«Δόγμα Ντονρόε» ως ταφόπλακα στο διεθνές δίκαιο

Εποχή της διπλωματίας των κανονιοφόρων ή κάτι ακόμη πιο βαθύ και σκληρό;

Ποια η θέση του διεθνούς δικαίου, αν υφίσταται ακόμη, στην τωρινή άκρως επικίνδυνη συγκυρία; Πόσα έχουν αλλάξει από την εποχή του “Δόγματος Μονρόε”, έως σήμερα, την εποχή του “Δόγματος Ντονρόε”;  Τέλος, ποια περιοχή έχει σειρά, μετά τη Βενεζουέλα, στον μακρύ κατάλογο μελλοντικών επεμβάσεων του Ντόναλντ Τραμπ για να κάνει την Αμερική “μεγάλη ξανά”;

“H αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά”. Οι συγκεκριμένες δηλώσεις γίνονται λίγες ώρες αφού έχει απαχθεί ο πρόεδρος της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ. Πρόκειται για την πραγματοποίηση του ήδη προαναγγελθέν αναθεωρημένου “Δόγματος Μονρόε”, ή, καλύτερα, “Ντονρόε”. Δηλαδή, της συνθήκης κατά την οποία ολόκληρη η Λατινική και Κεντρική Αμερική βρίσκεται υπό την αμερικανική επιρροή, το θέλει δεν το θέλει.

Διεθνές Δίκαιο ως κουρελόχαρτο

Πλέον, δεν είναι δυνατό να μιλάμε για Διεθνές Δίκαιο, καθώς η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα “Σηματοδοτεί ότι οι ΗΠΑ, που είχαν διαμορφώσει το σύστημα Διεθνούς Δικαίου, δεν ενδιαφέρονται πλέον για την εφαρμογή του, ή τουλάχιστον οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια προεδρίας του Ντόνταλντ Τραμπ. Οι ΗΠΑ θα ακολουθούν πολιτικές που συμφέρουν τις ίδιες, χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το αν υπάρχει υποστήριξη μεταξύ των παραδοσιακών συμμάχων ή μεταξύ τις διεθνούς κοινότητας”, όπως θα πει ο κ. Γιάννης Παπαγεωργίου, καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

Για να συνεχίσει, λέγοντας πως “Τα τελευταία 30 με 35 χρόνια, μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου, παρότι οι Αμερικανοί είχαν μια σημαντική κυριαρχία, προσπαθούσαν οποιαδήποτε διεθνή στρατιωτική παρέμβαση ήθελαν να κάνουν, να την ενσωματώσουν είτε στα πλαίσια του ΟΗΕ, είτε στα πλαίσια μιας ευρύτερης συμμαχίας προθύμων. Για παράδειγμα, ακόμη και η εισβολή στο Ιράκ είχε μια τέτοια προσέγγιση. Τώρα, βλέπουμε ότι οι ΗΠΑ αδιαφορούν πλήρως για τη διεθνή αντιμετώπιση των δικών τους πολίτικων. Αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο, κυρίως για τη Ευρώπη, αλλά και για όλο τον κόσμο”.

Δόγμα Μονρόε: Η Ιστορία

Κρίνεται αναγκαία μια μικρή ιστορική αναδρομή του εν λόγω “Δόγματος Μονρόε»” για να δούμε πως φτάσαμε στην σημερινή του εκδοχή.

Θα πρωτοδιατυπωθεί το 1823, από τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέιμς Μονρόε, με σκοπό την αποτροπή μιας ευρωπαϊκής στρατιωτικής επέμβασης στη Λατινική Αμερική. Ουσιαστικά, “οι Αμερικανοί ήθελαν να απαγορεύσουν στους Ευρωπαίους να επανέλθουν στην Αμερική ως αποικιοκράτες, αυτή είναι η βάση του δόγματος. Κατόπιν, θα χρησιμοποιηθεί για τη νομιμοποίηση αμερικανικών παρεμβάσεων στην αμερικανική ήπειρο”, όπως θα εξηγήσει κ. Γιάννης Παπαγεωργίου.

Με το ξεκίνημα του 20^ου αιώνα και την προεδρία του Θίοντορ Ρούζβελτ, θα ξεκινήσουν και οι παρεμβάσεις στην “πίσω αυλή” των ΗΠΑ. Ειδικότερα, με αφορμή μια κρίση μεταξύ της Βενεζουέλας και των πιστωτών της ο Ρούζβελτ θα οδηγηθεί στο συμπέρασμα, το 1904, πως οι ΗΠΑ είχαν το δικαίωμα επέμβασης με σκοπό την απόκρουση ξένων επιθετικών ενεργειών “εις βάρος ολόκληρου του σώματος των Αμερικανών Εθνών” και την εξασφάλιση σταθερότητας στην ευρύτερη αμερικανική ήπειρο.

Στην πράξη, λοιπόν, από τότε η Αμερική θα κάνει αμέτρητες στρατιωτικές παρεμβάσεις στην ήπειρο, συμμορφώνοντας όσες χώρες εναντιώνονταν στις πολιτικές της και εκμεταλλεύοντας τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους αυτών και οδηγώντας, ως συνεπακόλουθο, στην υπανάπτυξη της πλειοψηφίας αυτών των χωρών.

