Για την κατεδάφιση του Γυμνασίου και του Λυκείου Λαγκαδά: Η απαξίωση του μοντέρνου
Κίνδυνος να γκρεμιστούν τα πρωτοποριακά σχολικά συγκροτήματα της περιοχής
Λέξεις: Νίκος Καλογήρου*
Με έκπληξη πληροφορήθηκα για την πρόταση κατεδάφισης του Γυμνασίου και Λυκείου Λαγκαδά, που σχεδιάστηκε το 1966 από τους αρχιτέκτονες Βασίλη Γιαννάκη και Δημήτρη Φατούρο.
Το έργο αποτελεί ένα πρωτοποριακό εκπαιδευτικό συγκρότημα που απηχεί τις πιο προωθημένες απόψεις της εποχής για την ανοιχτή εκπαίδευση. Επηρεασμένη από τον ολλανδικό στρουκτουραλισμό και ειδικότερα από το εκτεταμένο έργο του Aldo van Eyck, η τυπολογία των αιθουσών διδασκαλίας ακολουθεί μια οκταγωνική διάταξη, που απομακρύνεται από τους συμβολικούς ορθογωνικούς καννάβους. Η κυψελωτή άρθρωση άρθρωση των οκταγώνων προσφέρει ένα μοναδικό περιβάλλον διδασκαλίας που ενθαρρύνει μιαν εκπαιδευτική διαδικασία επικεντρωμένη στο μαθητή και όχι στην ιεραρχημένη διάταξη που εστιάζει στην έδρα.
Η προσθετική επανάληψη των μονάδων, σε συνδυασμό με τους διαδρόμους διασύνδεσης, ενθαρρύνει την επεξεργασμένη ογκοπλασία και διευκόλυνε τον φωτισμό από πολλές διευθύνσεις. Το σύνολο εντάσσεται αρμονικά στο επίπεδο τοπίο της περιοχής του Λαγκαδά και επιτρέπει την εξέλιξη του αστικού σχεδιασμού με την προσθήκη νέων μονάδων.
Το έργο, όπως και πολλά αντίστοιχα μοντέρνα ελληνικά έργα αρχιτεκτονικής, παρά την εκτίμηση και τις αναφορές από τον ειδικό τύπο και τους ερευνητές, παραμένει λιγότερο κατανοητό σε μια απαίδευτη θέαση. Αυτό είναι, δυστυχώς, θέμα καλλιέργειας και είναι ένας τομέας που δεν έχουμε επαρκώς αναδείξει στο ευρύτερο κοινό ως δάσκαλοι αρχιτεκτονικής. Ειδικότερα, πρέπει να επισημανθεί ότι αυτή η ανοιχτή αρχιτεκτονική προσέγγιση συνδέεται με το ερευνητικό και εκπαιδευτικό έργο που συντελέστηκε στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ, με τη συμβολή του αείμνηστου καθηγητή Δημήτρη Φατούρου, αλλά και των νεότερων ερευνητών που συνεχίζουν το έργο του.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το σχολείο στο Λαγκαδά δημιούργησε σχολή στο ευρύτερο περιβάλλον της Θεσσαλονίκης με άλλες αντίστοιχες προσεγγίσεις, όπως το Σχολείο στην Άνω Πόλη (1974), έργο του Γιώργου Κονταξάκη, και το Συγκρότημα Εκθετηρίων Χώρων στη ΔΕΘ (1979, γνωστό ως Περίπτερο 11, Αίθουσα Αιμίλιος Ριάδης) του αρχιτέκτονα Χρήστου Χριστοφορίδη.
Κατά την άποψή μου, διακρίνεται σαφώς και μια μακρινή ιστορική απήχηση των οκταγωνικών διατάξεων στις αρχιτεκτονικές μορφές που αξιοποιήθηκαν διαχρονικά για να μεγιστοποιηθούν οι εσωτερικοί χώροι και να προκύψουν ισχυρές δομές. Τα αρχαιότερα δείγματα του είδους έχουν γεννηθεί στον ελληνικό χώρο. Αναφέρω ενδεικτικά τον Πύργο των Ανέμων (Ωρολόγιον του Κυρρήστου) στην Αθήνα και το παλαιοχριστιανικό Οκτάγωνο των Φιλίππων.
Με αυτά τα δεδομένα, είμαι αισιόδοξος ότι ο Δήμος Λαγκαδά θα συνειδητοποιήσει ότι κατέχει και διαχειρίζεται μιαν αξιόλογη αρχιτεκτονική κληρονομιά. Έτσι, θα επιλέξει την αποκατάσταση και ανάδειξη του μοναδικού κελύφους για εκπαιδευτικές ή ευρύτερες πολιτιστικές χρήσεις. Είναι, επίσης, καιρός οι αρμόδιοι φορείς προστασίας (ΥΠΠΟ και ΥΠΕΝ) και ειδικότερα στην περιοχή μας το Τμήμα Παραδοσιακών Οικισμών και Διατηρητέων Κτιρίων του Υπουργείου Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης) να εισηγηθούν και να θεσμοθετήσουν της προστασία του αξιόλογου Σχολείου του Λαγκαδά.
*Ο Νίκος Καλογήρου είναι Ομότιμος Καθηγητής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΑΠΘ
