Γιάννης Αγγελάκης & Αντρέας Σιαδήμας: 18 χρόνια με τους Χειμερινούς Κολυμβητές

Από τις πλέον αναμενόμενες προβολές του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης είναι η ταινία «Χειμερινοί Κολυμβητές: Το Πολλαπλό σου Είδωλο» των Γιάννη Αγγελάκη και Αντρέα Σιαδήμα, η οποία καταγράφει την πορεία μιας ιδιαίτερης μουσικής μπάντας.

Μέσα από μια καταγραφή ζωής, οι δύο σκηνοθέτες συνθέτουν ένα πορτρέτο των Χειμερινών Κολυμβητών και του frontman της, του Αργύρη Μπακιρτζή σε μια περίοδο ουσιαστικής ωρίμανσης και μιλούν στην Parallaxi για αυτή την κινηματογραφική περιπέτεια που διήρκεσε 18 χρόνια.

Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά: ποια ήταν η αφετηρία για να ασχοληθείτε με τους Χειμερινούς Κολυμβητές;

Γ. Αγγελάκης: Η αφετηρία χάνεται στα βάθη του χρόνου. Είμαστε στο 2008. Ήμουν παντρεμένος με τον Ιωάννα Πολυζωϊδου, η οποία είναι αδερφή με τον Δημήτρη Πολυζωϊδη, ο οποίος παίζει βιολί στους Χειμερινούς Κολυμβητές. Έχουμε μια νέα εταιρεία και σκέφτομαι τι να κάνουμε. Οπότε λέω στον Δημήτρη «να σας κάνω ένα βίντεο κλιπ». Αυτοί γράφουνε τότε στο στούντιο του Παπάζογλου, το Αγροτικό, το άλμπουμ «Το Πέρασμά σου». Το κομμάτι, το οποίο γράφω, είναι μέσα στο στούντιο γιατί στη συνέχεια πήραμε συνέντευξη και τον Παπάζογλου. Αυτή είναι η πρώτη προσέγγιση, λίγο άγαρμπη αλλά υπήρχε μια εμπιστοσύνη, τελικά τους άρεσε και έτσι ξεκινήσαμε. Στη συνέχεια βρεθήκαμε με τον Αντρέα και αποφασίσαμε να κάνουμε ένα ντοκιμαντέρ για τους Χειμερινούς Κολυμβητές.

Α. Σιαδήμας: Εγώ είχα τελειώσει τότε μια μικρού μήκους, το «Ροσμαρίνους». Μου λέει τότε ο Γιάννης: «Πάμε να το κάνουμε» και δέχομαι με χαρά. Μετά νομίζω ότι η ιστορία πήγε μόνη της.

Γ. Αγγελάκης: Στην αρχή μάλλον ήμασταν σαν τα ντοκιμαντέρ παρατήρησης, σαν να μας πήγαινε μόνο του το θέμα. Λέγαμε: «Τι θα κάνουν οι Χειμερινοί; Θα πάνε στην Μυτιλίνη. Να πάμε και εμείς. Θα κάνουν συναυλία στη Βλάστη. Μέσα και εμείς». Το οποίο ήταν πολύ ωραία εμπειρία γιατί ήμασταν μέρος του συγκροτήματος. Συμμετείχαμε κατά ένα τρόπο αλλά πάντα είχαμε και μια απόσταση. Μέχρι που ήρθε η ηχογράφηση και το γύρισμα στο στούντιο Alzheimer (σ.σ.: το ιστορικό στούντιο του ηχολήπτη και παραγωγού Τίτου Καρυωτάκη). Τα πράγματα εκεί ήταν πιο μαζεμένα. Ήταν ένας κλειστός χώρος και είχαμε μπροστά μας αυτές τις προσωπικότητες, βλέπαμε τον τρόπο που δουλεύανε όλοι μαζί και συνδιαμορφώνουν κάθε κομμάτι που φέρνει ο Μπακιρτζής ή όποιος άλλος και αυτό δουλεύεται συνολικά.

