Η μαγεία της ανάγνωσης: Όταν το βιβλίο ξεπερνά την οθόνη

Λέξεις: Αναστασία Ρίζου 

Τι είναι εκείνο που μας καθηλώνει περισσότερο: η εικόνα που βλέπουμε στην οθόνη ή η ιστορία που σχηματίζεται στο μυαλό μας;

Αυτή η ερώτηση προέκυψε καθώς διάβαζα το αριστουργηματικό βιβλίο “Ο αετός άγγιξε τη γη” του μαιτρ των πολεμικών περιπετειών, του Jack Higgins. Διαβάζοντας το, βυθίστηκα σε έναν κόσμο γεμάτο ένταση και στρατηγική, με την αίσθηση της επικής μάχης και την αμείλικτη πρόκληση των Γερμανών να απαγάγουν τον Ουίνστον Τσώρτσιλ, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Είχα πολύ καιρό να εντυπωσιαστώ τόσο πολύ από ένα βιβλίο και να εικονοποιήσω με κάθε λεπτομέρεια ότι διάβαζα. Ο Higgins περιέγραφε ακόμη και τα μανικετόκουμπα της ρεντιγκόντας, την έκφραση των προσώπων, τα ενδιαφέροντα και σκληρά αγγλικά τοπία, την προσωπική αφοσίωση των χαρακτήρων ….. Ήταν ένα βιβλίο γεμάτο δράση και συναισθηματική ένταση, το οποίο με βύθισε σε έναν κόσμο ανατροπών και επικίνδυνων αποστολών.

Περιέγραφα στον άντρα μου πόσο μαγεύτηκα και πόσο ζωντανές είχα τις σκηνές που περιέγραφε παραστατικά ο Jack Higgins. Μου πρότεινα να δούμε την ομότιτλη ταινία. Δεν την ήξερα καν. Μου είπε ότι έπαιζε και ο Donald Sutherland.

Έτσι λοιπόν αποφάσισα να παρακολουθήσω την ταινία που βασίζεται στην ίδια ιστορία, ελπίζοντας ότι θα ζούσα την ίδια αίσθηση του σασπένς και της ταραχής που με είχε συνεπάρει στο βιβλίο. Δυστυχώς, η ταινία μου φάνηκε μέτρια, με μια παραγωγή που δεν κατάφερε να αναδείξει την ατμόσφαιρα και την ένταση του βιβλίου. Η δράση, ενώ ήταν ενδιαφέρουσα, φαινόταν επιφανειακή, και οι χαρακτήρες, αν και ενδιαφέροντες στο χαρτί, έμοιαζαν αδύναμοι στην οθόνη.

Αυτή η εμπειρία με έκανε να σκεφτώ κάτι βαθύτερο: Ποια είναι η αληθινή αξία της ανάγνωσης σε έναν κόσμο όπου οι εικόνες κατακλύζουν τις αισθήσεις μας; Η ανάγνωση, όπως αυτή του βιβλίου, επιτρέπει στον αναγνώστη να δημιουργήσει έναν κόσμο μέσα στο μυαλό του, ελεύθερο από τους περιορισμούς και τα στερεότυπα της εικόνας. Όταν διαβάζουμε, εμείς οι ίδιοι «σκηνοθετούμε» την ιστορία, την εμπλουτίζουμε με τα δικά μας συναισθήματα και φαντασία, κάτι που κανένα μέσο, όσο ισχυρό και αν είναι, δεν μπορεί να επιτύχει.

Γιατί η ανάγνωση είναι καλύτερη από την κατανάλωση εικόνας:

Η φαντασία δεν έχει όρια: Όταν διαβάζουμε, το μυαλό μας δημιουργεί τις εικόνες, τους ήχους, ακόμα και τις μυρωδιές του κόσμου που διαβάζουμε. Ο συγγραφέας παρέχει το πλαίσιο, αλλά εμείς το γεμίζουμε με τις δικές μας εμπειρίες και αισθήσεις. Η εμπειρία της ανάγνωσης είναι προσωπική και μοναδική για τον καθένα. Αντίθετα, η ταινία, όσο καλή κι αν είναι, προσφέρει έτοιμες εικόνες, περιορίζοντας τη δική μας δημιουργικότητα.

