη γενοκτονία.

Από τους Ιλουμινάτι μέχρι το σκοτεινό κράτος, από τη δολοφονία του Κένεντι ως το θάνατο της πριγκίπισσας Νταιάνα, πάντοτε υπήρχαν και αυτοί που πίστευαν ότι οι εξελίξεις καθοδηγούνταν από κάποιο αόρατο, ύπουλο χέρι. Τα τελευταία χρόνια, η συνωμοσιολογία έχει γίνει το κυρίαρχο ρεύμα:

μια ακμάζουσα βιομηχανία, μια στρατηγική, που υπονομεύει τις δημοκρατικές διαδικασίες.

Στο βιβλίο ο Ian Dunt και ο Dorian Lynskey αναλύουν σε βάθος τις θεωρίες συνωμοσίας: ποια είναι η προέλευσή τους, ποιος τις προωθεί, πώς μας επηρεάζουν, και κυρίως πώς μπορούμε να δράσουμε και να αντιδράσουμε, για να εμποδίσουμε τη διάδοση της καχυποψίας και της παραπληροφόρησης.

«Όλες οι θεωρίες συνωμοσίας στηρίζονται σε τρία κύρια αξιώματα: τίποτε δεν συμβαίνει κατά λάθος, τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται και τα πάντα συνδέονται. […] τρέφονται από τη λαχτάρα μας για απλές ιστορίες για τον κόσμο, για τις ιστορίες που απορρίπτουν την περιπλοκότητα και το τυχαίο […]. Οι απλές εξηγήσεις μάς κάνουν να αισθανόμαστε πως έχουμε δίκιο και μας προμηθεύουν με έναν εύκολο στόχο για το μίσος μας.

[…] Είναι καθήκον μας να καταπολεμούμε αυτόν τον πειρασμό καθημερινά στην πολιτική μας ζωή. […] Είναι ένα καθήκον δύσκολο, για το οποίο δεν θα κερδίσουμε αναγνώριση. Έτσι όμως θα διασώσουμε τη λογική, την πρόοδο και την ίδια την πραγματικότητα απο το χάος».

Μετάφραση: Κωστής Πανσέληνος 

Ο τελευταίος κύκνος / Στέφανος Δάνδολος

Εκδόσεις Ψυχογιός

Μια ανέμελη σχολική παρέα στη Γλυφάδα ζει με ορμή τα πυρετώδη ’80s, μέσα από έρωτες, πάρτι, τραγούδια και οικογενειακές αναταράξεις, σε μια Ελλάδα που αλλάζει με ιλιγγιώδη ρυθμό. Μέχρι που η άφιξη ενός εκθαμβωτικού κοριτσιού θα γεννήσει μυστικά και ίντριγκες.

Η Σου, ο Σμαρ, η Μάγκυ κι εκείνο το βασανισμένο πλάσμα που ακούει στο παρατσούκλι Φτερό θα αγαπήσουν, θα ονειρευτούν, θα ρισκάρουν και θα συντριβούν. Ένας δε θα επιζήσει. Η τραγωδία τούς φέρνει αντιμέτωπους με μια επώδυνη ενηλικίωση και μένουν στην ιστορία του σχολείου τους ως «Τα παιδιά του μεσονυχτίου».

Μπορούν τα εφηβικά πάθη να μας σημαδέψουν για πάντα; Υπάρχει εξιλέωση όταν ξέρεις ότι και τον χρόνο να γυρνούσες πίσω, θα έκανες πάλι τα ίδια; Χρόνια αργότερα, στις αρχές πλέον του 21ου αιώνα, ο άνθρωπος που θα επιχειρήσει να λυτρώσει τους παλιούς του συμμαθητές είναι εκείνος που γνωρίζει όλες τις πτυχές του δράματος. Ή νομίζει ότι τις γνωρίζει όλες.

Ένα μυθιστόρημα διασκεδαστικό, σκοτεινό, αστείο, πικρό, που όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 2009 υμνήθηκε από την κριτική, ενώ χαρακτηρίστηκε από τον Βασίλη Βασιλικό «Ένα μικρό διαμάντι που καθρεφτίζει μια ολόκληρη γενιά και μια ολόκληρη εποχή».