Νομίζω ότι το ενδιαφέρον καταρχάς ήταν ο τρόπος που γράφουν. Οι Χειμερινοί είναι μια παρέα που μαζεύονται, έχουν ιδέες και δουλεύουν όλοι μαζί – δεν ηχογραφούν χώρια – και στην ουσία, δημιουργούν και δουλεύουν το κομμάτι επί τόπου. Εκεί βγαίνουν και οι προσωπικότητες τους. Όλοι οι μουσικοί είναι καταξιωμένοι και με ένα διαφορετικό background και ο καθένας φέρνει επιρροές που έχει από άλλα είδη μουσικής.

Α. Σιαδήμας: Και αυτή είναι και η δύναμη του συγκροτήματος. Μπορεί τόσες αντίρροπες τάσεις να οδηγούνται σε ένα αποτέλεσμα που, όπως αναφέρεται και στην ταινία, προσπερνάει όλη αυτή την σύνθεση των επιμέρους θεμάτων.

Μου είπατε ότι ξεκινήσατε το 2008. Οπότε η περιπέτεια της ταινίας σας πήρε 18 χρόνια. Θα λέγαμε ότι μεγαλώσατε με αυτή τη ταινία και έχετε μέσα και τα δικά σας κομμάτια.

Γ. Αγγελάκης: Ισχύει, βλέπω, ας πούμε, σε κάποιο πλάνο την κόρη μου στο καροτσάκι. Επίσης βλέπω τον εαυτό μου, έναν αμήχανο άνθρωπο, ο οποίος δεν είχε ρόλο εκείνη τη στιγμή. Ψαχνόταν ακόμα να τον βρει. Αυτό έχει ενδιαφέρον γιατί αισθάνομαι ότι ενηλικιώθηκα κινηματογραφικά με αυτούς τους ανθρώπους. Ήταν στα εξήντα τους, τους ακολουθούμε σχεδόν είκοσι χρόνια, άρα το ένα τρίτο της ζωής τους, και μέσα σε αυτό υπάρχει και ένα ταξίδι αυτογνωσίας δικό μου. Πήρα από αυτούς τους ανθρώπους και τους ευχαριστώ για αυτό, και συνειδητοποιώ ότι ωρίμασα κινηματογραφικά μέσα σε αυτό το πρότζεκτ.

Σκόπιμα το αφήσατε και ξέφυγε τόσο χρόνια ή ήταν κάτι που είχατε την περιέργεια να δείτε που θα καταλήξει;

Α. Σιαδήμας: Συνέβαιναν διάφορα πράματα παράλληλα οπότε άλλαζαν και οι προτεραιότητες μας. Με τον Γιάννη κάναμε μαζί π.χ. το «Μουσικό Χωριό» ή ατομικά ασχολήθηκα πχ με το «Ματαρόα» αλλά πάντα κάναμε απόπειρες να το ξαναπιάσουμε. Νομίζω για λόγους χρηματοδότησης περισσότερο είχε μείνει πίσω. Βέβαια αυτό έφερε, βλέποντας το τώρα που η ταινία έχει ολοκληρωθεί, μια άλλη ποιότητα στο φίλμ. Υπάρχει μια ωριμότητα, όπως είπε και ο Γιάννης πριν. Και εγώ έβλεπα τα πλάνα μου, ας πούμε, στο μοντάζ και αναρωτιόμουν τι έκανα μερικές φορές. Εντάξει, σίγουρα η απόσταση αυτή σε κάνει να τα βλέπεις πολύ διαφορετικά τα πράγματα τώρα, αλλά, ναι, δεν ήτανε σκόπιμα.

Γ. Αγγελάκης: Νομίζω ότι έτσι όπως πήγε η ταινία ταιριάζει και στο στυλ που έχουνε οι Χειμερινοί. Η μπάντα εξαφανίστηκε από το στερεώμα για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα., Εκεί δηλαδή που κάνανε μεγάλο μπαμ, εξαφανίστηκαν για 7-8 χρόνια. Οπότε ταίριαζε με το στυλ του συγκροτήματος, αυτό το αυθόρμητο και χύμα «να μαζευτούμε όταν πρέπει» και ήταν σαν να ακολουθούσαμε κάτι που πηγαίνει από μόνο του. Ήμασταν εκεί τις κατάλληλες στιγμές.

