Μαρζάν Σατραπί: Η ζωή και το έργο μιας επαναστάτριας της τέχνης

Θλίψη σκόρπισε η είδηση του θανάτου της Μαρζάν Σατραπί, Γαλλοϊρανής δημιουργού της διάσημης αυτοβιογραφικής σειράς graphic novel «Περσέπολις» η οποία μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην μεγάλη οθόνη.

Εμείς την αποχαιρετούμε κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν της και στις κυριότερες στιγμές από τη ζωή και την καριέρα της.

Η Σατραπί γεννήθηκε στο Ραστ του Ιράν στις 22 Νοεμβρίου του 1969. Μεγάλωσε στην Τεχεράνη σε μια μεσοαστική ιρανική οικογένεια, η οποία ήταν αρκετά πολιτικά δραστήρια. Μετά την Ιρανική Επανάσταση το 1979, ο  δυτικός τρόπος ζωής της οικογένειας προκάλεσε την προσοχή των ιρανικών αρχών πάνω της. Οι γονείς της πήραν την απόφαση να την στείλουν σε ένα σχολείο της Αυστρίας, λόγω των νέων αυστηρών δημόσιων κανόνων για τις γυναίκες.

Η αίσθηση της αποξένωσης της προκάλεσε να πέσει στον δρόμο των ναρκωτικών και της αστεγίας.

Σε ηλικία των 19 γύρισε πίσω στην Τεχεράνη και σπούδασε Οπτική Επικοινωνία.

Το 1993 η Σατραπί μετακόμισε στο Στρασβούργο της Γαλλίας μετά τον χωρισμό του διετούς γάμου της, όπου εκεί τελείωσε Καλών Τεχνών. Στη συνέχεια, στα μέσα της δεκαετίας του 90 μετακόμισε μόνιμα στο Παρίσι.

Αργότερα παντρεύτηκε τον Ματίας Ρίπα, όπου ζούσαν μαζί στο Πάρισι μέχρι τον θάνατο του τον προηγούμενο Απρίλιο.

Το συγγραφικό έργο της

Η Μαρζάν Σατραπί είναι γνωστή για τη σειρά κόμικ «Περσέπολις» που το ταξίδι του ξεκίνησε το 2000 και ακόμα παραμένει να είναι επίκαιρο.

To 2007 προβλήθηκε στη μεγάλη οθόνη, όπου γνώρισε διεθνή απήχηση. Ήταν υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινούμενων Σχεδίων, ενώ παράλληλα συμμετείχε στο Φεστιβάλ Καννών, όπου κέρδισε το Βραβείο Επιτροπής και προτάθηκε υποψήφιο για τον Χρυσό Φοίνικα.

Το «Περσέπολις» είναι βασισμένο στη επαναστατική ζωή της Σατραπί σε μια συντηρητική θεοκρατική κοινωνία.

Εκτός από αυτό, ένα ακόμη αυτοβιογραφικό της έργο είναι το Κεντήματα (2003), όπου αφηγείται μια παραδοσιακή ιρανική συνάντηση γυναικών, συμπεριλαμβανόμενης του αυτοβιογραφικού της χαρακτήρα, Marji και της γιαγιάς της. Σε αυτή τη συνάντηση εκτυλίσσονται συζητήσεις γύρω από το σεξ, τον γάμο και τις κοινωνικές προσδοκιές που υπάρχουν απέναντι στις γυναίκες, καθώς και τις δυσκολίες που αυτές προκαλούν στην καθημερινότητα τους.

Μετά από πολλά χρόνια απουσίας από τον χώρο των κόμικ, η Σατραπί επέστρεψε με το συλλογικό έργο Woman, Life, Freedom (2024), στο οποίο συμμετέχουν 17 Ιρανοί και διεθνείς καλλιτέχνες κόμικ.

Η αφορμή αυτού του καλλιτεχνικού project αποτέλεσαν οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της 22χρονης, Mahsa Amani το 2022, όπου οι αστυνομικές αρχές την συνέλαβαν επειδή δε φορούσε σωστά την υποχρεωτική μαντήλα. Μετά την σύλληψη της, υπέστη ξυλοδαρμό, με αποτέλεσμα να πέσει σε βαρύ κώμα και μετέπειτα στην κατάληξη της.

Μέσα από τις οι μαζικές διαδηλώσεις για την 22χρονη προέκυψε το σλόγκαν «Γυναίκες, ζωή, ελευθερία».

Έτσι, η Σατραπί προκειμένου να αφηγηθεί τη μεγάλη επανάσταση που συμβαίνει στην πατρίδα της, συγκέντρωσε ακτιβιστές, δημοσιογράφους, ακαδημαικούς, καλλιτέχνες και συγγραφείς από όλο τον κόσμο για να παρουσιάσει τις ιστορίες και τις μαρτυρίες γυναικών του Ιράν μέσα από έγχρωμα graphic novel δοκίμια.

Η στροφή στον κινηματογράφο 

Η Σατραπί έκανε ένα μεγάλο συγγραφικό διάλλειμα για να ακολουθήσει τη σκηνοθεσία ταινιών.

Το Persepolis αποτελεί το σκηνοθετικό της ντεμπούτο και ένα από τα πιο γνωστά της έργα στον κινηματογράφο. Όμως στα χρόνια που ακολούθησαν έβγαλε αρκετές ταινίες όπως θα δούμε παρακάτω.

