Η μεγαλύτερη υπόγεια θερμική λίμνη του κόσμου βρίσκεται στα ελληνικοαλβανικά σύνορα

Στα 127 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης, σε μια ορεινή ασβεστολιθική ζώνη κοντά στα σύνορα Αλβανίας–Ελλάδας, βρίσκεται η μεγαλύτερη υπόγεια θερμική λίμνη που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Η λίμνη Νευρών εντοπίζεται στην περιοχή Βρωμονέρι της νότιας Αλβανίας, στον πυθμένα μιας βαθιάς αβύσσου με την ονομασία «Atmos», μέσα σε ένα εκτεταμένο υπογενές σπηλαιακό σύστημα της λεκάνης του ποταμού Σαραντάπορου.

Η ύπαρξη του θερμικού συστήματος καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2021, κατά τη διάρκεια εξερευνητικών αποστολών της Czech Speleological Society, υπό την καθοδήγηση του σπηλαιολόγου Marek Audy.

«Η διαδικασία ανακάλυψης και χαρτογράφησης της σπηλιάς ήταν μακρά και απαιτητική. Ο Audy περιγράφει τις πρώτες στιγμές μέσα στη σπηλιά: «Όταν μπήκαμε για πρώτη φορά σε αυτή τη σπηλιά και είδαμε τη λίμνη, μείναμε κατάπληκτοι. Ήταν σαν να μπαίναμε σε έναν άλλο κόσμο». Η ομάδα αντιμετώπισε πολλές δυσκολίες – για παράδειγμα, την παρουσία επικίνδυνων αερίων. «Έπρεπε να έχουμε ανιχνευτές αερίων, ώστε να μπορούμε να ειδοποιηθούμε έγκαιρα», εξηγεί ο Audy τη δυσκολία της εξερεύνησης. Παρ’ όλα αυτά, η ομάδα συνέχισε, παρακινούμενη από την επιθυμία για γνώση και επιστημονική προσφορά.» 

Η πλήρης χαρτογράφηση και τεκμηρίωση της λίμνης πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2023–2025 με τη χρήση τεχνολογιών LiDAR, σόναρ και τρισδιάστατης σάρωσης GeoSlam, που επέτρεψαν την ακριβή αποτύπωση του υπόγειου θαλάμου με την αποστολή να χρηματοδοτείται από το Neuron Foundation.

Οι τελικές μετρήσεις, που επαληθεύτηκαν το 2025 από το Europe Records Institute και τη World Records Union, επιβεβαίωσαν τις διαστάσεις της λίμνης: μήκος 138,3 μέτρα, πλάτος 42 μέτρα και περίμετρο 345 μέτρα ενώ ο συνολικός όγκος του νερού εκτιμάται σε περίπου 8.335 κυβικά μέτρα.

Η θερμοκρασία του νερού διατηρείται σταθερή περίπου στους 26–27°C καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ενώ στα ανώτερα περάσματα του σπηλαίου η θερμοκρασία του αέρα φτάνει τους 29°C.

Σημαντικές είναι και οι συγκεντρώσεις υδρόθειου: σε κοντινές πηγές έχουν καταγραφεί τιμές έως 65 mg/L διαλυμένου υδρόθειου, ενώ στην ατμόσφαιρα του σπηλαίου μετρήθηκαν έως και 14 ppm.

Η γεωλογική διαδικασία που διαμόρφωσε το σύστημα είναι η λεγόμενη σπηλαιογένεση θειικού οξέος. Το υδρόθειο, όταν οξειδώνεται, παράγει θειικό οξύ, το οποίο διαβρώνει τον ασβεστόλιθο και δημιουργεί μεγάλους υπόγειους θαλάμους.

Σε αντίθεση με την κλασική καρστική διάβρωση από επιφανειακά νερά, εδώ οι κοιλότητες σχηματίζονται από κάτω προς τα πάνω, μέσω ανόδου θερμών, θειούχων ρευστών.

Το σπηλαιακό σύστημα παρουσιάζει και ιδιαίτερο βιολογικό ενδιαφέρον. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Diversity κατέγραψε μικροβιακές βιομεμβράνες που κυριαρχούνται από χημειοσυνθετικούς οργανισμούς, όπως βακτήρια των γενών Thiotrix και Beggiatoa.

Scientists discover world’s largest underground Thermal lake in Albaniahttps://t.co/7ibZ3k6YUX pic.twitter.com/xgrltai9CN

— INDEPENDENT PRESS (@IpIndependent) February 9, 2025

Οι οργανισμοί αυτοί αντλούν ενέργεια από την οξείδωση θειούχων ενώσεων και όχι από το ηλιακό φως, σχηματίζοντας μια τροφική βάση ανεξάρτητη από τη φωτοσύνθεση.

Συνολικά καταγράφηκαν πέντε υδρόβια, 25 χερσαία και τέσσερα αμφίβια είδη ασπονδύλων, αρκετά από τα οποία παρουσιάζουν τρογλομορφικά χαρακτηριστικά προσαρμογής στο μόνιμο σκοτάδι.

Στο σύστημα έχουν επίσης παρατηρηθεί είδη ψαριών και έξι είδη νυχτερίδων. Αναλύσεις σταθερών ισοτόπων έδειξαν ότι οι τροφικές αλυσίδες βασίζονται κυρίως σε επιτόπια παραγόμενη βιομάζα από χημειοαυτοτροφικούς μικροοργανισμούς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα υδρολογικά δεδομένα. Πειράματα ιχνηθέτησης έδειξαν ότι τα υπόγεια νερά κινούνται με ταχύτητες που μπορούν να φτάσουν δεκάδες χιλιόμετρα την ημέρα, γεγονός που υποδηλώνει ένα ιδιαίτερα διασυνδεδεμένο καρστικό δίκτυο.

Αυτό σημαίνει ότι πιθανές επιφανειακές παρεμβάσεις στη λεκάνη απορροής θα μπορούσαν να επηρεάσουν το σύστημα ταχύτερα από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα.

Ο Σαραντάπορος, που διατρέχει το φαράγγι της εισόδου, αποτελεί παραπόταμο του Αώου, ο οποίος το 2023 ανακηρύχθηκε το πρώτο εθνικό πάρκο άγριου ποταμού στην Ευρώπη.

Παρά τη σημασία της ανακάλυψης, το διασυνοριακό αυτό σπηλαιακό σύστημα δεν καλύπτεται πλήρως από ειδικό καθεστώς προστασίας.

Η λίμνη Νευρών δεν αποτελεί απλώς ένα γεωλογικό ρεκόρ. Αποτελεί ένα ζωντανό, δυναμικό υπόγειο σύστημα όπου γεωθερμία, γεωχημεία και ζωή συνυπάρχουν σε ισορροπία — και μια υπενθύμιση ότι σημαντικά τμήματα του φυσικού κόσμου παραμένουν ακόμη ανεξερεύνητα.

Με πληροφορίες από AA.com / Indiandefencereview Εικόνες: nadaceneuron.cz