Ζιλιέτ Μπινός: «Το να είσαι ειλικρινής είναι πάντα το πιο εύκολο»

Εικόνες: Motionteam

Η βραβευμένη με Όσκαρ Ζιλιέτ Μπινός βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, επιστρέφοντας για δεύτερη φορά στην πόλη μετά την παρουσία της στο 65ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου.

Αυτή τη φορά, η αφορμή ήταν το σκηνοθετικό της ντεμπούτο στο ντοκιμαντέρ “In-I In Motion”, το οποίο προβλήθηκε χθες στην ενότητα των Ειδικών Προβολών, αλλά και η ιδιότητά της ως Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, εν όψει της τελετής των Ευρωπαϊκών Βραβείων στην Αθήνα το 2027.

Πέρα από τους τίτλους και τα βραβεία, η Ζιλιέτ Μπινός παραμένει μια ρηξικέλευθη ντίβα που εδώ και τέσσερις δεκαετίες αρνείται να μπει σε καλούπια. Είναι μία από τις ελάχιστες Γαλλίδες ηθοποιούς που έχουν κατακτήσει το Όσκαρ, όμως η πραγματική της κληρονομιά βρίσκεται στην τόλμη της.

Έχοντας συνεργαστεί με μεγάλους σκηνοθέτες, από τον Λεός Καράξ και τον Αμπάς Κιαροστάμι, μέχρι τον Κριστόφ Κισλόφσκι και τον Χου Χσιάο-Χσεν, η Μπινός έχει τη στόφα της μεγάλης ηθοποιού που προσαρμόζεται σε κάθε πρόκληση.

Σήμερα, περνώντας πίσω από την κάμερα, αποδεικνύει ότι η δημιουργία γι’ αυτήν δεν έχει σύνορα, παρά μόνο την ανάγκη για απόλυτη ειλικρίνεια.

Η ανατομία μιας δημιουργικής σύγκρουσης

Το 2007, η Μπινός συνεργάστηκε με τον κορυφαίο Βρετανό χορευτή και χορογράφο Akram Khan για τη σκηνική παράσταση In-I. Χρόνια μετά, για το σκηνοθετικό της ντεμπούτο, η ηθοποιός ανέσυρε το υλικό που κατέγραφε την παραγωγή εκείνου του πρότζεκτ.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η κριτικός Cristina Álvarez López, η ταινία μάς μεταφέρει από το δημιουργικό «εργαστήριο» των προβών μέχρι την τελική παράσταση, όπου τα σκηνικά και ο φωτισμός ζωντανεύουν όλα όσα διαμορφώθηκαν στις προηγούμενες σκηνές.

Το In-I In Motion καταγράφει την απίστευτη ένταση δύο καλλιτεχνών που βγαίνουν από τη ζώνη άνεσής τους, παλεύοντας με μια άγνωστη «γλώσσα». Ενώ η αρχική παράσταση μιλούσε για τα στάδια μιας ερωτικής σχέσης και τα εσωτερικά «τείχη», η ταινία επαναδιαμορφώνει αυτό το θέμα, παρουσιάζοντας τη δημιουργία ως μια συνεργατική πράξη και επιμένοντας στη δύναμη της τέχνης να υπερβαίνει τα όρια.

Σε μια συζήτηση που κινήθηκε «μπροστά και πίσω από την κάμερα», η Γαλλίδα σταρ μας εξήγησε το προσωπικό της ταξίδι προς τη σκηνοθεσία

Πως πήρατε την απόφαση να μετακινηθείτε πίσω από τον φακό και την κάμερα; Όπως επίσης και αν σε αυτό συνέβαλε ή βοήθησε ως υλικό η πειραματική performance που κάνατε με τον Akram Khan.

-Επί της ουσίας επέλεξα να πάω σε μια διαφορετική θέση από αυτή που συνήθισα γιατί βρισκόμουνα στα πλάνα της αδερφής μου. Η οποία είναι σκηνοθέτιδα και έτυχε να βρίσκεται στις πρόβες όπου και κινηματογραφούσε όλη αυτή τη διαδικασία.

Είχα ήδη σκεφτεί πως θέλω να φτιάξω μια ταινία για την δημιουργική διαδικασία της προπαραγωγής αυτής της performance. Επομένως, της ζήτησα να μου δανείσει κάποιο από το υλικό που δεν θα χρησιμοποιούσε η ίδια, γιατί είχε πάρα πολλή footage.

Οπότε σκηνοθέτησα όλο αυτό χρησιμοποιώντας το υλικό που τράβηξε η ίδια.

Που αποσκοπεί η δημιουργία αυτής της ταινίας; Είναι κάτι που θέλατε να επιτευχθεί αναφορικά με το τι θα αποκομίσει ο θεατής βλέποντας την;

-Η ιδέα μου βασίστηκε στη βιωματική προσέγγιση της θέασης. Δεν ήθελα τόσο να εξηγήσω, ούτε να γίνω δηκτική – παρά να προκαλέσω ερωτήματα αναφορικά με τα συναισθήματα που νιώθει κανείς όταν δημιουργεί. Αυτό, πάει να πει, ότι η θέση σε μια τέτοιου είδους προβολή δεν είναι πάντα ευχάριστη, ούτε βολική.