Ωστόσο ο Αργύρης παίρνει μέσα στην ταινία τον πρώτο ρόλο, βγαίνει μπροστά, ίσως γιατί είναι και ο lead man του συγκροτηματος;

Α. Σιαδήμας: Ακριβώς γι’ αυτό. Επειδή είναι στο κέντρο ο Μπακιρτζής και γύρω του κινούνται όλες αυτές οι προσωπικότητες.

Γ. Αγγελάκης: Τελευταία είχαμε και μια συζήτηση, από τις τελευταίες συνεντεύξεις που κάναμε για γύρισμα, με το Χάρη Παπαδόπουλο, τον μπουζουκτσή, ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια, αντικατέστησε το Ρούλη (σ.σ.: τον Ισίδωρο Παπαδάμου) και τελικά εξέφρασε την άποψη, ως επαγγελματίας μουσικός, ότι «ο Μπακιρτζής είναι τόσο αυτόνομος που ακόμα και να φεύγανε όλοι από το συγκρότημα, αυτός έχει μια μεγάλη άνεση να φέρνει τους καλύτερους μουσικούς να παίξουν ως συγκρότημα και δεν μας έχει ανάγκη». Αυτό είναι και το υπαρξιακό ζήτημα κάθε μουσικού: «Είμαι εδώ, αλλά δεν με χρειάζονται». Αλλά ίσως και να χρειάζονται. Από την άλλη και ο Μπακιρτζής πάντα έχει αυτή τη ιδιαίτερη σχέση μαζί τους.

Α. Σιαδήμας: Εντάξει, και στις συναυλίες βλέπεις ότι είναι ο frontman. Μιλάει, τραγουδάει…

Παρά τις αντιφάσεις του και την όποια εκκεντρικότητα που μπορεί να κουβαλάει ως χαρακτήρας;

Α. Σιαδήμας: Εγώ νομίζω ότι αυτό είναι ενδιαφέρον. Και πάντα αφήνει κάτι στο κοινό.

Γ. Αγγελάκης: Και γενικά ο Μπακιρτζής όποτε ζορίζεται παίρνει το προσωπείο και την αγωνία ενός αθώου παιδιού που δεν μπορείς να του κρατήσεις κακία. Σου μιλάει με έναν διαφορετικό τρόπο που σε πείθει πάντα ότι έχει δίκιο. Επίσης τους αγαπάει όλους τους μουσικούς.

Ακόμα και οι αντιθέσεις και οι κόντρες που γίνανε – που είναι ένα κομματάκι μιας μεγάλης οικογένειας – τελικά λύθηκαν με έναν τέτοιο τρόπο που οι σχέσεις παραμένουν. Με το Ρούλη, που χωρίσανε κάποια στιγμή – και είναι μια κεντρική μονάδα στο γκρουπ – είναι κουμπάροι, βλέπονται. Με τον Φλώρο που χωρίσανε ίσως για λόγους αρχής, για το προς τα που πάει αυτό το συγκρότημα, για το «να γίνουμε λίγο πιο επαγγελματικο και έχουμε μια πρόταση να κάνουμε» κάνουν μια συναυλία μαζί και τραγουδάνε.

Κάτι που δεν είπαμε όμως για τη μουσική και τον Αργύρη Μπακιρτζή και είναι σημαντικό στοιχείο, είναι ότι ένας ερασιτέχνης μουσικός, όπως ο Αργύρης, ό,τι και να έκανε στη ζωή του, το έκανε μέσω της μουσικής. Για παράδειγμα μάζευε την παρέα του τη δεκαετία του ‘60 και παίζανε στη Θάσο. Μετά έβγαλε δισκογραφία και έκαναν το μεγάλο μπαμ. Στις κινηματογραφικές απόπειρες που έκανε ήταν η μουσική που τον έφερε μπροστά. Μέσω της μουσικής παντρεύτηκε τη γυναίκα του, η οποία ήρθε να τον ακούσει γιατί ήθελε να ακούσει ένα τραγούδι, που ήταν μελοποίηση από ένα ποίημα του Ελύτη. Ό,τι και να συμβαίνει είναι πάνω στη ροή των πραγμάτων και τα κάνει όλα να ρέουν και τα κατευθύνει αυτός.