Η ένταση των συναισθημάτων: Όταν διαβάζουμε, έχουμε τον χρόνο να επεξεργαστούμε το κάθε γεγονός, να αναλύσουμε τις σκέψεις των χαρακτήρων και να νιώσουμε την αγωνία τους. Στην ταινία, το ίδιο γεγονός παρουσιάζεται σε λίγα λεπτά, και η ένταση μπορεί να χαθεί στην προσπάθεια να αποδοθεί με οπτικά εφέ ή δράση. Στην ανάγνωση, η συναισθηματική σύνδεση με την ιστορία είναι πιο βαθιά και διαρκεί περισσότερο.

Η αίσθηση του χρόνου: Όταν διαβάζουμε, ο χρόνος είναι πιο ελαστικός. Μπορούμε να «παγώσουμε» τις στιγμές, να ξαναδιαβάσουμε, να σκεφτούμε και να αφιερώσουμε τον χρόνο που χρειαζόμαστε για να κατανοήσουμε πλήρως τις συνέπειες ενός γεγονότος. Στην ταινία, όλα κινούνται γρήγορα, σχεδόν απαιτούν να προχωρήσουμε από τη μία σκηνή στην άλλη χωρίς να έχουμε τον χρόνο να εμβαθύνουμε.

Η δύναμη του λόγου: Ο λόγος του συγγραφέα είναι συχνά γεμάτος από νοήματα που ξεπερνούν την απλή πλοκή. Οι λέξεις μπορούν να αποδώσουν τις πιο βαθιές σκέψεις και συναισθήματα με τρόπους που η εικόνα απλώς δεν μπορεί να φτάσει. Οι εσωτερικές αναζητήσεις και οι ψυχικές διεργασίες των χαρακτήρων συνήθως διατυπώνονται καλύτερα στις σελίδες, παρά στη δράση της ταινίας.

Ας το παραδεχτούμε: η αντίφαση είναι αναπόφευκτη. Παρά το γεγονός ότι οι εικόνες έχουν τη δύναμη να μας εντυπωσιάσουν, η ανάγνωση παραμένει η πιο δυνατή εμπειρία, γιατί ανοίγει έναν προσωπικό, αχανή κόσμο μέσα μας. Ο κόσμος της φαντασίας, της ενδοσκόπησης, της απόλυτης ελευθερίας. Ενώ η ταινία μπορεί να μας προσφέρει στιγμιαία εντυπωσιακή δράση, η ανάγνωση μας βυθίζει σε μια ιστορία που εξελίσσεται με τους δικούς μας όρους, με το δικό μας ρυθμό και τις δικές μας εικόνες.

Το βιβλίο δεν περιορίζεται από όρια. Μπορεί να διαρκέσει μια ζωή, να μας ακολουθεί σε κάθε σκέψη, να αναβιώνει κάθε φορά που κλείνουμε τα μάτια. Γιατί η αληθινή μαγεία της ανάγνωσης δεν βρίσκεται μόνο στις λέξεις που διαβάζουμε, αλλά στην ικανότητά μας να δημιουργούμε, να αναπλάθουμε και να ανακαλύπτουμε έναν κόσμο δικό μας.

Η αλήθεια είναι ότι η εμπειρία του βιβλίου παραμένει αξεπέραστη. Γιατί στο τέλος, η πραγματική ένταση και το βάθος του πολέμου, της επιχείρησης, της αγωνίας … όλα αυτά ζουν μέσα στο μυαλό μας. Και κανείς, καμία οθόνη, δεν μπορεί να το αναπαραστήσει τόσο ζωντανά όσο εμείς οι ίδιοι.