Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur και ο δίκαιος αγώνας των αγροτών

Ο κύβος ερρίφθη:

Η Τζόρτζια Μελόνι, αφού διεμήνυσε μέσω του υπουργού γεωργίας της, δύο ημέρες πριν, πως θα χρειαστεί επίσημες εγγυήσεις για τους Ιταλούς αγρότες, είπε το πολυπόθητο ναι και εγκρίθηκε η συμφωνία εμπορίου της Ένωσης με τις χώρες της Mercosur.

Βέβαια, η ανακοίνωση της Συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και Mercosur ναι μεν έγινε τον Δεκέμβριο του 2025, με επίσημο τρόπο από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη διάρκεια της 65ης Συνόδου Κορυφής των αρχηγών κρατών της Mercosur που πραγματοποιήθηκε στο Μοντεβιδέο στις 5 και 6 Δεκεμβρίου.

Ωστόσο, δεν είχε πραγματοποιηθεί η έγκριση της Συμφωνίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, για την οποία χρειαζόταν να ψηφίσουν υπέρ πάνω από τα μισά μέλη της Ένωσης. Ειδικότερα, πάνω από 15, σε σύνολο 27, χώρες θα έπρεπε να συμφωνήσουν, δηλαδή μια εκπροσώπηση της τάξεως του 65% του πληθυσμού της Ένωσης. Εμπόδιο το οποίο υπερκεράστηκε πλέον.

Ορισμένες χώρες έχουν εκφράσει την πάγια αντίθεσή τους για τη Συμφωνία, και έτσι έπραξαν και στην συγκεκριμένη περίπτωση, χώρες όπως:

Η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία, ενώ το Βέλγιο απείχε από την ψηφοφορία.

Η συμφωνία εμβάθυνσης των εμπορικών σχέσεων Mercosur και ΕΕ περιλαμβάνει συνολικό πληθυσμό περίπου 718 εκατομμυρίων ανθρώπων και ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) περίπου 22 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη συμφωνία που διαπραγματεύτηκε η Mercosur, αλλά και μία από τις σημαντικότερες συμφωνίες που έχει συνάψει η ΕΕ με εμπορικούς εταίρους.

Mercosur: Η ιστορία

Η Mercosur, γνωστή ως “Κοινή Αγορά του Νότου“, αποτελεί περιφερειακή εμπορική ένωση χωρών της Νότιας Αμερικής και ιδρύθηκε το 1991. Στον οργανισμό συμμετέχουν ως πλήρη μέλη η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα εντάχθηκε στη Mercosur το 2012, όμως η συμμετοχή της ανεστάλη το 2017. Τον Δεκέμβριο του 2012 υπογράφηκε επίσης το πρωτόκολλο ένταξης της Βολιβίας, το οποίο όμως παραμένει σε εκκρεμότητα έως ότου επικυρωθεί από τα κοινοβούλια  των κρατών-μελών της ένωσης.

Συνολικά, τα κράτη της Mercosur συνθέτουν την έκτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, με πληθυσμό περίπου 270 εκατομμυρίων κατοίκων.

Οι μέχρι τώρα εμπορικές σχέσεις Mercosur-ΕΕ

Η ΕΕ αποτελεί τον 2ο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Mercosur, καλύπτοντας περίπου το 17% των συνολικών εμπορικών συναλλαγών της Mercosur το 2024, με την Mercosur να βρίσκεται στη θέση 10 στην αντίστοιχη σχετική λίστα.

Όπως γράφει η επίσημη σελίδα της Ε.Ε. “Μεταξύ 2014 και 2024, το εμπόριο αγαθών ΕΕ – Mercosur αυξήθηκε κατά περισσότερο από 36%: οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 50%, ενώ οι εξαγωγές κατά 25%”.

Τέλος, την περσινή χρονιά οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις τέσσερις χώρες της Mercosur ανήλθαν σε 53,3 δισεκατομμύρια ευρώ, κυρίως μηχανήματα και συσκευές (28,1 % των συνολικών εξαγωγών), ενώ οι εξαγωγές της Mercosur προς την ΕΕ ανήλθαν συνολικά σε 57 δισεκατομμύρια ευρώ, κυρίως γεωργικά προϊόντα (42,7 % των συνολικών εξαγωγών).

Διαπραγματεύσεις και συμφωνία: Η συγκυρία του 2026

Οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν σε αυτή τη συμφωνία ξεκίνησαν στα τέλη του 20ου αιώνα. Οι βάσεις για μια στρατηγική εταιρική σχέση τέθηκαν κατά την πρώτη σύνοδο κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής, της Καραϊβικής και της ΕΕ, που πραγματοποιήθηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο τον Ιούνιο του 1999.

Βασικοί στόχοι αυτής της διαπραγμάτευσης ήταν η αποφυγή των 90% δασμών στο μεταξύ τους εμπόριο, που ίσχυε μέχρι τώρα, δηλαδή την οικοδόμηση ενός πλήρους ελεύθερου εμπορίου ανάμεσα στις δύο ενώσεις.

