Άπλυτοι και καθαρά καθάρματα

Λέξεις: Κώστας Μανωλίδης 

Μια από τις πιο δημοφιλείς προσβολές στο οπλοστάσιο της αντι-αριστερής και αντι-κινηματικής πολεμικής είναι το “άπλυτοι”. Αγαπημένος απαξιωτικός χαρακτηρισμός εδώ και πολλά χρόνια Μπέων και Τζήμερων έχει γίνει καραμέλα των λυσσασμένων δεξιών τρολ αλλά και των πάσης φύσεως εκφασισμένων νοικοκυραίων. Πριν μερικά χρόνια συνδικαλιστής της αστυνομίας δήλωνε επίσημα: “για τρεις γκλοπιές απολογούμαστε γονατιστοί σε όλο το απλυταριό”, ενώ μόλις χθες τηλεοπτικός σκηνοθέτης αγανακτούσε γιατί “στην Ελλάδα ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι αριστερός, άπλυτος, σεξουαλικά ανόρεκτος και φτωχός”.

Είναι φανερό ότι το “άπλυτοι” έχει σχεδόν ανύπαρκτη πραγματολογική βάση αλλά μεταφέρει μια αναχρονιστική ταξική οπτική που θέλει τις ασθενέστερες οικονομικά ομάδες, και κατ’ επέκταση τους κοινωνικούς συμμάχους τους, αδιάφορες για τη σωματική φροντίδα. Επίσης αυτή η ρετσινιά τροφοδοτείται και από την “ατημέλητη” εικόνα των εξεγερτικών υποκειμένων σε κινήματα πόλης ή σε αντάρτικα βουνού, στα οποία η μαχητική δράση δεν κανονικοποιείται με στρατιωτικές στολές ή με τις robocop πανοπλίες των ΜΑΤ.

Σίγουρα, το “άπλυτοι” έχει καθιερωθεί στον τοξικό αντιδραστικό λόγο ως κωδική ονομασία για κάθε κοινωνική ομάδα που αντιστέκεται και διαμαρτύρεται. Μπορεί να αναφέρεται σε οικολόγους, αγρότες, φεμινίστριες, κομμουνιστές ή αναρχικούς και σίγουρα σε όλο το φάσμα του αντιμπεριαλιστικού και αντισιωνιστικού κινήματος. Άπλυτο δεν σε κάνει η σωματική σου υγιεινή ή οι στιλιστικές σου επιλογές αλλά το ότι τολμάς και εναντιώνεσαι σε αδικίες και ηγεμονίες.

Δεν είναι παράξενο που η απλυσιά υιοθετήθηκε ως στιγματισμός των αντιπάλων της καθεστωτικής τάξης. Μια παστεριωμένη σωματικότητα αποτελεί συχνά ένδειξη και μιας διανοητικής συμμόρφωσης και ή ακόμα και μιας φαντασιακής φυλετικής καθαρότητας. Γι αυτό η δυσανεξία στην διαφορετικότητα (εμφάνισης, συμπεριφοράς ή πολιτικής άποψης) και η ταύτιση του απειθάρχητου με το ρυπαρό, βρίσκονταν πάντα στον πυρήνα της φασιστικής ψυχοπαθολογίας. Άλλωστε η περίπτωση του Covid κατέδειξε πόσο εύκολα ένας πανικός απέναντι στο ακάθαρτο και το μολυσμένο μπορεί να καλωσορίσει κάθε είδους αυταρχισμό και να κλιμακωθεί σε ένα πραγματικό υγειονομικό απαρτχάιντ.

Γιατί, η πόλωση ανάμεσα σε καθαρό και βρώμικο έχει αποδειχτεί ένας πολύ εύχρηστος συμβολικός αγωγός της μισαλλοδοξίας. Η φοβία της μόλυνσης και η σιχασιά απέναντι στην ακαθαρσία είναι από τα πιο πρόσφορα μέσα για να δημιουργήσουν ανακλαστικά κοινωνικούς παρίες και να υποβιβάσουν αντιπάλους σε μια κατώτερη μορφή ύπαρξης.

Όσοι λοιπόν μιλάνε για “άπλυτους”, στην πραγματικότητα αναφέρονται σε έναν κόσμο που δεν έχει ξεπλύνει από πάνω του την ανθρωπιά, την ενσυναίσθηση και το ιερό καθήκον της αντίστασης απέναντι στο άδικο. Αναφέρονται εν τέλει στον κόσμο που αρνείται την κομιλφό νομιμοφροσύνη ενός ανθρωπότυπου κουρδισμένου για την επί πτωμάτων προσωπική του ανάδειξη. Δεν είναι τυχαίο που η λέξη κάθαρμα προέρχεται από το καθαρίζω.

(στην φωτό η πιο εμβληματική άπλυτη των τελευταίων χρόνων)

*Ο Κώστας Μανωλίδης είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας