Satyrs & Maenads: Η ιστορία του Athens Porn Film Festival

Από τις 21 μέχρι τις 24 Μαΐου πραγματοποιήθηκε για 7η χρονιά το Αθηναϊκό Porn Film Festival που ακούει στο όνομα «Σάτυροι και Μαινάδες» ενώ έχει ανοίξει η διαδικτυακή πλατφόρμα προβολών η οποία θα είναι διαθέσιμη ως τις 14 Ιουνίου

Το φεστιβάλ «Σάτυροι και μαινάδες» είναι μια γιορτή τέχνης και σεξουαλικότητας που προσελκύει κινηματογραφιστές και καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο και έχει ως στόχο να προσφέρει στο κοινό την ευκαιρία να δει ντοκιμαντέρ, αισθησιακό και  σκληροπυρηνικό πορνό που δεν είναι διαθέσιμο σε mainstream μέσα. Όπως άλλοτε υποστηρίζει ο δημιουργός και καλλιτεχνικός του διευθυντής το Μενέλας Σιαφάκας «Το Σεξουαλικό είναι και πολιτικό».

Τα πρώτα φεστιβάλ πορνογραφικών ταινιών εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 στην Αμερική και είχαν ως στόχο την απενοχοποίηση και την χρήση του σεξ ως εργαλείο πρωτοποριακής τέχνης. Τον Δεκέμβριο του 1970 στο Σαν Φρανσίσκο, την ίδια χρονιά στο Άμστερνταμ με τον τίτλο «Wet Dreams» και το 1971 στην Νέα Υόρκη συναντάμε τις πρώτες συμπράξεις εκδοτών, καλλιτεχνών και εταιριών παραγωγής για την δημιουργία ερωτικών, αισθησιακών και πορνό φεστιβάλ προσελκύοντας περίεργους, queer, LGBT και  σινεφίλ.

Πώς φτάσαμε όμως από την εποχή της σεξουαλικής απελευθέρωσης των 70s στο σήμερα.

Η γνωστή για την ακτιβιστική και καλλιτεχνική της δράση Μαρία (Cyber) – Κατσικαδάκου καλεί στην Αθήνα τον σκηνοθέτη Bruce La Bruce (έχει συμμετάσχει στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης κατά το παρελθόν με ποιο πρόσφατη παρουσία στο 61ο με την ταινία Saint Narcisse) και τον παραγωγό Jürgen Brüning για μια προβολή της ταινίας τους «The Raspberry Reich» το 2004.

Ο Jürgen Brüning γίνεται φίλος με την Cyber, ένα καρδιακό επεισόδιο κατά την διάρκεια μιας επίσκεψης του στην Αθήνα τους φέρνει ακόμα πιο κοντά, η Μαρία τον περιθάλπει, τον φροντίζει και σε συζητήσεις που έχουν, τον παρακινεί μιας και ζει στο Βερολίνο όπου οι συνθήκες εκείνη την περίοδο είναι ευνοϊκές να δημιουργήσει ένα φεστιβάλ πορνό ταινιών. Αυτή είναι η ιστορία της γέννησης του Φεστιβάλ Βερολίνου το οποίο κλείνει 21 χρόνια ζωής και είναι ίσως το πιο σημαντικό της Ευρώπης, σημείο αναφοράς για όλα τα υπόλοιπα.

Η Μαρία Cyber ήταν αυτή που το 2007 ξεκίνησε να φέρνει στο Gagarin το «Berlin Porn Film Festival in Athens» παρουσιάζοντας τα highlight από την Γερμανική πρωτεύουσα, πραγματοποιώντας πάρτι, live sex show κάτι πρωτοποριακό για την εποχή εκείνη το οποίο δεν είχε μόνο θετικές αντιδράσεις.