Βασικοί στόχοι: Η ενίσχυση των Ευρωπαϊκών εξαγωγών σε διάφορους τομείς, όπως αυτοκίνητα, ρούχα, τρόφιμα, κρασιά και φάρμακα από τη μια, και, από την άλλη, οι χώρες του «Νότου» θα εξαγάγουν τρόφιμα σε χαμηλότερες τιμές, όπως βοδινό ή χοιρινό κρέας, πουλερικά, ζάχαρη και πολλά ακόμη.

Όπως διαβάζουμε στον Οικονομικό Ταχυδρόμο “Η ΕΕ στο πλαίσιο της στρατηγικής της για διαφοροποίηση του εμπορίου σε εποχή αμερικανικών δασμών, θα δημιουργήσει ισχυρούς εμπορικούς δεσμούς με τις χώρες της Νότιας Αμερικής.

Σημειώνεται ότι μέλη της Mercosur είναι η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Μέσω της συμφωνίας θα καταργηθούν εισαγωγικοί δασμοί στη συντριπτική πλειοψηφία των προϊόντων και η ευρωπαϊκή βιομηχανία, της ελληνικής συμπεριλαμβανομένης, θα εξοικονομήσει πάνω από 4 δισ. ευρώ μόνο από τους δασμούς”.

Αγρότες στους δρόμους

Αφού όλα είναι τόσο καλά και ρόδινα με τη συγκεκριμένη συμφωνία γιατί φωνάζουν και κινητοποιούνται οι αγρότες, και όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης;

Μάλλον τα πράγματα είναι, όπως συνήθως, λίγο πιο σύνθετα.

Οι αγρότες υποστηρίζουν πως η συμφωνία θα κατακλύσει την αγορά με φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις, αμφιβόλου ποιότητας, και θα προκαλέσει ανείπωτη ζημιά στα μέσα διαβίωσής τους.

Σύμφωνα με την ιστοσελίδα agrotypos, σελίδα που αναλύει τα θέματα των αγροτών και του πρωτογενή τομέα σε βάθος, η ποιότητα μεγάλο μέρους των αγροτικών προϊόντων στην καλύτερη περίπτωση είναι αμφιλεγόμενη:

“Όσον αφορά στη “ρήτρα αμοιβαιότητας” για την αλλαγή του τρόπου αγροτικής παραγωγής στις χώρες της Mercosur και τη συμμόρφωση προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αυτή αποτελεί απλώς ευχολόγιο, καθώς δεν πρόκειται να αλλάξει το δεδομένο ότι μόνο στην Αργεντινή και στη Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικώς τροποποιημένα φυτά σε έκταση 900.000.000 στρεμμάτων (30 φορές η συνολική γεωργική έκταση της Ελλάδας) ή ότι θα υπάρχουν αυξημένες επιμολύνσεις στα αγροτικά τους προϊόντα με αφλατοξίνες, καρκινογόνες ορμόνες και απαγορευμένα φυτοφάρμακα, χωρίς να υπάρχει επαρκές σύστημα ιχνηλασιμότητας, ώστε οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι στην Ευρώπη να έχουν κάποιο αποτέλεσμα.

Εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς τι σημαίνει αυτό, εφόσον επιβεβαιωθεί, για την υγεία των ανθρώπων στην Ευρώπη και την ανάπτυξη ασθενειών.

Εντάξει, αλλά μήπως θα αυξηθούν οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και συνεπακόλουθα το οικονομικό όφελος των αγροτών;

Και, πάλι, η απάντηση είναι όχι. Ειδικότερα, στην Ελλάδα, χώρα που ψήφισε ναι στη συγκεκριμένη συμφωνία, “Οι εξαγωγές των Ελληνικών αγροτικών προϊόντων δεν αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά με την προβλεπόμενη μείωση των δασμών γιατί προνομιακή θέση σε αυτές τις χώρες έχουν η Ισπανία και η Πορτογαλία με παρόμοια προϊόντα, αλλά και επειδή οι καταναλωτές της Mercosur έχουν χαμηλό βιοτικό επίπεδο και τα ελληνικά προϊόντα είναι ποιοτικά και ακριβά για αυτούς”.

Για να μην αναφερθεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της όλης συνθήκης στη Λατινική Αμερική, με την αποψίλωση δασών στον Αμαζόνιο και τη χρησιμοποίηση ρυπογόνων – και καρκινογόνων – φυτοφαρμάκων και άλλων αντίστοιχων χημικών ουσιών.

Όλα αυτά οδηγούν σε κινητοποιήσεις τους αγρότες στην Ευρώπη, γιατί δεν θέλουν να χαθεί ή να υποβαθμιστεί η παραγωγή τους, δεν θέλουν να έχουν μειονεκτική αντιμετώπιση ή να αισθάνονται, όπως εύστοχα θα πει στο Reuters ο Στεφάν Πελετιέ, Γάλλος αγρότης συνδικαλιστής, “Είμαστε μεταξύ δυσαρέσκειας και απόγνωσης. Έχουμε ένα αίσθημα εγκατάλειψης, με τη Mercosur να είναι ένα παράδειγμα”.