Νομίζω αυτό είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της ταινίας. Ξεκινάτε με μια απογειωτική, γιορταστική αίσθηση, τους βλέπουμε μέσα σε αυτή τη χαρά της δημιουργίας και το πώς κουμπώνουν μεταξύ τους και στο δεύτερο κομμάτι της ταινίας βλέπουμε αυτά τα κομμάτια που συντίθεται ξεχωριστά.

Α. Σιαδήμας: Εκεί είναι και το κομμάτι των αποχωρήσεων. Σε μια πορεία 60 χρόνων δεν γίνεται να μην υπάρχουν και τέτοια πράγματα. Το θέμα είναι πώς τα διαχειρίζονται. Και αυτοί που φεύγουν και αυτοί που μένουν. Και τι μένει τελικά ως αίσθηση, ως εικόνα.

Έχει σημασία ότι τους πετύχατε σε αυτά τα 18 χρόνια σε μια φάση που θα έλεγα ότι είναι ουσιαστικής ωρίμανσης, είναι ηλικιακά από τα 60 στα 80;

Α. Σιαδήμας: Εγώ νομίζω ότι οποιαδήποτε στιγμή και να τους πετυχαίναμε πάντα θα είχαν ενδιαφέρον. Τους πετύχαμε τώρα και έχει βγει αυτό που έχει να κάνει σαφώς και με την πορεία τους και με την ηλικία τους. Και το πριν – στο οποίο υπάρχουν αναφορές – θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον αν μπορούσαμε να το έχουμε. Έχουμε τα ψύγματα του και αυτά που θυμούνται και αυτά που φέρνουν οι ίδιοι και οι υπόλοιποι συνεργάτες τους. Αλλά νομίζω ότι πάντα θα υπήρχε αυτό το ενδιαφέρον γιατί είναι οι προσωπικότητες τέτοιες που μπορούν να το υποστηρίξουν.

Γ. Αγγελάκης: Αυτό που παραμένει νομίζω πάντα είναι αυτή η χαρά της ζωής που κουβαλάνε. Ακόμα και τώρα ο Μπακιρτζής γουστάρει να κάνει συναυλίες γιατί κάνει ταξίδια και βλέπει φίλους και περνάει καλά μαζί τους. Δηλαδή αυτή η πρωταρχική ιδέα και ο πυρήνας του συγκροτήματος :«να κάνουμε μία μπάντα και να παίζουμε και να περνάμε καλά εμείς και οι φίλοι μας». Εξακολουθεί να είναι το κυρίαρχο στοιχείο.

Τι συμβολίζουν οι Χειμερινοί Κολυμβητές για εμάς σήμερα σε αυτή την περίεργη εποχή απίστευτης ταχύτητας, ξέφρενης επικαιρότητας, κυνικότητας, ψηφιακής μοναχικής συνύπαρξης?

Α. Σιαδήμας: Για μένα έχει σημασία η χαρμολύπη που κουβαλάνε. Είναι η χαρά της ζωής με όλες τις εκφάνσεις της. Δηλαδή τραγουδάνε και για τον έρωτα και για τον θάνατο και για τα βαλκανικά ζητήματα της περιοχής. Έχουν μία προσέγγιση πολλών παραμέτρων ζωής.

Γ. Αγγελάκης: Εγώ νομίζω ότι έχει σημασία ότι ανήκουν σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων που μπορούν να λένε όχι, η οποία όσο πάει και σπανίζει. Να κάνεις πράγματα από τα οποία δεν περιμένεις κάποιο όφελος. Σχετικά με αυτό το Όχι λ.χ. ο Μπακιρτζής είναι δημόσιο πρόσωπο και θα μπορούσε να πατήσει σε αυτή την καριέρα του και να εξελιχθεί και να γίνει κάτι άλλο αλλά το αρνήθηκε αυτό και για τον ιδιο και για το συγκρότημα. Πάντα κάνει επιλογές. Από αυτό βγαίνει και το ήθος που κουβαλάει όχι μόνο αυτός αλλά και το υπόλοιπο συγκρότημα.