Η Αριστερά Δεν Είναι Woke / Susan Neiman

Εκδόσεις Επίκεντρο

Η Neiman, μία από τις κορυφαίες φιλοσοφικές φωνές στον κόσμο, καλεί με πάθος και δύναμη την Αριστερά να επιστρέψει στα ιδανικά που έχτισαν τα καλύτερα πράγματα του σύγχρονου κόσμου. Μπρος στην επερχόμενη απειλή του τραμπισμού, θεώρησε απόλυτη προτεραιότητα να αντιπαρατεθεί στη διαδεδομένη woke (αφύπνιση, επαγρύπνηση, εγρήγορση) ιδεολογία που υπονόμευε την ουσία της Αριστεράς.

Η διάγνωση της τριπλής παθογένειας της Αριστεράς και το τρίπτυχο της θεραπευτικής αγωγής πάνε χέρι-χέρι: δέσμευση στην οικουμενικότητα έναντι του φυλετισμού• επιμονή στη διάκριση μεταξύ δικαιοσύνης και εξουσίας• και πίστη στη δυνατότητα προόδου, στην ελπίδα ότι οι άνθρωποι μπορούν να δημιουργήσουν έναν καλύτερο κόσμο για όλους. Η Neiman ισχυρίζεται παθιασμένα ότι τελικά η πίστη στην κοινωνική πρόοδο, η πίστη ότι η πρόοδος είναι δυνατή αλλά όχι αναπόφευκτη, θα πρέπει να εμποτίζει όσους διατείνονται ότι είναι προοδευτικοί και αριστεροί.

Φυσικά, η Αριστερά δεν πρέπει να αρκεστεί σε copypaste: η νοσταλγία είναι εξ ορισμού αυτοκτονία. Φυσικά, πρέπει να σηκώσει τα μανίκια και να πονοκεφαλιάσει προκειμένου να περάσει από αυτές τις αναγκαίες συνθήκες σε εφικτούς σύγχρονους στόχους. Φυσικά, δεν πρέπει να απεμπολήσει το κριτικό της πνεύμα. Αλλά δεν πρέπει να χάσει τη μεγάλη εικόνα. Η αμφισβήτηση δεν μπορεί να δηλητηριάζει τις θεμελιώδεις αρχές της υπονομεύοντας την ενότητά της. Αν τα αριστερά κόμματα δεν χωνέψουν αυτό το προπατορικό τους αμάρτημα, θα κάνουν το μεγαλύτερο δώρο στην επελαύνουσα αντίδραση.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πόνημα νευρώδες, συναρπαστικό ακόμη κι όταν καταφεύγει σε σύνθετους συλλογισμούς, ενάντιο στον μακροπερίοδο, στρυφνό λόγο, ανυποχώρητο όσον αφορά τη σαφήνεια και διανθισμένο με χιούμορ και πνευματώδεις ατάκες. Εν ολίγοις, ένα ευανάγνωστο βιβλίο που ο αναγνώστης θα το αφήσει μόνον όταν φτάσει στην τελευταία σελίδα.

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ / John Dunn

Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας

Γιατί είναι τόσο σημαντική η δημοκρατία σήμερα; Τι σημαίνει πραγματικά η επικράτησή της στον σύγχρονο κόσμο; Πώς καθορίζει το πολιτικό φαντασιακό του σημερινού ανθρώπου; Στη διάρκεια του 20ού αιώνα η δημοκρατία αναδείχθηκε στον πολιτικό πυρήνα του πολιτισμού που εξάγει η Δύση στον υπόλοιπο κόσμο. Σήμερα, καθώς οι νεότευκτες δημοκρατίες στη Μέση Ανατολή και αλλού αρχίζουν να ανθούν, επιβάλλεται περισσότερο από ποτέ να κατανοήσουμε τι είναι πραγματικά η δημοκρατία.

Στο βιβλίο αυτό ο Τζων Νταν, ένας από τους κορυφαίους πολιτικούς στοχαστές στην Αγγλία, επιχειρεί να εξηγήσει την ξεχωριστή θέση που κατέχει η δημοκρατία στον σημερινό κόσμο. Μέσα από μια ιστορική ανασκόπηση, με βασικούς σταθμούς τη γέννηση της ιδέας και του πρώτου δημοκρατικού πολιτεύματος στην αρχαία Αθήνα και στη συνέχεια, σχεδόν δυο χιλιετίες αργότερα, την αναβίωση και τη μεταμόρφωση της δημοκρατίας κατά την Αμερικανική και Γαλλική Επανάσταση, ο Νταν θα δώσει την απάντησή του επιστρατεύοντας την ιδέα της αντιπαλότητας μεταξύ του «συστήματος του εγωισμού» και του «συστήματος της ισότητας», για την οποία είχε κάνει λόγο ο Μπουοναρρότι: Η δημοκρατία υποστήριξε το (αριστοκρατικών καταβολών) σύστημα του εγωισμού, κι αυτό από την πλευρά του υιοθέτησε και αναδιαμόρφωσε τη δημοκρατία.