Στην περίοδο του ψυχρού πολέμου ήταν ένα εργαλείο στον αγώνα “κατά του κομμουνισμού”, με τις δικτατορίες στην Λατινική Αμερική να φυτρώνουν η μία μετά την άλλη.

Με το τέλος αυτού, δεκαετία 1980 με 1990, το ενδιαφέρον της των Ηνωμένων Πολιτειών για τη “πίσω αυλή” τους μειώθηκε, με αποτέλεσμα διεθνείς αναδυόμενοι παίκτες όπως η Κίνα να παρεισφρήσουν σε αυτή, κυρίως εμπορικά.

 Δόγμα Ντονρόε: Το σήμερα

Το νέο αυτό δόγμα είχε ήδη παρουσιαστεί μέσα από τη νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας του State Department, το Νοέμβριο του 2025. Ειδικότερα, η νέα στρατηγική αναφέρει: “Θέλουμε ένα δυτικό ημισφαίριο του οποίου οι κυβερνήσεις θα συνεργάζονται μαζί μας κατά των ναρκο-τρομοκρατών, των καρτέλ και άλλων διεθνικών εγκληματικών οργανώσεων. Θέλουμε ένα ημισφαίριο που να παραμένει απαλλαγμένο από εχθρικές ξένες εισβολές και ξένη κατοχή βασικών πλουτοπαραγωγικών στοιχείων και που να υποστηρίζει κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες. Και θέλουμε να διασφαλίσουμε τη συνεχή πρόσβασή μας σε βασικές στρατηγικές τοποθεσίες”.

Τέλος, είναι δυνατόν οι Ηνωμένες Πολιτείες για την προάσπιση των συμφερόντων τους να προβούν σε ‘θανατηφόρα βία όπου είναι απαραίτητο”, όπως και έπραξαν στη Βενεζουέλα.

Όπως εύστοχα θα πει κ. Γιάννης Παπαγεωργίου, αυτό που τον ανησυχεί περισσότερο είναι πως “Το “Δόγμα Ντονρόε” δεν περιορίζεται στην αμερικανική ήπειρο, δηλαδή την ίδια μέρα που κάνει εισβολή στη Βενεζουέλα μπορεί να χτυπήσει τη Συρία. Ο Τραμπ θέλει να περιορίσει την παρέμβαση των ΗΠΑ, κατά βάση εκεί που ευνοεί τα συμφέροντα των ΗΠΑ, και όχι εκεί που διακυβεύεται το διεθνές δίκαιο. Είναι μια παρέμβαση περισσότερο ωφελιμιστική, παρά γεωγραφική. Το «Δογμα Μονρόε» έλεγε εσείς κάντε ότι θέλετε στην Ευρώπη, εμείς κάνουμε ότι θέλουμε στην Αμερική. Εδώ, δεν το λέει αυτό. Ο Τραμπ λέει εμείς κάνουμε ότι θέλουμε όπου θέλουμε, περισσότερο μας ενδιαφέρει η Αμερική, γιατί και  είναι πιο κοντά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι περιοριζόμαστε στη Αμερική”.

Αντί επιλόγου: Μετά τη Βενεζουέλα τι;

Ο Ντόναλντ Τραμπ, μετά το Καράκας, φαίνεται πως η όρεξή του έχει ανοίξει, απαριθμώντας μια σειρά από επόμενους πιθανούς σταθμούς πολεμικών επιχειρήσεων: Από την Κούβα που “φαίνεται ότι καταρρέει”, το Μεξικό και την Κολομβία που κυβερνούν τα καρτέλ, μέχρι την Γροιλανδία, την οποία οι ΗΠΑ χρειάζονται για την “εθνική ασφάλειά” τους. Σε αυτή τη τελευταία υπάρχει και μια επιπλέον λεπτομέρεια, μάλλον σημαντική, αποτελεί κομμάτι χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, της Δανίας.

Βέβαια, δεν φαίνεται να πτοείται ο πρόεδρος των ΗΠΑ, καθώς η Αμερική την χρειάζεται “από άποψη εθνικής ασφάλειας”, και “η Δανία δεν θα είναι σε θέση να την κρατήσει”. Τι θα σήμαινε, όμως, η πραγματοποίηση μιας τέτοιας απειλής;

“Το να κάνουν μια μορφή εισβολής οι ΗΠΑ στη Γροιλανδία σημαίνει ότι θα τελειώσει το ΝΑΤΟ. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να παραμείνουν οι συμμαχικές σχέσεις Ευρωπαίων και Αμερικανών, με τις ΗΠΑ να έχουν επέμβει με κάποιον τρόπο στη Γροιλανδία, αυτό μένει να το δούμε, σε μια χώρα του ΝΑΤΟ. Περισσότερο απειλή για να συνετιστούν, παρά πραγματική πιθανότητα εισβολής φαίνεται, αλλά με τον Τραμπ κανείς δεν μπορεί να ξέρει σε τι κινήσεις μπορεί να προβεί», θα καταλήξει ο Γιάννης Παπαγεωργίου.

Δεδομένων των ήπιων, έως και υποστηρικτικών, αντιδράσεων του μεγαλύτερου μέρους της Ευρώπης αλλά και πολλών άλλων κρατών, ποιος εγγυάται την μη επέμβαση στη Γροιλανδία, και όχι μόνο; Ας ελπίσουμε η απάντηση να μην είναι κανείς.