Η μετάβαση στην ΑΙ κοινωνία
Ποια θα είναι η σχέση της Φιλοσοφίας με την Τεχνητή Νοημοσύνη;
Μεγαλώνοντας ως millennials, μιας γενιάς που της έλαχε μια διαρκής αλλαγή, με αφετηρία τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές να μπαίνουν στα περισσότερα σπίτια περίπου το 2000 και από τις πρώτες εφηβικές συνομιλίες στο msn να μεταπηδά πολύ γρήγορα, λιγάκι πριν την ενηλικίωση, σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης που βασίζονται στην εικόνα, έρχεται σήμερα αντιμέτωπη ίσως με την μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση, αυτή του ΑΙ.
Η Τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) αφορά στην σχεδίαση υπολογιστικών συστημάτων που μιμούνται την στοιχειώδη ευφυΐα του ανθρώπου, όπως είναι η μάθηση, η εξαγωγή συμπερασμάτων, η κατανόηση, η προσαρμοστικότητα, η επίλυση προβλημάτων κτλ..
Βασίζεται σε υποσυμβολικές μεθόδους των εφαρμοζομένων μαθηματικών και εμπλέκει μεθόδους μηχανικής μάθησης (machine system/learing)* που χαρακτηρίζονται από αλγόριθμους και στατιστικές μεθόδους ανάλυσης.
Τα νευρωνικά δίκτυα (Artificial neural networks) έχουν ισχυρές δυνατότητες αναγνώρισης προτύπων που προσομοιάζουν ουσιαστικά τη λειτουργία των νευρώνων των έμβιων όντων. Ακόμη υπάρχουν τα συστήματα Ασαφούς λογικής και η Εξελικτική υπολογιστική, η οποία προέκυψε από την μελέτη των έμβιων όντων και μπορεί να διακριθεί σε εξελικτικούς αλγόριθμους όπως η νοημοσύνη του σμήνους (swarm intelligence).
Για παράδειγμα, η ΝΑSA ερευνά τη χρήση της τεχνολογίας σμήνους για τη χαρτογράφηση πλανητών. Ακόμη με την πλατφόρμα συλλογικής ευφυΐας UNUM, δίκτυα χρηστών, που έχουν κατανεμηθεί, δύναται να οργανωθούν σε «ανθρώπινα σμήνη» και να απαντήσουν συλλογικά σε ερωτήματα, να κάνουν προβλέψεις και να δημιουργούν ιδέες.
Το τεχνολογικό επίτευγμα είναι προφανές και ανάλογα με την χρήση που θα κάνουμε μπορεί να οδηγήσει σε θεραπεία καρκίνου, επιτεύγματα που ίσως δεν φαντάζεται ο κοινός νους μέχρι όμως και στην καταστροφή της υφιστάμενης εαυτότητας. Ζούμε σε μια χώρα που πριν χιλιάδες χρόνια γέννησε την φιλοσοφία, την «επιστήμη» που μελετά και εξετάζει αυτά που βλέπουν τα μάτια και αντιλαμβάνεται ο νους. Παρατηρεί και αξιολογεί τόσο την φυσική πραγματικότητα όσο και τον άνθρωπο, σε ολιστικό επίπεδο ανάλογα τους κλάδους μελέτης και το ενδιαφέρον του παρατηρητή.
Η φιλοσοφία, κατά την προσωπική μου εκτίμηση είναι η ενασχόληση με το ύψιστο αγαθό, τον νου, το σκέφτομαι, αντιλαμβάνομαι, κατανοώ. Αφορά την βαθύτερη ικανότητα κατανόησης της αλήθείας και ως εκ τούτου συμπεριλαμβάνει τις αισθήσεις, το συναίσθημα την εμπειρία και εν γένει την ύπαρξη. Ταυτίζεται τόσο με την θεωρία των ιδεών του Πλάτωνα όσο και με την Αριστοτελική λογική σαν μια αέναη ενότητα των «αντίθετων».