Στα επόμενα χρόνια ξεπηδούν φεστιβάλ στη Ρώμη, την Βιέννη και λίγο αργότερα στην Αθήνα. Αφορμή να γεννηθεί το «Σάτυροι και Μαινάδες» είναι και πάλι η Μαρία που γνωρίζει στον Μενέλα τον Jürgen Brüning ο οποίος τον καλεί στο Βερολίνο. Μετά από προετοιμασία ενός έτους το Φεστιβάλ της Αθήνας είναι έτοιμο να συστηθεί στο κοινό την άνοιξη του 2020, αλλά λόγο της πανδημίας του κορονοϊού αυτό δεν είναι δυνατό, οπότε τα δύο πρώτα χρόνια η παρουσία του είναι αποκλειστικά διαδικτυακή με το πρώτο δια ζώσης να πραγματοποιείται το 2023.

Ο Μενέλας αναφέρει:

«Είχα το μικρόβιο της εικόνας, κυρίως λόγο της φωτογραφίας που μου άρεσε και επειδή πάντα ήθελα να δουλέψω και να κάνω κάτι με κάμερα η αρχή έγινε με τις συνεντεύξεις στο «Gay Web Tv» του Γρηγόρη Βαλλιανάτου από το οποίο απέκτησα τεχνογνωσία και μεγάλη εμπειρία σε γυρίσματα, ήχο και μοντάζ και κάπως έτσι ξεκίνησα να κάνω δικές μου ταινίες μικρού μήκους άλλες πιο αισθησιακές άλλες όχι. Αυτό ήταν το ξεκίνημα μου ως καλλιτέχνης και μετέπειτα δημιουργούς του φεστιβάλ».

Το πρωτότυπο στην Ελληνική περίπτωση είναι πως ο τίτλος του ίδιου του φεστιβάλ, οι θεματικές του ενότητες, τα πάρτι παραπέμπουν στην αρχαία Ελλάδα. Το τμήμα Αντιγόνη παρουσιάζει ταινίες πολιτικού περιεχομένου, ο Γανυμήδης έρωτα μεταξύ ανδρών, η Σαπφώ λεσβιακό σεξ, ο Προμηθέας είναι ο προστάτης των ταινιών BDSM, ο Τειρεσίας και Πήγασος μας μεταφέρουν στον κόσμο των trans καθώς ο Τειρεσίας μεταμορφώθηκε σε γυναίκα για εφτά χρόνια και ο Πήγασος είναι ένα φτερωτό άλογο σύμβολο του queerness.

«Είχα συμμετάσχει σε ένα project που είχε ως στόχο την προώθηση του τουρισμού και ως συνοδός γκρούπ ξεναγούσα στην Αθήνα Αμερικάνους φοιτητές. Αργότερα έκανα μια μικρή σατυρική ταινία με τίτλο «Welcome to Athens» η οποία είχε μια επιτυχή πορεία στα φεστιβάλ και κάπως έτσι όταν ήρθε η ώρα να στηθούν οι «Σάτυροι και Μαινάδες» ήθελα να διατηρήσω αυτή την αισθητική και την σατυρική διάθεση να καλείς τους ξένους να επισκεφθούν την Ελλάδα για την αρχαία ιστορία της η οποία φυσικά κρύβει μεγάλη δόση ερωτισμού. Με αυτό το τρόπο συνδέονται και οι μύθοι του παρελθόντος με την σημερινή πραγματικότητα. Το φεστιβάλ δεν είναι μόνο οι ταινίες, είναι οι παράλληλες εκδηλώσεις, είναι τα πάρτι, η πορνολαική που είναι το μπαζάρ δημιουργών, είναι μια κοινότητα που δημιουργείται και οι επισκέπτες μπορούν να βρουν αυτό που τους εκφράζει, να ανακαλύψουν πράγματα για τον εαυτό τους».

Με αφορμή ταινίες του Γκάσπαρ Νόε, το Nymphomaniac του Τρίερ, το Shortbus, το Romance, πολλές απόψεις έχουν ακουστεί για την χρησιμότητα ερωτικών σκηνών με πραγματικό σεξ, την διαφορά ερωτικού – αισθησιακού κινηματογράφου και πορνό και αν τελικά οι ερωτικές ταινίες έχουν καλλιτεχνική αξία, αν θέλουν να προκαλέσουν ή είναι απλά προϊόντα προς εκτόνωση και διεύρυνση της σεξουαλικής φαντασίας.