Έτσι, ενώ το σύστημα του εγωισμού ορίζεται ακριβώς μέσα από την αντίθεσή του προς αυτό που κατεξοχήν ορίζει τη δημοκρατία, δηλ. το σύστημα της ισότητας, η δημοκρατία κατάφερε να επικρατήσει επειδή «σύναψε ειρήνη» με τον πλούτο και την ισχύ, που με τη σειρά τους ωφελήθηκαν από τη νομική ισότητα των πολιτών.

Χάρη σε αυτή την εξισορροπητική λειτουργία της η δημοκρατία αναδείχθηκε στην αποτελεσματικότερη πολιτειακή μορφή της νεωτερικής κοινωνίας. Κι αν σήμερα μας φαίνονται πολλά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημοκρατίες της Δύσης, ο Νταν μας υπενθυμίζει ότι η δημοκρατία δεν είναι πανάκεια για κανένα από αυτά. Αλλά είναι εντελώς λάθος να τα αποδίδουμε σε αυτήν.

Αν υπάρχει ευθύνη, αν τελικά αποδειχθεί ότι υπάρχει, δεν θα βρίσκεται στα άστρα μας, ούτε καν στους πολιτικούς, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες, που επιλέγουμε για να μας κυβερνήσουν. Θα βρίσκεται σε εμάς τους ίδιους. Αυτό είναι που υπόσχεται η δημοκρατία και, ακόμα και με την εξασθενημένη μορφή που την απολαμβάνουν σήμερα οι πολίτες της Δύσης, αυτό είναι που η δημοκρατία θα προσφέρει.

Μετάφραση: Νίκος Λύγγρης 

Μικρές ιστορίες για μεγάλους / Νένη Αθανασιάδου

Εκδόσεις University Studio Press 

Γιατί η κορακίνα είναι σε βαθιά κατάθλιψη και τι λέει στον άντρα της; Τι να κουβεντιάζουν η αλεπού και το φίδι, ο γεωσκώληκας και το βουβάλι; Μα για τους ανθρώπους και τα καμώματά τους.

Η οικολογική κρίση είναι εδώ –και όχι βέβαια από λάθος των ζώων. Και η αδιαφορία για το περιβάλλον και οι καταστροφικές συνήθειες είναι εδώ· και η κλιματική αλλαγή και οι εγκληματικές πια πρακτικές της υπερεκμετάλλευσης των ζώων, κι αυτές εδώ. Τα ζώα μιλούν, σχολιάζουν –άλλοτε με αγανάκτηση, πάντοτε με χιούμορ– το περίεργο, αδηφάγο, καταστροφικό εκείνο ζώο με το οποίο μοιράζονται τον πλανήτη: τον Homo sapiens. Αυτός που πάει όλους μας να μας καταστρέψει οριστικά.

Δεκαοκτώ μικρές αγροτικές ιστορίες, όπου μιλούν τα ζώα. Κι επτά αστικές ιστορίες, με παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέμα.

Με τον τρόπο του Αισώπου. Το βιβλίο δεν απευθύνεται σε παιδιά, καθώς μερικές από τις ιστορίες του είναι πολύ σκληρές. Ωστόσο, θα μπορούσε να διαβαστεί και από μεγάλα παιδιά, που θα θέλαμε να μην είναι εφησυχασμένα και αδιάφορα για τον πλανήτη μας– το σπίτι τους και τους συγκατοίκους μας εδώ.