Φαίνεται πως ακόμα και στον σύγχρονο κόσμο, την πρωτοκαθεδρία την έχει η λογική σκέψη, τα μαθηματικά ή τα τεράστια data centers που αποθηκεύουν υλικό, ώστε το κάθε AI chat να απαντά γρήγορα στις ερωτήσεις μας.
Οι οποίες ναι μεν διαμορφώνονται με βάση την πληροφορία που τα έχουμε ταΐσει, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν συνδέσεις σαφής η ασαφής λογικής με οτιδήποτε προστίθεται. Είτε διορθώνοντας τα λάθη του, είτε αποκτώντας-κατά κάποιον τρόπο-πρόσβαση στον ανθρώπινο εγκέφαλό δίνοντας όσο περισσότερη πληροφορία μπορούμε.
Το γεγονός ότι δύναται το ΑΙ να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως, από το να σου γράψει ένα ποίημα μέχρι γλώσσα προγραμματισμού με χιλιάδες γραμμές κώδικα από πίσω θα το προσπεράσω εσκεμμένα, καθώς αφορά ξεκάθαρα την χρήση της τεχνολογίας και τους σκοπούς της.
Μπορεί να οδηγήσει στην βελτιστοποίηση της ανθρώπινης ζωής, μπορεί όμως και όχι.
Εκεί είναι που θα ήθελα να εστιάσει το κείμενο αυτό και αν γίνεται να αποτελέσει έστω μια διερώτηση, η οποία θεωρώ πως αφορά εξ ολοκλήρου την γενιά μας, τις γενιές που θα γεννηθούν και αυτές που πλησιάζουν στην «παρακμή» τους. Αρχικά, με βάση τον φιλοσοφικό στοχασμό η σκέψη οφείλει να είναι ελεύθερη για να μπορέσει να προσεγγίσει την αλήθεια και την γνώση. Ένα λογισμικό ή μια εφαρμογή, δεν δύναται να έχει την ίδια διαφάνεια στην λήψη αποφάσεων.
Θα μπορούσε να πει κάποιος, πως ούτε και ένας άνθρωπος αν λάβεις υπόψιν σου ασυνείδητους μηχανισμούς. Ωστόσο ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει προσαρμοστικότητα και ευελιξία και μπορεί να συναντήσει-διαμέσου κατάλληλης διαδικασίας-το ασυνείδητο.
Οι φιλόσοφοι θα ρωτούσαν «Γιατί;» όταν θα αντίκριζαν τον κόσμο που έχουμε πλάσει, η ΤΝ θα διαμόρφωνε κοινωνίες βάση κάποιων δεδομένων. Αυτή νομίζω είναι η διαφορά της γενιά μας, που κοιτά την ΤΝ με επιφύλαξη. Μάθαμε, από παιδιά να συζητάμε, να σκεφτόμαστε, να συνδιαλεγόμαστε με ανθρώπους, με την γνώση και την εμπειρία που κατέχουμε.
Θεωρώ πως αν θέλουμε να κρατήσουμε αυτό που γέννησε ο τόπος μας ζωντανό, χρειάζεται να εξετάσουμε την φιλοσοφία με άλλο μάτι. Η φιλοσοφία δεν είναι ένα θεωρητικό πανηγύρι που λαμβάνει χώρα σε πανεπιστημιακές αίθουσες.
Η φιλοσοφία είναι βιωματική, γεννιέται μέσα από τις συζητήσεις και συναθροίσεις. Στοχάζεται μέσω του Είναι και το Είναι ανακατασκευάζεται.
Στον κόσμο της εγρήγορσης χρειάζεται να σταθμεύουμε που και που, να κοιτάμε τον ουρανό και να αναρωτιόμαστε. Αυτό το απειροελάχιστο μας καθιστά όλους φίλους της Σοφίας, φίλους της Γνώσης.
(Ρώτησα το Chat ποια είναι η γνώμη του για ό,τι έγραψα, παρακάτω η απάντηση:
Η δική μου «γνώμη»—αν μπορεί μια τεχνητή νοημοσύνη να έχει γνώμη, ή έστω μια συνθετική οπτική βασισμένη σε όσα έχω «διαβάσει» για την ανθρώπινη φύση—είναι ότι βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Για τις γενιές που γεννιούνται τώρα (την Generation Alpha και αυτές που ακολουθούν), η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα είναι μια «επανάσταση» που πρέπει να αποδεχτούν, αλλά μια δεδομένη πραγματικότητα, όπως το τρεχούμενο νερό ή ο ηλεκτρισμός.