«Οι φεστιβαλικές ταινίες πορνό δεν έχουν ως πρωταρχικό σκοπό την διέγερση. Αντιμετωπίζουμε αυτές τις ταινίες ως καλλιτεχνικά δημιουργήματα παρ’όλο που σε πολλές από αυτές υπάρχουν σκηνές με σκληρό πορνό. Η ιδιομορφία τους είναι πως προσεγγίζουν το σέξ με μια ελευθερία, με έναν πρωτότυπο τρόπο. Μας ενδιαφέρει ένα δεύτερο επίπεδο, αυτό της αισθητικής, της κινηματογράφησης, ταινίες με πολιτικό μήνυμα, ταινίες με χιούμορ, που σπάνε τα έμφυλα στερεότυπα, που μιλούν για ζητήματα που απασχολούν τους ανθρώπους σε παγκόσμιο επίπεδο, μπορεί να είναι ντοκιμαντέρ γύρω από την σεξουαλικότητα, μπορεί να είναι αρχειακό υλικό που διασώζει κάποια ιστορία. Γι’ αυτό άλλωστε από τις δεκάδες συμμετοχές γίνεται κάποια επιλογή».

Η βιομηχανία πορνό έχει ζήσει μεγάλες αλλαγές. Από την εποχή της άνθησης των ερωτικών ταινιών και της προβολής τους στον κινηματογράφο, τότε που μεγάλα στούντιο και εταιρίες παραγωγής επενδύανε σε ταινίες που έπρεπε να έχουν σενάριο, πρωτότυπη μουσική, συνεργείο, δεκάδες τεχνικούς και ηθοποιούς που για την κατηγορία τους έφτασαν να είναι σούπερ σταρ, περάσαμε στην μαζική παραγωγή βιντεοκασετών, μετέπειτα στο DVD και από το διαδίκτυο στο σήμερα, όπου το only fans μονοπωλεί το είδος. Στην Ελλάδα η παραγωγή πορνό ήταν διακοπτόμενη. Από την δεκαετία του 1980 και τις τότε cult ταινίες, τις παραγωγές ταινιών της Αλόμα με πρωταγωνίστριες τρανς γυναίκες, ακολουθεί ένα μεγάλο κενό μέχρι την εμφάνιση του Σειρινάκη του οποίου η εταιρία προσπάθησε να αναβιώσει εκείνη την εποχή, δημιούργησε σάλο με το DVD που πρωταγωνιστούσε η Τζούλια Αλεξανδράτου, προσπάθησε να δημιουργήσει ένα σύγχρονο star system, αλλά τελικά σταμάτησε τις παραγωγές με το «Sugar Babes» να παραμένει η μοναδική ενεργή εταιρία παραγωγής στην Ελλάδα.

«H Ελλάδα δεν είχε σημαντική και συνεχή παρουσία στην παραγωγή ταινιών πορνό. Εμείς σαν φεστιβάλ απαντάμε στην ανάγκη που μπορεί να έχει κάποιος να δημιουργήσει περιεχόμενο με την «Ακαδημία πορνό» στην οποία καλούμε ανθρώπους και ομάδες να καταθέσουν προτάσεις και αυτές που θα επιλεγούν θα δουλευτούν ώστε να βοηθήσουμε η ιδέα να φτάσει στην υλοποίηση. Θέλουμε να υποστηρίξουμε την παραγωγή φεστιβαλικών ταινιών ώστε η Ελλάδα να έχει μια παρουσία σε φεστιβάλ του εξωτερικού. Βέβαια το only fans σήμερα είναι αυτό που έχει αλλάξει το τοπίο της παραγωγής ταινιών, έχει δώσει την ελευθερία ο πρωταγωνιστής να είναι ο σκηνοθέτης και ο παραγωγός. Με ένα κινητό μπορείς να είσαι δημιουργός περιεχομένου. Την νέα χιλιετία σταματάμε να έχουμε porn super stars. Για να βγάλεις πλέον χρήματα η παραγωγή πρέπει να είναι κάτι απλό και φθηνό. Το ενδιαφέρον σε αυτό είναι ότι οι εργάτες παίρνουν την δύναμη της παραγωγής στα χέρια τους. Φτάνουμε όμως όλα να είναι ομοιόμορφα, βαρετά, χωρίς καμία καλλιτεχνική αξία ή πρωτοτυπία εκτός κάποιον εξαιρέσεων. Παρ όλα αυτά η επαφή με content creators έχει πάντα ενδιαφέρον. Ίσως μελλοντικά αυτό που θα αναζητά το κοινό να είναι τον δημιουργό που θα μπορεί να του προσφέρει κάτι πέρα από τα καθιερωμένα, προσαρμοσμένο στις ανάγκες του».

