Σπάνιες Εικόνες: Ο δρόμος της Άνω Πόλης με τα αρχοντικά που κοιτούσαν τη θάλασσα

Το όνομα της Κλειούς, μούσας της Ιστορίας που ενέπνεε την αφήγηση, φέρει η ομώνυμη οδός της Άνω Πόλης της Θεσσαλονίκης, που με τα αρχοντικά της αφηγούνταν την ιστορία της.

Η οδός Κλειούς ξεκινά από την οδό Ρακτιβάν και συναντά ψηλότερα την οδό Στεφάνου Δραγούμη. Ανηφορίζοντας περνάει από το Τσινάρι, με το ομώνυμο ιστορικό ουζερί και την κρήνη του, και συνεχίζει καταλήγοντας στην οδό Δημητρίου Πολιορκητού, έναν από τους κεντρικούς δρόμους της Άνω Πόλης. Η έντονη κλίση του εδάφους σε όλο το μήκος της, της δίνει το προνόμιο της πανοραμικής θέας προς την πόλη και τη θάλασσα.

Από το πλούσιο αρχειακό φωτογραφικό υλικό που σώζεται, φαίνεται ότι κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα στην οδό Κλειούς υψώνονταν επιβλητικά διώροφα αρχοντικά με θέα προς τη θάλασσα. Σήμερα, από το σύνολο των κατοικιών εκείνης της εποχής σώζονται μόνο δύο αρχοντικά, ενώ μέχρι το 1982, που αντιστοιχεί στον χρόνο λήψης των φωτογραφιών, υπήρχαν τρία ακόμη αρχοντικά σπίτια.

Σήμερα, ανηφορίζοντας την οδό Κλειούς, στον αριθμό 9, συναντάμε μία διώροφη πλατυμέτωπη κατοικία με ημιυπόγειο, κτισμένη το δεύτερο μισό του 19ου αι., η οποία σώζεται αποκατεστημένη μέχρι τις μέρες μας. Στην συμμετρική της πρόσοψη, με δύο σαχνισιά στον όροφο, υπάρχει σειρά παραθύρων που βλέπουν προς την αυλή. Στο καμπύλο γείσο της στέγης σωζόταν ίχνη ζωγραφικής διακόσμησης. Η λιθόκτιστη σκάλα που κατέληγε στο μπαλκονάκι του ορόφου φαίνεται ότι αποτελούσε μεταγενέστερη προσθήκη που εξυπηρετούσε τον διαχωρισμό των δύο ορόφων. Το κτήριο αποκαταστάθηκε το 1996-1997 και φιλοξένησε αρχικά το «Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών», στη συνέχεια, από το 2010, τον Πολιτιστικό Οργανισμό «Εν Χορδαίς» και από το 2017 την «Εταιρεία Μελέτης Ίμβρου και Τενέδου».

Λίγο παραπάνω, στον αριθμό 14, στη δεξιά πλευρά του δρόμου, υπήρχε μία επιβλητική τριώροφη κατοικία, με σειρά παραθύρων στην πρόσοψη και διώροφο σαχνισί στην πλάγια όψη. Μία περίτεχνη σιδερένια εξώπορτα οδηγούσε στην αυλή. Η οικία δεν υπάρχει σήμερα, ενώ όπως φαίνεται, από τις φροντισμένες γλάστρες στο περβάζι και στο μπαλκονάκι της παλιάς φωτογραφίας, κατοικούνταν μέχρι τη δεκαετία του 1980.

Ακριβώς παραπάνω, στον αριθμό 16Δ, στη γωνία με την οδό Περσέως, υπήρχε τριώροφη κατοικία, με πρόσοψη στον δρόμο, η οποία δεν σώζεται σήμερα. Το σαχνισί του τελευταίου ορόφου εκτεινόταν σε όλο το μήκος της όψης, δεσπόζοντας στην οδό Κλειούς.

Στην ίδια πλευρά του δρόμου, στον αριθμό 24, στη διασταύρωση της οδού Κλειούς με την Αλ. Παπαδοπούλου, απέναντι από το ουζερί «Τσινάρι», σώζεται διώροφη κατοικία με ημιυπόγειο, σήμερα αποκατεστημένη. Μαζί με την κατοικία που βρίσκεται στον αριθμό 9 αποτελούν τα δύο μοναδικά σωζόμενα αρχοντικά της οδού Κλειούς. Η κατασκευή της τοποθετείται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, εφόσον εμφανίζεται σε αρκετές φωτογραφίες των αρχών του 20ού αιώνα που απεικονίζουν την άνοδο της οδού Κλειούς προς το Τσινάρι (https://archive.saloni.ca/480).

Στην απέναντι πλευρά του δρόμου, στον αριθμό 19, λίγο παραπάνω από τη διασταύρωση της οδού Κλειούς με την Αλ. Παπαδοπούλου, ακριβώς πίσω από την κρήνη στο Τσινάρι, βρισκόταν μία ακόμη διώροφη κατοικία με ημιυπόγειο, πανομοιότυπης τυπολογίας με την κατοικία του αριθμού 9 (https://archive.saloni.ca/1008).

Κτισμένη κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, απεικονίζεται σε αρκετές φωτογραφίες των αρχών του 20ού αιώνα (https://archive.saloni.ca/480). Δύο σαχνισιά και ένας μικρός κεντρικός εξώστης σχημάτιζαν τη συμμετρία της πρόσοψης που απηχούσε τη συμμετρία της κάτοψης, με κεντρική σάλα και εκατέρωθεν δωμάτια. Στοιχείο ιδιαίτερης μορφολογίας ήταν το μπαλκόνι με το χυτοσιδηρό κιγκλίδωμα.