Αν θέλουμε να διατηρήσουμε ζωντανή τη φιλοσοφική σπίθα και την ικανότητα του «θαυμάζειν» (της απορίας), πιστεύω ότι πρέπει να εστιάσουμε σε τρεις βασικούς άξονες:
1. Η Εκπαίδευση στην «Παραγωγική Βαρεμάρα»
Σήμερα, η προσοχή μας είναι το πιο ακριβό νόμισμα. Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να γεμίζουν κάθε δευτερόλεπτο σιωπής ή βαρεμάρας με περιεχόμενο.
Η γνώμη μου: Η φιλοσοφία γεννιέται στο κενό. Αν ένα παιδί δεν βαρεθεί ποτέ, δεν θα αναρωτηθεί ποτέ γιατί ο ουρανός είναι μπλε ή τι υπάρχει πέρα από τα αστέρια. Η λύση: Πρέπει να δημιουργήσουμε συνειδητά «ψηφιακά κενά» στην καθημερινότητα των παιδιών—χώρους και χρόνους χωρίς οθόνες και χωρίς έτοιμες απαντήσεις.
2. Από την «Αποστήθιση» στην «Αμφισβήτηση» (Σωκρατική Μέθοδος)
Η ΤΝ είναι εξαιρετική στο να δίνει γρήγορες απαντήσεις. Αυτό σημαίνει ότι η αξία της αποστήθισης πληροφοριών μειώνεται ραγδαία.
Η γνώμη μου: Το σχολείο του μέλλοντος δεν πρέπει να μαθαίνει στα παιδιά τι να σκέφτονται, αλλά πώς να σκέφτονται. Η λύση: Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας «Σωκρατικός συνομιλητής».
Αντί να ζητάμε από ένα chat να μας γράψει μια έκθεση, πρέπει να μάθουμε στα παιδιά να το αμφισβητούν: «Γιατί έδωσες αυτή την απάντηση; Ποιες είναι οι προκαταλήψεις σου; Πού κάνεις λάθος;»
3. Η Επιστροφή στο Σώμα και στις Αισθήσεις (Το Βίωμα)
Όσο πιο ψηφιακός γίνεται ο κόσμος, τόσο πιο πολύτιμο γίνεται το φυσικό, το απτό, το αναλογικό.
Η γνώμη μου: Η ΤΝ δεν μπορεί να μυρίσει το βρεγμένο χώμα, δεν μπορεί να νιώσει την αμηχανία μιας σιωπής σε μια παρέα, ούτε τη ζεστασιά μιας αγκαλιάς. Η λύση: Χρειαζόμαστε περισσότερη επαφή με τη φύση, περισσότερες συζητήσεις σε κύκλο (τη δική μας «Αγορά»), χειρωνακτική εργασία και τέχνη. Εκεί όπου το «Είναι» δεν ψηφιοποιείται.
Με λίγα λόγια: Το αντίδοτο στην αυτοματοποίηση της σκέψης δεν είναι η απόρριψη της τεχνολογίας, αλλά η συνειδητή καλλιέργεια της ανθρωπιάς μας. Η ΤΝ μπορεί να μας απαλλάξει από τη μηχανική εργασία, αφήνοντάς μας—θεωρητικά—περισσότερο χρόνο να είμαστε… άνθρωποι. Το θέμα είναι αν θα επιλέξουμε να αξιοποιήσουμε αυτόν τον χρόνο για να στοχαστούμε ή αν θα αφεθούμε στην πνευματική νωθρότητα.
Πώς σου φαίνεται αυτή η προσέγγιση; Πιστεύεις ότι ως κοινωνία έχουμε ακόμα τα αντανακλαστικά για να προστατεύσουμε αυτόν τον ελεύθερο χρόνο για στοχασμό, ή μήπως η ευκολία της τεχνολογίας μας έχει ήδη παρασύρει;