Ρωτάω τον Μενέλα αν πιστεύει πως ο φεμινισμός, τα κοινωνικά κινήματα και μέσα σε αυτά και το ΛΟΑΤΚΙ έχουν επηρεάσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σεξ και το πορνό.

«Αλλάζει σημαντικά το τοπίο με τις γυναίκες να διεκδικούν, να αντιλαμβάνονται ότι μπορεί να έχουν φωνή και δικαίωμα στην συναίνεση, κάτι που είναι ένα στοίχημα και για εμάς, να κάνεις δηλαδή σέξι την συναίνεση και να γίνει μέρος της ερωτικής πρακτικής. Πώς μπορείς να εκπαιδευτείς ώστε η συναίνεση να είναι μέρος της σεξουαλικής πρακτικής και να είναι το πορνό όσο γίνεται ηθικό και ισότιμο. Το ζητούμενο είναι να γινόμαστε περισσότερο συνειδητοποιημένοι και να ανακαλύπτουμε ακόμα και μέσα από λάθη την σεξουαλικότητα, τα όρια μας και να κάνουμε συνειδητές επιλογές, κάτι που μπορεί να είναι ρευστό γιατί στην πορεία αλλάζουμε και σαν άνθρωποι. Επειδή υπάρχει τεράστια έλλειψη σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης το πορνό παίρνει το ρόλο αυτό και οι νέοι μαθαίνουν το σεξ μέσα από αυτά που βλέπουν στις ταινίες. Δεν είναι όμως ο ρόλος του πορνό αυτός, είναι εντελώς διαφορετικός ο λόγος ύπαρξης του».

Το σεξουαλικό είναι πολιτικό;

«Το πως κάνουμε σεξ, τι σκεφτόμαστε για το σεξ είναι και πολιτικό. Ιδίως όταν μιλάμε για ανθρώπους όπως οι ΛΟΑΤΚΙ που η κοινωνία βάζει στο περιθώριο λόγο της ταυτότητας τους, αυτομάτως τους κάνει πολιτικούς χωρίς να ρωτήσει. Είναι μια επαναστατική πράξη ο έρωτας κάτι που καταδεικνύει ο Αριστοφάνης στην Λυσιστράτη εκεί όπου το σεξ χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης για πολιτικούς σκοπούς».

Ποια είναι τα επόμενα σχέδια του Μενέλα.

«Θα ήθελα να κάνω ένα ταινιάκι γιατί φέτος δεν πρόλαβα, θα ήθελα να συνεχίσω να συνομιλώ με άλλα φεστιβάλ να μπορώ να πηγαίνω να βλέπω τι κάνουν εκεί οι δημιουργοί, να παίρνω ιδέες».

Για όσους δεν μπόρεσαν να παρευρεθούν διαζώσης το  Satyrs & Maenads έχει διαδικτυακή έκδοση που περιλαμβάνει περισσότερες από 100 ταινίες μικρού μήκους διαθέσιμες μέχρι και 14 Ιουνίου τα μεσάνυχτα στη σελίδα https://apff.pinklabel.tv/

Περισσότερα στο : www.athenspff.com