Πώς μια παρέα μαθητών από τη Θεσσαλονίκη βρήκε τη «χαμένη μνήμη» ενός κρατούμενου των ναζί
Ογδόντα χρόνια αργότερα, και ενώ η οικογένεια του Γεώργιου Χανά αγνοεί για δεκαετίες την τύχη του, μαθητές από το Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου ξεμπλέκουν βήμα-βήμα το νήμα της αμείλικτης μοίρας του
Τον Μάϊο του 1944, ο Γεώργιος Χανάς, επιβιβάζεται στο «τρένο του θανάτου», από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, μαζί με 850 κρατούμενους, όπου καταλήγει στο στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας Neuengamme στο Αμβούργο.
Ογδόντα χρόνια αργότερα, και ενώ η οικογένειά του αγνοεί για δεκαετίες την τύχη του, κάποια λυκειόπαιδα από το Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου ξεμπλέκουν βήμα-βήμα το νήμα της αμείλικτης μοίρας του.
Οι μαθητές, μαζί με τον καθηγητή τους, Άγγελο Χοτζίδη, ξεκίνησαν την αναζήτηση, γνωρίζοντας απλώς ένα ονοματεπώνυμο και μια ημερομηνία γέννησης, με σκοπό να βρουν τυχόν συγγενείς του άτυχου άνδρα, στο πλαίσιο της εκστρατείας #StolenMemory των γερμανικών αρχείων Arolsen.
Η συγκεκριμένη εκστρατεία αποσκοπεί στον εντοπισμό απογόνων θυμάτων του Ολοκαυτώματος, έχοντας ως αφετηρία προσωπικά αντικείμενα των αιχμαλώτων που βρέθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα Αρχεία Arolsen, στη Γερμανία, διαθέτουν περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, ενώ φυλάσσονται και τα υπάρχοντα κρατούμενων στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, μεταξύ των οποίων και το δαχτυλίδι που φορούσε ο Γεώργιος Χανάς, τη νύχτα που Γερμανοί στρατιωτικοί εισέβαλλαν στο σπίτι του και τον συνέλαβαν.
Στο Neuengamme, όπως εξηγεί ο κ.Χοτζίδης, κρατήθηκαν περίπου 1.080 Έλληνες, ενώ κατάφεραν να βγουν ζωντανοί μόνο οι 200. Κάποιοι έχασαν τη ζωή τους στο στρατόπεδο από τις κακουχίες, ενώ η πλειοψηφία των αιχμαλώτων πνίγηκε σε ένα διπλό ναυάγιο που έλαβε χώρα στις 4 Μαΐου του 1945, όταν συμμαχικά αεροσκάφη βύθισαν δύο γερμανικά πλοία που μετέφεραν 7.000 κρατουμένους.
Το στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας Neuengamme δημιουργήθηκε το 1938, κοντά στο χωριό της περιοχής Μπέργκντορφ του Αμβούργου και λειτούργησε αδιάλειπτα μέχρι και το 1945. Υπολογίζεται πως περισσότεροι από τους μισούς -επί συνόλου 106.000- κρατούμενους του, απεβίωσαν εξαιτίας των απάνθρωπων συνθηκών. Συνολικά οι αιχμάλωτοι αποτελούνταν από άτομα 28 εθνικοτήτων.
Το Neuengamme ήταν το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Βόρειας Γερμανίας με 86 παραρτήματα, τα οποία απλώνονταν ως τα δανέζικα σύνορα. Σκοπός τους ήταν η τροφοδότηση της γερμανικής βιομηχανίας με εργατικό δυναμικό. Στη συνέχεια, το στρατόπεδο λειτουργούσε ως πλινθοποιείο.
Το Neuengamme, όπως και όλα τα υπόλοιπα στρατόπεδα συγκέντρωσης εντός της Γερμανίας, δεν ήταν στρατόπεδο μαζικής εξόντωσης, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν γινόντουσαν εκτελέσεις κρατουμένων. Οι περισσότεροι θάνατοι βέβαια, οφείλονταν σε υποσιτισμό, αρρώστιες, εξάντληση και κακουχίες.
«Δεν ξέραμε κάποιο μητρώνυμο, πατρώνυμο ή τον τόπο καταγωγής του. Δεν τα γνωρίζαμε όλα αυτά. Το μόνο στοιχείο που έδινε το δαχτυλίδι, πέρα από το όνομα, ήταν μια ημερομηνία, η σημασία της οποίας παραμένει μυστήριο. Μέσα στο κόσμημα είναι χαραγμένη η ημερομηνία 31 Ιανουαρίου 1943, όμως κανείς δεν ξέρει τι συμβολίζει. Οπότε από αυτή την άποψη, έπρεπε να ξεκινήσουμε ουσιαστικά από το μηδέν», αναφέρει ο κ.Χοτζίδης.
Η ομάδα του ΕΠΑΛ κατάφερε μέσα σε διάστημα δύο μηνών, να συνθέσει την οικογενειακή μερίδα του Γεώργιου Χανά και να συλλέξει τα ονόματα των αδερφών του. Μετά από διεξοδικό «σκάλισμα» σε αρχεία, δημοτολόγια και ληξιαρχεία, ένα τηλεφώνημα στον Ερυθρό Σταυρό επιβεβαιώνει την ύπαρξη μακρινής ανιψιάς του, τη Ζαχαρένια Κοντογεώργη.
«Βρήκαμε στοιχεία για την οικογένειά του. Είδαμε ότι έχει και μία αδελφή, μεγαλύτερη από αυτόν. Ο ίδιος δεν φαινόταν πως έχει παντρευτεί, οπότε έπρεπε να ψάξουμε, αν η αδελφή του είχε συγγενείς. Μετά από περίπου δύο μήνες, μάθαμε από τον Ερυθρό Σταυρό πως είχε μία ανιψιά», επισημαίνει ο κ.Χοτζίδης και στη συνέχεια προσθέτει:
«Μίλησα με την κ.Κοντογεώργη τηλεφωνικά και της εξήγησα πως κάναμε μια έρευνα με τους μαθητές, που συγκεντρώσαμε στοιχεία για τον Γεώργιο Χανά. Η γυναίκα συγκινήθηκε. Είχε μάλιστα κρατημένη την φωτογραφία του και κάποια κειμήλια. Συναντηθήκαμε μαζί της στις 28 Νοεμβρίου, όπου παρέλαβε το δαχτυλίδι. Για τα παιδιά, ήταν -πρώτα από όλα- μία βιωματική μάθηση της ιστορίας. Αυτό που διαβάζουμε για την ιστορία, τα έβλεπαν όλα, στην ουσία, μέσω προσωποποιημένης έρευνας».
Το δαχτυλίδι που φορούσε ο Γεώργιος Χανάς παραδόθηκε στη Ζαχαρένια Κοντογεώργη και στην οικογένειά της, την Παρασκευή 28 Νοεμβρίου, στην επέτειο του θανάτου του, σε μια συγκινητική τελετή στο Μουσείο Ακρόπολης, παρουσία των μαθητών και του καθηγητή τους, που συμμετείχαν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που υλοποιείται από το Υπουργείο Παιδείας και την Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών.
