Από τη λάμψη στις στάχτες – Το φάντασμα μιας άλλης Θεσσαλονίκης στην οδό Καλλιγά

Στην καρδιά του ιστορικού αστικού ιστού της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα στις παλιές κατοικίες και τα πολυώροφα κτίρια της σύγχρονης πόλης, υπάρχει ένα κτίριο που ακόμα και στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα μαρτυρά με τον πιο αδιαμφησβήτητο τρόπο το πώς έμοιαζε η Θεσσαλονίκη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.

Πρόκειται για την οικία Κεχαγιά, στην οδό Καλλιγά.

Ένα εκλεκτικιστικό κτίριο, κατασκευασμένο γύρω στο 1900.

Ήταν χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής της εποχής. Μια συμμετρική διώροφη κατοικία με ημιυπόγειο, περίτεχνες προσόψεις, περίτεχνους εξώστες και στοιχεία που συνδύαζαν κλασικισμό, αναγέννηση αλλά και λαϊκή αρχιτεκτονική της Κεντρικής Ευρώπης.

Για δεκαετίες, η οικία Κεχαγιά αποτελούσε ένα από τα «κρυμμένα διαμάντια» του αστικού περιβάλλοντος.

Ένα κτίριο που παρά την εγκατάλειψη και την αδιαφορία που αντιμετώπισε, καταφέρνει ακόμα να μιλά για την ιστορία και τη μνήμη της πόλης.

Αγνώστου… πατρός

Πιθανότατα είναι έργο του Φρεντερίκ Σαρνό (Frederic Charnot).

Πρόκειται για τον αρχιτέκτονα που γεννήθηκε στη Γαλλία γύρω στα τέλη του 19ου αιώνα και μετανάστευσε στη Θεσσαλονίκη μετά το 1880, όταν η πόλη ήταν ακόμα υπό την Οθωμανική κυριαρχία και βρισκόταν σε μία περίοδο έντονης αστικοποίησης και ανάπτυξης.

Ο Σαρνό έφερε μαζί του τη γαλλική αρχιτεκτονική παράδοση και επηρεάστηκε από τη γαλλική αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα, με στοιχεία νεοκλασικισμού, εκλεκτισμού και Art Nouveau.

Η αρχιτεκτονική του δεν ήταν αυστηρά παραδοσιακή ή μοντέρνα, αλλά συνδύαζε στοιχεία και από τις δύο αυτές κατευθύνσεις, δημιουργώντας κτίρια που ήταν ταυτόχρονα εντυπωσιακά και πρακτικά για τις ανάγκες της πόλης. Η εργασία του είχε μεγάλη σημασία για τη Θεσσαλονίκη, καθώς αντικατόπτριζε την πολιτιστική και οικονομική άνθηση της πόλης κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής και της πρώτης ελληνικής περιόδου. Ο Σαρνό ήταν επίσης μέρος ενός μεγαλύτερου κύκλου αρχιτεκτόνων και μηχανικών που συνέβαλαν στον εκσυγχρονισμό της Θεσσαλονίκης.

Η παρουσία του Σαρνό στη Θεσσαλονίκη συνδυάζεται με την ανάπτυξη της πόλης ως εμπορικού και πολιτιστικού κέντρου. Η Θεσσαλονίκη, λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης, είχε εξαιρετικές σχέσεις με άλλες περιοχές του κόσμου και η αρχιτεκτονική του Φρεντερίκ Σαρνό ήταν μέρος αυτής της διεθνούς αλληλεπίδρασης.

Το έργο του, αν και μπορεί να μην είναι τόσο γνωστό στο ευρύ κοινό σήμερα, εξακολουθεί να έχει σημαντική αξία για τη μελέτη της αρχιτεκτονικής της Θεσσαλονίκης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της.

Παρακάτω μπορείς να δεις αναλυτικά το πώς ο Σαρνό άφησε τη «σφραγίδα» του στη Θεσσαλονίκη.