Κι αυτό γιατί, πολύ απλά, όταν δημιουργείς δεν ξέρεις ποτέ που θα καταλήξει αυτό το εγχείρημα. Όσο κι αν εσύ προχωράς προς αυτό, το τελικό αποτέλεσμα είναι αυτό που έρχεται σε εσένα. Εσύ το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να πιστεύεις, ακόμα κι αν δεν ξέρεις τι ακριβώς συμβαίνει.

Είναι σαν ένα πλοίο που πλανάται στο ομιχλώδες τοπίο της θάλασσας. Δεν βλέπεις καμία στεριά, κανένα στέρεο έδαφος, κι όμως το ένστικτο λέει πως πρέπει να είναι προς αυτή τη κατεύθυνση.

Ώσπου σε κάποια φάση, διακρίνεις ένα μέρος. Αυτό είναι που έρχεται σιγά σιγά προς το μέρος σου, μόνο όταν φτάσει σε απόσταση αναπνοής μπορείς να γειωθείς. Έτσι ακριβώς νιώθουμε όταν βρισκόμαστε σε μια τέτοια διαδικασία δημιουργίας.

Αυτό συνέβη και στη δική μας περίπτωση. Δεν ξέραμε που πηγαίναμε, αλλά συνεχίσαμε να σκηνοθετούμε και να είμαστε ενεργοί, πιστοί. Η επιθυμία μου, λοιπόν, ήταν να μπει έστω και για λίγο το κοινό στη θέση μας – να βιώσει το πώς είναι.

Κι αφού ολοκληρώθηκε το έργο, ήταν το επιθυμητό αποτέλεσμα;

-Έκανα ότι μπορούσα (γελάει) δεν ξέρω αν πέτυχα τον στόχο που ανέφερα νωρίτερα, αλλά ξέρεις, πάντα υπάρχουν αμφιβολίες.

Μερικοί απ’ τους ανθρώπους που ήταν ανοιχτοί, το δέχτηκαν – συνεπώς και το ένιωσαν. Όταν μιλήσαμε, μου είπαν ότι τους έδωσε μια δόση πίστης για τη ζωή τους αλλά και μια ώθηση ενέργειας για να δημιουργήσουν. Νομίζω ότι αν όντως λειτούργησε έτσι για μερικούς ή ακόμα για λίγους ανθρώπους, τότε πέτυχε τον στόχο του. 

 Είχατε μια σπουδαία καριέρα στον κινηματογράφο, με μεγάλους δημιουργούς που έκαναν πολύ ενδιαφέρουσες ταινίες – πιστεύετε ότι στην περίοδο αυτή, που διατρέχουμε, οι νέοι ηθοποιοί έχουν τις ίδιες ευκαιρίες ώστε να κάνουν τόσο σπουδαίες ταινίες όσο εσείς τότε;

-Ανέκαθεν υπήρχαν ταλαντούχοι άνθρωποι γύρω μας και αλίμονο αν έπαυαν να υπάρχουν και στο σήμερα.

Για να καταλάβεις, αυτή τη στιγμή γυρίζω μια ταινία με έναν νεαρό σκηνοθέτη, είναι μόλις η δεύτερη του, ονομάζεται Antoine Chevrollier και μου αρέσει πολύ να δουλεύω μαζί του. Πρέπει λοιπόν να μένεις σε επαφή με την διαίσθησή σου και να πιστεύεις σε αυτό που νιώθεις στην καρδιά σου και στις αισθήσεις σου.

Στο τέλος της ημέρας, είναι πραγματικά θέμα διαίσθησης, γιατί ποιος μπορεί να σου πει ότι θα δημιουργήσει μια υπέροχη ταινία ή ότι θα ζήσεις μια ξεχωριστή εμπειρία ;

Είναι ικανότητά το να αντιλαμβάνεσαι κάτι που σου προκαλεί συναισθήματα, τέτοια που είναι αδιαπραγμάτευτα αναγκαία για εσένα.

Τότε μόνο θα δώσεις την προσοχή  και η καρδιά σου θα προσφέρει ότι έχει και δεν έχει, γιατί ξέρεις κάτι; Βλέπω νέους ηθοποιούς που μερικές φορές είναι στο τηλέφωνό τους ανάμεσα στα γυρίσματα μιας ταινίας: αυτό μου φαίνεται αδιανόητο.

Κι αυτό γιατί είναι αναγκαιότητα το να μείνεις συγκεντρωμένος, πρέπει να δώσεις κάτι ξεχωριστό σε μια συγκεκριμένη στιγμή, ανεπανάληπτη. Τι γίνεται αν δεν είσαι έτοιμος εκείνη τη δεδομένη στιγμή; Το πνεύμα, το είναι του κάθε ηθοποιού πρέπει να παραμένει εντός της δράσης και ο μόνος τρόπος που αυτό μπορεί αυτό να επιτευχθεί είναι απο το τι τρέφει ο ίδιος/ίδια τον εαυτό του. Μόνο έτσι θα είναι πραγματικά παρόντες στη στιγμή. 

Ίσως οι νέοι ηθοποιοί πρέπει να το καταλάβουν αυτό, γιατί είναι και αυτό μια νέα τάση της σύγχρονης πραγματικότητας:

Πάντα προχωράς μπροστά, αλλάζοντας πράγματα χωρίς να παραμένει τίποτα σταθερό – πώς να μείνεις συγκεντρωμένος; Πρέπει πρώτα από όλα να είσαι εντάξει με το γεγονός ότι θα είσαι συγκεντρωμένος σε ένα πράγμα και να τρέφεσαι από αυτό. Και να μην φοβάσαι ότι θα χάσεις κάτι.

Αυτή είναι μια κύρια διαφορά που εντοπίζω στο τότε και το τώρα. 

Το ίδιο συμβαίνει και με το κοινό, κανείς δεν μπορεί να δει μια ταινία χωρίς να κοιτάξει έστω και για μια στιγμή το κινητό του.

-Το γνωρίζω, ναι (γελάει)

Ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας, πιστεύετε ότι μπορείτε να βοηθήσετε τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο να αποκτήσει μια φωτεινή μελλοντική πορεία όπως αυτή του παρελθόντος του;

-Λοιπόν, αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι το αίσθημα του να είσαι Ευρωπαίος, στον κινηματογράφο ειδικότερα, νομίζω ότι έχει τις δυνατότητες να καλλιεργηθεί.

Αυτό ένιωσα στην τελευταία συνεδρίαση του EFA. Κάναμε ένα μεγάλο βήμα μπροστά και αυτό με έκανε πραγματικά ευτυχισμένη.

Ο Mark Cousins συμμετείχε και μας έδειξε πραγματικά υπέροχο αρχειακό υλικό από διαφορετικές περιόδους της ιστορίας του κινηματογράφου, καθώς και σκηνές από τον σύγχρονο.

Θέτοντας το πιο κρίσιμο ερώτημα: ποιος είναι ο σκοπός της δημιουργίας και του να δημιουργείς; Αυτά τα ερωτήματα είναι τόσο συναρπαστικά. Το ίδιο συναρπαστικές είναι και οι καινούργιες οπτικές που προκύπτουν από τις διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Αυτό είναι που επιλέξαμε να κάνουμε και είμαι πολύ ενθουσιασμένη που προχωράμε μπροστά με αυτό το νέο πνεύμα. Φυσικά, υπήρξαν κάποια λάθη στη μετάφραση, αλλά η ουσία ήταν εκεί και νομίζω ότι αυτό είναι το πιο συναρπαστικό μέρος.

Δεν ένιωσα ποτέ τόσο Ευρωπαία όσο εκείνο το βράδυ.

Ποιο ήταν το μεγαλύτερο μάθημα που σας έδωσε η ζωή;

-Το να είσαι ειλικρινής είναι πάντα το πιο εύκολο.

 Μια διαδρομή στην κορυφή του παγκόσμιου σινεμά:

Δεν είναι απλώς μια σταρ του σινεμά, αλλά μια καλλιτεχνική οντότητα που κατάφερε να ενώσει την ευρωπαϊκή κουλτούρα με τη λάμψη του Χόλιγουντ.

Γεννημένη στο Παρίσι το 1964 σε οικογένεια καλλιτεχνών, η πορεία της σφραγίστηκε από μια ιστορική επιτυχία, καθώς έγινε η πρώτη ηθοποιός που κατέκτησε το ευρωπαϊκό «Triple Crown», κερδίζοντας το βραβείο Καλύτερης Ηθοποιού και στα τρία μεγάλα φεστιβάλ της ηπείρου: στη Βενετία (1993) για το Τρία Χρώματα: Η Μπλε Ταινία, στο Βερολίνο (1997) για τον Άγγλο Ασθενή και στις Κάννες (2010) για το Πιστό Αντίγραφο.

Η διεθνής της καταξίωση κορυφώθηκε με το Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου το 1997 για την ερμηνεία της στον Άγγλο Ασθενή, ενώ η υποψηφιότητά της για το Chocolat το 2000 την κατέστησε αγαπητή στο παγκόσμιο κοινό.

Από τον Γκοντάρ και τον Χάνεκε μέχρι τον Κρονενμπεργκ, έχει συνεργαστεί με τα «ιερά τέρατα» της σκηνοθεσίας, επιλέγοντας πάντα ρόλους που απαιτούν συναισθηματικό γυμνητισμό.

Σήμερα, από τη θέση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, συνεχίζει να υπηρετεί ένα σινεμά χωρίς σύνορα, παραμένοντας η ίδια το πιο λαμπρό παράδειγμα μιας τέχνης που εξελίσσεται διαρκώς, «μπροστά και πίσω από την κάμερα».