Τώρα όσο περνάει ο χρόνος και αυτό το κοινό που τους ακολουθούσε προφανώς μεγαλώνει, βλέπουμε στο σήμερα ότι έρχονται ακόμα εικοσάρηδες που τους ακούνε και το χαρακτηριστικό της μπάντας είναι ότι δεν είναι χλιαροί, δηλ. είτε τους γουστάρεις είτε δεν τους γουστάρεις. Κάτι σου αφήνει αυτό όποτε θα τους ακούσεις. Αυτή η αίσθηση εξακολουθεί να υπάρχει και φυσικά και η αίσθηση για πράγματα που μας ενώνουν, όπως της ελευθερίας, να γλεντήσουμε τη ζωή και να τραγουδήσουμε για τον έρωτα, κάτι τόσο απλό.

Πώς να κλείσουμε αυτή την κουβέντα; Τι κρατάτε τελικά εσείς ως φυλαχτό από αυτή την ταινία;

Α. Σιαδήμας: Εγώ μένω σε αυτό που λέει ο Αργύρης πολύ συχνά για τους δίσκους, ότι είναι μια φωτογραφία της στιγμής. Έτσι τώρα βγήκε αυτή η ταινία, η οποία έχει μια σύνθεση από την οποία βγήκε ένα κολλάζ στιγμών εδώ και 18 χρόνια που αρχίσαμε με τον Γιάννη και τώρα βλέπουμε όλα αυτά τα μικρά τα πιξελάκια, τα κολάζ, τα κομμάτια που τη συνθέτουν, σε ένα μεγαλύτερο κάδρο.

Γ. Αγγελάκης: Αυτό είναι και για μένα το ευχάριστο. Κλείνει αυτή η ιστορία επειδή ήταν στον αέρα πολύ καιρό και το ήξερε πολύς κόσμος. ¨Ηταν σαν να ήρθε η ώρα του και από μόνο του έκλεισε και μάλιστα με όμορφο τρόπο. Και συναντησαμε συνεργάτες όπως ο μοντέρ μας ο Χρόνης Θεοχάρης, ο οποίος ήταν πάρα πολύ είναι μέλος της ομάδας, αγάπησε αυτό το project και έδωσε πολλές λύσεις. Ο sound designer μας, ο Κώστας Βαρυπομπιώτης, ο οποίος είναι φαν των Χειμερινών και είναι εξαιρετικός επαγγελματίας. Σαν να κόλλησε όλη η ομάδα, είναι πλέον φίλοι και αδέρφια που σκύψανε πάνω στην ταινία.

Α. Σιαδήμας: Συνεργαστήκαμε με ανθρώπους οι οποίοι έσκυψαν πάνω στο υλικό όλα αυτά τα χρόνια. Ξεκινήσαμε πριν από 18 χρόνια με TV cam και άλλα φορμάτ για να έρθει όλο αυτό να δέσει με 4Κ σήμερα. Αυτά είναι τεχνικά θέματα αλλά αποτελούν ένα κομμάτι της παραγωγής. Όλα λιανθήκαν με ένα πολύ ωραίο τρόπο και θα έχει πολύ ενδιαφέρον αυτούς τους ανθρώπους, τους Χειμερινούς Κολυμβητές, που είναι οι πρωταγωνιστές μας στην πρώτη προβολή να τους δούμε πλέον να κάθονται παραταγμένοι για να την δουν.

Γ. Αγγελάκης: Όλοι αυτοί θα κάτσουν ξανά μαζί σαν οικογένεια και όπως λένε και οι παλιοί κομμουνιστές: «θα είμαστε επιτυχείς αν μας κυνηγήσουν όλοι»! (γέλια)

Info: Η ταινία «Χειμερινοί Κολυμβητές : Το Πολλαπλό σου Είδωλο» των Γιάννη Αγγελάκη και Αντρέα Σιαδήμα κάνει πρεμιέρα στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης την Τρίτη 10 Μαρτίου, στις 21.00, στην αίθουσα Τζον Κασσαβέτης.