1) Chicken with Plums (2011)

H ταινία Chicken with Plums είναι βασισμένο στο αυτοβιογραφικό graphic novel της Σατραπί που εκδόθηκε το 2004.

Η ιστορία ακολουθεί τη ζωή του περίφημου και ταλαντούχου μουσικού, Naaser-Ali, (συγγενής της Σατραπί), ο οποίος χάνει τη θέληση να ζει, όταν η γυναίκα του σπάει το πολυαγαπημένο του βιολί κατά τη διάρκεια ενός έντονου καυγά. Στην προσπάθεια του να αντικαταστήσει το βιολί καταλαβαίνει ότι κανένα δεν είναι σαν το παλιό. Όποτε, παίρνει την απόφαση να αυτοκτονήσει. Η ταινία δείχνει τις τελευταίες μέρες του ήρωα, χρησιμοποιώντας αναδρομές στο παρελθόν και μεταβάσεις στο μέλλον του.

Όπως έχει αναφέρει και η ίδια στην συνέντευξη της στην Parallaxi το 2012:

Η πιο πρόσφατη ταινία σας αφορά έναν άνθρωπο που αποφασίζει να δώσει τέλος στη ζωή του από τη στιγμή που δεν μπορεί να παίξει το βιολί του. Τι μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε μία τέτοια πράξη;

Νομίζω ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει όταν χάνει κανείς την απόλαυση, την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη… Και από την άλλη πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί επί της ουσίας “νεκροί” άνθρωποι που ζουν ανάμεσά μας κάθε μέρα, που έχουν χάσει το νόημα. Οπότε ο πρωταγωνιστής είναι έντιμος με τον εαυτό του, μια και δεν είναι καθόλου εύκολο να χάσεις την αγάπη της ζωής σου, αμέσως αισθάνεσαι μεγάλη αδυναμία..

2) Gang of the Jotas (2012)

To Gang of the Jotas είναι μια αστυνομική κωμική ταινία, όπου η Μαρζάν Σατραπί υπογράφει στο σενάριο και στη σκηνοθεσία, καθώς επίσης πρωταγωνιστεί.

Η ταινία πρόκειται για ένα γκέι ζευγάρι, το οποίο πάει στην Ισπανία για να παρακολουθήσει ένα τουρνουά badminton. Καταλάθος, οι δύο τους ανταλλάσουν την βαλίτσα τους με αυτή του χαρακτήρα της Σατραπί. Όμως δεν γνωρίζουν ότι αυτό το περιστατικό θα τους εμπλέξει σε ένα κυνηγητό με την ισπανική μαφία.

Πρόκειται για μια low – budget ταινία, μέσα από την οποία η Σατραπί επιχειρεί να κάνει έναν κινηματογραφικό πειραματισμό.

3) The Voices (2014)

Η ταινία The Voices, με πρωταγωνιστές την Anna Kendrick και τον Ryan Reynolds, είναι η πρώτη αγγλόφωνη ταινία της Σατραπί.

Η ιστορία ακολουθεί έναν χαμογελαστό υπάλληλο σε ένα εργοστάσιο με μπανιέρες, Jerry, ο οποίος πάσχει από σχιζοφρένεια. Έχοντας ανάγκη για κοινωνική επαφή, παίρνει την απόφαση να βγει ραντεβού με την συνάδελφο του Gemma. Όμως, η σχέση τους αρχίζει να παίρνει βίαιη τροπή όταν εκείνη τον «στήνει» σε ένα ραντεβού.

Η συγκεκριμένη ταινία είναι η πρώτη φορά της Σατραπί που υπογράφει αποκλειστικά στη σκηνοθεσία.

4) Radioactive (2019)

Η ταινία Radioactive αποτελεί η βιογραφία της Marie Curie και βασίζεται στο graphic novel Radioactive: Marie & Pierre Curie: A Tale of Love and Fallout του Redniss Lauren

Η ταινία ακολουθεί τη ζωή της Marie Curie, περιγράφοντας τις παθιασμένες προσωπικές σχέσεις της, τις επιστημονικές της ανακαλύψεις και τις οι συνέπειες που αυτά είχαν πάνω της.

Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Toronto International Film Festival to 2019.

Εξαιτίας του COVID -19 η ταινία δεν κατάφερε να προβληθεί στους κινηματογράφους, ακολοyθώντας κυρίως ψηφιακή διανομή.

5) Dear Paris (2024)

Η τελευταία της ταινία είναι το Dear Paris, μια μαύρη κωμωδία με θεματική γύρω από τον θάνατο.

Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για μια ταινία αποτελούμενη από αλληλένδετες ιστορίες Παριζιάνων, όπου ο καθένας ξεχωριστά συναντιέται ξαφνικά με την ιδέα του θανάτου.

Αυτή η ταινία αποτελεί η τελευταία της σκηνοθετική δουλειά σε αυτό το κινηματογραφικό ταξίδι, όπου κανένας δεν περίμενε να τελειώσει τόσο απότομα.

Ένα τελευταίο αντίο 

Η Μαρζάν Σατραπί υπήρξε μια έντονη, επαναστατική και πολιτικά ενεργή προσωπικότητα, η οποία αποτύπωσε τη στάση της μέσα από το καλλιτεχνικό της έργο με ιδιαίτερη δύναμη και ευαισθησία.

Μετά από τα χθεσινά νέα, η απώλεια της Μαρζάν Σατραπί αποτελεί μια σημαντική απουσία για τον καλλιτεχνικό χώρο.