Η Καισαριανή δεν «παρουσιάζεται». Εμπορευματοποιείται, κυρία Μενδώνη

Και ήρθε απροειδοποίητα η στιγμή που η «τεκμηρίωση» έπαψε να είναι μνήμη και έγινε θέαμα. Και η φωτογραφία που δείχνει τους ανθρώπους παραταγμένους απέναντι στα όπλα, αυτό το παγωμένο, θολό καρέ όπου η γραμμή των σωμάτων συναντά τη γραμμή των καννών, είναι ακριβώς εκείνη η στιγμή: όχι «ιστορία», αλλά το ίδιο το εργαλείο της ιστορίας ως βίας, ξανασερβιρισμένο σε κοινό, με την άνεση ενός δελτίου τύπου.

Κι έπειτα, το παράλογο: το Υπουργείο Πολιτισμού να το «παρουσιάζει» σαν να εγκαινιάζει έκθεση ή σαν να αποκαλύπτει σπάνιο χειρόγραφο, με ειδικούς, τίτλους, φωτογραφικά καρουζέλ, και την πολιτική αυτοπεποίθηση ότι η δημοσιότητα εξαγνίζει τα πάντα. Έτσι η Καισαριανή μετατρέπεται από τόπο μαρτυρίου σε «περιεχόμενο»: μια κρατική επιμέλεια του ανείπωτου, όπου το ανείπωτο επιτρέπεται μόνο αν μπορεί να γίνει κλικ, να μπει σε «262 τεκμήρια», να συνοδευτεί από λεζάντα. Η επιπολαιότητα δεν είναι ατύχημα. Είναι μέθοδος.

Γιατί όταν εκθέτεις τη στιγμή της εκτέλεσης ως δημόσιο υλικό, χωρίς την αυτονόητη περίφραξη της ντροπής και της σιωπής, λες κάτι πολύ συγκεκριμένο: ότι το κράτος (και οι μηχανισμοί του, πολιτισμικοί και επικοινωνιακοί) δεν φοβούνται πια την εικόνα της ωμής εξόντωσης· την διαχειρίζονται. Την πακετάρουν ως «μοναδικό ντοκουμέντο», την νομιμοποιούν ως «κληρονομιά», την εξισορροπούν με μια αφήγηση «αστραπιαίας» επιτυχίας ανάκτησης υλικού, ώστε η κεντρική σκηνή, οι κάννες απέναντι σε ανθρώπους, να γίνει παραπομπή, όχι κραυγή. Το αποτέλεσμα είναι μια μνημοτεχνική κυνικότητα: η μνήμη δεν προστατεύεται από την αναπαράσταση. Απογυμνώνεται από αυτήν.

Και μην πει κανείς «μα πρέπει να φανούν, για να θυμόμαστε». Η μνήμη δεν είναι ζουμ στο τραύμα. Μνήμη είναι η ευθύνη για το πώς κοιτάς και πότε επιλέγεις να μη δείξεις. Η φωτογραφία αυτή δεν χρειαζόταν κοινό. Χρειάζεται επιμέλεια που να ξέρει ότι υπάρχουν εικόνες που δεν «ανήκουν» στη δημόσια κατανάλωση, γιατί δεν είναι «πληροφορία» αλλά η ίδια η αφαίρεση του ανθρώπου από τον χρόνο του. Όταν την πετάς στο feed, δεν τιμάς τους νεκρούς. Τους ξαναπαρατάσσεις, αυτή τη φορά μπροστά σε ένα άλλο απόσπασμα: το απόσπασμα των θεατών. Και τότε η Καισαριανή δεν «παρουσιάζεται». Εμπορευματοποιείται, κυρία Μενδώνη.