Πολιτική Φιλοσοφία και Κινηματογράφος: Μια απόπειρα ανασυγκρότησης του διαλόγου για το Κράτος / Χρήστος Ι. Αντωνιάδης

Εκδόσεις ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΑΚΗΣ

Τι σχέση μπορεί να έχουν, πώς μπορεί να συνδέονται διανοητικά, φιλοσοφικά, ο Πλάτων και ο Machiavelli με το Hero του Zhang Yimou; Ο Sartre με την Casablanca του Curtiz; Ή ο Καστοριάδης με τον Λάνθιμο και το Godard; Τούτη η μελέτη επιχειρεί να ανοίξει έναν διάλογο μεταξύ διανόησης και τέχνης, για την ακρίβεια, φιλοσοφίας και κινηματογράφου, σχετικά με το αίνιγμα της ανάδυσης της εξουσίας και του Κράτους.

Γιατί η φιλοσοφία, για να παραφράσουμε κάπως τον Foucault, είναι παντού, σίγουρα και στον κινηματογράφο.

«Πώς γίνεται», διερωτάται ο La Boetie, «τόσοι άνθρωποι, τόσα έθνη, να ανέχονται τα πάντα από έναν μόνο τύραννο, ο οποίος δεν έχει ισχύ παρά μόνο εκείνη που του δίνουν, ο οποίος δεν έχει ισχύ παρά μόνο εκείνη που του δίνουν, ο οποίος δεν έχει εξουσία να τους βλάψει παρά μόνο στον βαθμό που θέλουν πράγματι να τον υπομείνουν;» «Παίρνουμε τον κόσμο μας ως δεδομένο. Τόσο απλό.», έρχεται η -κυνική- απάντηση από το στόμα του Christof (Ed Harris) στο πασίγνωστο The Truman Show του Peter Weir.

Εξ άλλου, όπως μας λέει και ο υποτιθέμενος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, στο κλείσιμο του Being There του Hal Ashby, η ίδια η ζωή δεν είναι παρά μια κατάσταση του μυαλού. Κι αυτό, φιλοσοφικά μιλώντας, είναι ήδη Berkeley, είναι ήδη Kant.

Αναχωρήσεις / Julian Barnes

Εκδόσεις Μεταίχμιο

Οι Αναχωρήσεις είναι ένα έργο μυθοπλασίας – αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι αληθινό.

Είναι η ιστορία του Στίβεν και της Τζιν, που ερωτεύονται όταν είναι νέοι και ξαναβρίσκονται όταν είναι γέροι.

Είναι η ιστορία ενός γέρικου Τζακ Ράσελ ονόματι Τζίμι, που αγνοεί την ίδια του τη θνητότητα.

Είναι επίσης η ιστορία του πώς το σώμα μάς απογοητεύει λόγω ηλικίας, ασθένειας, ατυχήματος ή πρόθεσης και του πώς οι εμπειρίες ξεθωριάζουν, γίνονται ανέκδοτα και στη συνέχεια αναμνήσεις.

Έχει τελικά σημασία αν αυτό που θυμόμαστε συνέβη πραγματικά; Ή παίζει ρόλο μόνο το ότι ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να το θυμόμαστε;

Οι Αναχωρήσεις είναι ένα έργο που ξεκινά στο τέλος της ζωής, μα δεν τελειώνει εκεί. Πραγματεύεται τα μόνα πράγματα που έχουν στ’ αλήθεια σημασία: πώς βρίσκουμε την ευτυχία σ’ αυτή τη ζωή και πότε είναι η ώρα να πούμε αντίο.

Λένε ότι, καθώς γερνάμε, οι ξεχασμένες αναμνήσεις από τα παιδικά μας χρόνια επανέρχονται, ενώ την ίδια στιγμή η επαφή με το μεσαίο κομμάτι της ζωής μας εξασθενεί.

Αυτό δεν μου έχει συμβεί ακόμη, αλλά μπορώ να φανταστώ πώς εξελίσσεται το φαινόμενο καθώς τα γηρατειά παίρνουν το πάνω χέρι.

Ο νοητικός μας χώρος καταλαμβάνεται από ζωντανές σκηνές του παρελθόντος, ακολουθεί ένα μεγάλο κενό και, τέλος, παίρνει θέση ένα απτό, ασήμαντο παρόν καθώς επαναλαμβανόμενες ημέρες και επαναλαμβανόμενες περίοδοι σύγχυσης περνούν σαν διαβατάρικα σύννεφα. Με άλλα λόγια, η ζωή του καθενός μας θα συρρικνωθεί σε μια ιστορία με μια μεγάλη τρύπα στη μέση.