Διατηρητέο αλλά εγκαταλελειμμένο

Παρότι κρίθηκε διατηρητέο το 1987 (ΥΠΠΟ- ΦΕΚ 137/Β/23-3-1987) η μοίρα της οικίας Κεχαγιά ήταν από χρόνια δυσμενής.

Μεγάλα τμήματα του κτιρίου είχαν εγκαταλειφθεί και το σύνολο του διατηρητέου κινδύνεψε να ξεχαστεί.

Τον Αύγουστο του 2018, μια φωτιά ξέσπασε στις πρώτες πρωινές ώρες μέσα στο κτίριο, με αποτέλεσμα να καταστραφεί μεγάλο μέρος της δομής και της οροφής και να υποστεί σοβαρές ζημιές.

Η επέμβαση της πυροσβεστικής εμπόδισε ακόμη χειρότερα αποτελέσματα, αλλά η εικόνα του άλλοτε στολιδιού της οδού Καλλίγα, δεν ήταν πλέον η ίδια.

Η εγκατάλειψη, η τάση προς την αποδόμηση και οι πιθανοί εμπρησμοί έφεραν στην επιφάνεια το εύθραυστο status των ιστορικών κατοικιών της πόλης.

Όσο οι πολυκατοικίες ψηλώνουν και οι πιέσεις για αξιοποίηση γης εντείνονται, τόσο τα παλιά σπίτια με τις ιστορίες και την αρχιτεκτονική τους αξία τους, παραμελούνται.

Τα αρχιτεκτονικά στοιχεία που το κάνουν να ξεχωρίζει

Στην ιστοσελίδα thessarchitecture διαβάζουμε:

«Τυπικό παράδειγμα εκλεκτικισμού των αρχών του 20ου αιώνα. Παρουσιάζει αξιόλογη οργάνωση των επί μέρους στοιχείων στην πρόσοψη (καμπύλα, θυρώματα, μικρούς εξώστες, ξύλινα κουφώματα) και ενδιαφέρουσα κάτοψη και θεωρείται αξιόλογο δείγμα της αρχιτεκτονικής τάσης που χρησιμοποιεί στοιχεία από τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Κεντρική Ευρώπης.

Πρόκειται για μια διώροφη οικοδομή με ημιυπόγειο που αποτελείται από δύο δίδυμες κατοικίες με συμμετρική κάτοψη σχήματος. Η όψη είναι πλατυμέτωπη, με ελαφρά προεξέχοντα τα ακραία στοιχεία. Χρησιμοποιούνται μορφολογικά στοιχεία από τον κλασικισμό και την αναγέννηση. Τα ανοίγματα έχουν τοξωτά ή χαμηλότοξα ανώφλια, με διακοσμητικό κλειδί.

Η στέγη καταλήγει σε ξύλινη κορνίζα που στις κεραίες του Π έχει ενδιαφέρουσα διάτρητη διακόσμηση και διακοσμητικά δοκάρια, σε από μίμηση κεντροευρωπαϊκών λαϊκών οικοδομικών στοιχείων.

Γεωμετρική φρίζα περιτρέχει το κτίριο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εξώστες, με χαρακτηριστικά φουρούσια, οι σιδεριές τους καθώς και το κιγκλίδωμα του αυλόγυρου»

Μνήμη, αρχιτεκτονική και αστική υφή

Η οικία Κεχαγιά δεν ήταν απλώς ένα παλιό σπίτι. Ήταν υπενθύμιση της ζωής μιας πόλης πολύ πριν τις μεγάλες αναπλάσεις, μια ματιά στο πώς κατοικούσαν οι άνθρωποι που έζησαν στην πόλη αυτή πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.

Σήμερα, όσα έχουν απομείνει από την πρόσοψη και τα διακοσμητικά στοιχεία λειτουργούν όχι μόνο ως μάρτυρες της αρχιτεκτονικής παράδοσης, αλλά και ως κρίκος ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον της Θεσσαλονίκης.

Μιας πόλης που παρά τις αλλαγές εξακολουθεί να ψάχνει την ταυτότητά της στους δρόμους της.